IV SA 451/88

III SA/Łd 687/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-03-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-10-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Krzysztof Szczygielski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 3 art. 135, art. 145, art. 151, art. 156, art. 200, art. 205, art. 223
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art. 138
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2015 poz 187
§ 13 zl ust. 1 i ust. 15 pkt 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Sentencja
Dnia 7 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2023 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 29 lipca 2022 roku nr 287/2022 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 19 maja 2022 r. nr BP088.8110.3421.2022.PG/DM; 2. zasądza od Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem nieuiszczonego przez A. S. wpisu sądowego od skargi.
Uzasadnienie
Decyzją z 29 lipca 2022 r. nr 287/2022 Łódzki Oddział Regionalny Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) - zwanej dalej k.p.a., art. 10 ust 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1505) - zwaną dalej ustawą o ARiMR, § 2 ust. 1 pkt 6, § 13zl ust. 15 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187) - zwanym dalej rozporządzeniem, po rozpatrzeniu odwołania, które złożyła A. S. w sprawie z wniosku o pomoc na wyrównanie kwoty obniżonego dochodu uzyskanej przez producenta świń ze sprzedaży świń z siedzib stada tego producenta utrzymywanych na obszarze objętym restrykcjami w związku ze zwalczaniem afrykańskiego pomoru świń w okresie obejmującym sprzedaż świń w danym kwartale, albo 12 miesięcy, począwszy od czwartego kwartału 2020 r. do końca czwartego kwartału 2021 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 19 maja 2022 r. nr BP088.8110.3421.2022.PG/DM o odmowie przyznania pomocy, wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Piotrkowie Trybunalskim.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że 23 lutego 2022 r. A. S. złożyła wniosek o pomoc na wyrównanie kwoty obniżonego dochodu uzyskanej przez producenta świń ze sprzedaży świń z siedzib stada tego producenta utrzymywanych na obszarze objętym restrykcjami w związku ze zwalczaniem afrykańskiego pomoru świń w okresie obejmującym sprzedaż świń w danym kwartale, albo 12 miesięcy począwszy od czwartego kwartału 2020 r. do końca czwartego kwartału 2021 r. (dalej jako wniosek o pomoc) wraz z załącznikami w postaci oświadczenia producenta świń o kwocie obniżonego dochodu ze sprzedaży świń za okres, za który składany jest wniosek o pomoc finansową oraz kopiami faktur lub faktur RR. Strona dołączyła również zgodę współposiadacza gospodarstwa na ubieganie się o pomoc.
25 marca 2022 r. do BP ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim wpłynęły oświadczenia firmy "A." M. sp.j. wyjaśniające, kiedy dokonano dostawy tuczników w ramach poszczególnych faktur.
Wezwaniem nr [...] z 1 kwietnia 2022 r. Kierownik BP ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie utrzymywania świń objętych wnioskiem w danej siedzibie przez co najmniej 85 dni przed sprzedażą.
W odpowiedzi na wezwanie strona 11 kwietnia 2022 r. (data wpływu dokumentu) złożyła w BP ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim dokumenty oraz oświadczenie "Oświadczam że dnia 31.07.2021 r. zakupiłem w firmie E. (..) 323 sztuki prosiaków duńskich o nr kolczyka [...] w średniej wadze 32,49 kg. Po osiągnięciu średniej wagi 120 kg zostały sprzedane do ubojni " K. "(..) na co przedstawiam faktury sprzedaży oraz protokoły mięsności. Także oświadczam, że świnie sprzedawałem swoje bez żadnych dodatkowych przemieszczeń i bezpośrednio do ubojni oraz że znajdując się w czerwonej strefie były trudności ze sprzedażą i gdy tylko osiągnęły wagę ubojową były sprzedane.".
19 maja 2022 r. Kierownik BP ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim wydał, na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 104 k.p.a. i § 13zl ust. 6 rozporządzenia, decyzję odmawiającą przyznania stronie pomocy finansowej. W uzasadnieniu wskazał, że rolnik nie spełnił warunku określonego w § 13zl ust. 15 pkt 2 rozporządzenia, tzn. zakupione świnie nie przebywały w stadzie co najmniej 85 dni przed sprzedażą. Na podstawie zgłoszeń w bazie IRZ stwierdził, że zakup świń nastąpił 31 lipca 2021 r., natomiast sprzedaż 12 października 2021 r. oraz 13 października 2021 r. - kolejno po 73 i 74 dniach przebywania w danej siedzibie stada. Strona w odwołaniu od decyzji organu I instancji podniosła :"Warchlaki zakupiłam w lipcu 2021 r., do uboju zostały sprzedane w październiku 2021 r. Decyzja o odmowie przyznania mi pomocy opiera się na rozporządzeniu Rady Ministrów (paragraf 13zl ust. 15) z dn. 4 stycznia 2022 r., które weszło w życie 11 stycznia 2022 r. a więc 3 miesiące po sprzedaży świń. Chyba w naszym państwie przestrzega się, aby prawo nie działało wstecz (art. 3 k.c).".
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasady przyznawania pomocy, o której przyznanie wnioskowała strona reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 z późn. zm.) - dalej zwane rozporządzeniem. Zasady przyznawania pomocy w zakresie wyrównania kwoty obniżonego dochodu uzyskanej przez producenta świń ze sprzedaży świń z siedzib stada tego producenta utrzymywanych na obszarze objętym restrykcjami w związku ze zwalczaniem afrykańskiego pomoru świń w okresie obejmującym sprzedaż świń w danym kwartale, reguluje § 13zl rozporządzenia. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przytoczył przepisy po nowelizacji rozporządzenia na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1698). Rozporządzenie zmieniające weszło w życie w dniu 23 września 2021 r.
Organ odwoławczy, odwołując się do § 2 ust. 1 pkt 6 i § 13zl rozporządzenia, wyjaśnił, że cel pomocy, o którą wnioskowała strona był związany z utrzymującymi się ograniczeniami w produkcji i zbycie świń związanymi z działaniami mającymi na celu wyeliminowanie zagrożenia wystąpienia afrykańskiego pomoru świń. Producenci świń prowadzący chów lub hodowlę świń na obszarach objętych ograniczeniami ponoszą skutki tych ograniczeń w postaci obniżenia dochodów z tej działalności. Uwzględniając powyższe, w § 13zl rozporządzenia przewiduje się możliwość udzielania pomocy producentowi świń prowadzącemu działalność rolniczą na obszarze objętym częścią II lub III załącznika do decyzji 2014/709/UE lub w części II lub III załącznika I do rozporządzenia 2021/605 lub zapowietrzonym lub zagrożonym wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (ASF) na wyrównanie utraconych dochodów uzyskanych ze sprzedaży świń z siedziby stada w okresie obejmującym sprzedaż świń od czwartego kwartału 2021 r. Wysokość pomocy stanowi różnicę między iloczynem liczby świń sprzedanych we wskazanym we wniosku producenta świń kwartale i średniej ceny sprzedaży świń uzyskanej w tym kwartale a iloczynem średniej liczby świń sprzedanych w tym samym kwartale:
1) w kolejnych trzech latach przed rokiem, którego kwartał został objęty wnioskiem, albo
2) w ciągu trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, którego kwartał został objęty wnioskiem, z pominięciem kwartału o najwyższej i najniższej wartości sprzedaży świń uzyskanej w tym okresie.
Kwota pomocy stanowi sumę kwot obniżenia dochodu za poszczególne kwartały objęte wnioskiem. Producent świń może złożyć wniosek obejmujący więcej niż jeden z kwartałów, z tym że wniosek dla danej siedziby stada może obejmować każdy z kwartałów tylko raz. Przedmiotowa pomoc jest przyznawana w drodze decyzji, na wniosek producenta rolnego złożony do kierownika biura powiatowego agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę tego producenta świń, na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej. Wnioski o pomoc mogą być składane do dnia 30 listopada w danym roku kalendarzowym. Wniosek o pomoc zawiera: dane osobowe, adres, imię i nazwisko, numer identyfikacyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (numer PESEL) albo numer identyfikacji podatkowej (NIP) producenta świń ubiegającego się o pomoc, a w przypadku osób fizycznych nieposiadających numeru PESEL – numer paszportu albo innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, numer siedziby stada producenta świń ubiegającego się o pomoc, nadany zgodnie z przepisami ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, wskazanie kwartałów, w których producent świń ubiegający się o pomoc uzyskał obniżone dochody ze sprzedaży świń, oraz oświadczenie producenta świń ubiegającego się o pomoc, że do świń objętych wnioskiem nie przyznano mu pomocy finansowej ze środków krajowych i odszkodowania z tytułu ubezpieczenia lub odszkodowania na podstawie decyzji powiatowego lekarza weterynarii nakazującej zabicie świń lub poddanie ich ubojowi, a także oświadczenie określające kwotę obniżonego dochodu ze sprzedaży świń z danej siedziby stada za kwartały, za które jest składany wniosek. Ponadto, do wniosku o pomoc producent świń dołącza:
1) kopie faktur lub faktur RR, lub innych dowodów księgowych potwierdzających uzyskane dochody za okres niezbędny do obliczenia kwoty pomocy;
2) zgodę współposiadaczy gospodarstwa - w przypadku, gdy gospodarstwo jest przedmiotem współposiadania. Zgodnie z § 13zl ust. 5 rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym w dniu składania wniosku o pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana na wyrównanie kwoty obniżonego dochodu uzyskanej przez producenta świń ze sprzedaży świń z siedziby stada tego producenta w okresie obejmującym sprzedaż świń.
Zgodnie z § 13zl ust. 15 pkt 4 rozporządzenia, pomoc, o której mowa w ust. 1, nie przysługuje producentowi świń do świń, które nie były przetrzymywane w danej siedzibie stada co najmniej 85 dni przed sprzedażą.
Na podstawie dokumentów i wyjaśnień przedstawionych przez stronę oraz danych z systemu IRZ organ II instancji stwierdził, że 31 lipca 2021 r. dokonano zakupu 323 zwierząt o numerze kolczyka [...] z siedziby stada o numerze [...]do siedziby stada strony o numerze [...]. 27 września 2021 r. zarejestrowano padnięcie 1 sztuki o numerze [...]. W związku z tym 7 października 2021 r. po kontroli dokonano aktualizacji liczby świń ustalając ich liczbę na 322 sztuki. 12 października 2021 zarejestrowano sprzedaż 114 świń do stada [...], natomiast 13 października 2021 r. stwierdzono sprzedaż 208 sztuk do tego samego stada.
Zakupu zwierząt dokonano 31 lipca 2021 r., natomiast sprzedaży dokonano 12 i 13 października 2021 r. - odpowiednio 73 i 74 dni po zakupie zwierząt. W związku z powyższym wymóg przechowywania zwierząt przez co najmniej 85 dni przed sprzedażą nie został dochowany, a co za tym idzie, organ I instancji prawidłowo odmówił stronie wnioskowanej płatności stosownie do § 13zl ust. 5 rozporządzenia.
W przedmiocie uwag zawartych w treści odwołania odnoszących się do oparcia decyzji o podstawę prawną wprowadzoną po dokonaniu sprzedaży zwierząt, która ma zdaniem strony naruszać zakaz retroaktywności, organ odwoławczy wskazał, iż przytoczona przez stronę zmiana rozporządzenia (Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 listopada 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Dz. U. z 2021 r. poz. 2087) nie dokonała zmian w § 13zl, który stanowi podstawę rozstrzygnięcia. § 13zl został dodany do rozporządzenia przez § 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 9 sierpnia 2021 r. (Dz. U. z 2021 poz. 1528), zmieniającego m.in. rozporządzenie z dniem 28 sierpnia 2021 r. Ponadto, organ wskazał, iż w postępowaniu administracyjnym wiążące są przepisy obowiązujące w momencie wszczęcia postępowania przez stronę poprzez złożenie odpowiedniego wniosku, co zgodnie z art. 61 k.p.a. nastąpiło 23 lutego 2022 r. Ostatnia zmiana w § 13zl rozporządzenia, wprowadzona w ust. 15 pkt 3 i 4, weszła w życie w dniu 11 stycznia 2022 r. na podstawie Rozporządzenia Rady z dnia 4 stycznia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 45), co oznacza, że była obowiązująca dla strony składającej wniosek o przyznanie pomocy 23 lutego 2022 r.
Organ odwoławczy podzielił zatem ustalenia organu I instancji oraz stwierdził, że postępowanie w sprawie z przedmiotowego wniosku zostało przeprowadzone przez organ I instancji w sposób prawidłowy, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa materialnego oraz procesowego, w szczególności z poszanowaniem zasad procedury administracyjnej.
Skargę na powyższą decyzję organu II instancji wniosła A. S., zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie § 13zl ust. 15 pkt 2 rozporządzenia poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne stwierdzenie, iż przyznanie pomocy nie mogło być udzielone ze względu na niezachowanie warunku przetrzymywania stada w siedzibie co najmniej 85 dni przed sprzedażą pomimo, iż powołany przepis w chwili sprzedaży nie obowiązywał, i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że § 13zl ust. 15 pkt 2 rozporządzenia dotyczy innej przesłanki niż powołana w uzasadnieniu decyzji, tj. przetrzymywania w siedzibie stada przez okres co najmniej 85 dni przed sprzedażą. Ta przesłanka została określona w pkt 4 powołanego paragrafu rozporządzenia. Skarżąca przyznała, iż stado nie przebywało w ich stadzie przez okres 85 dni. Świnie zostały sprzedane w październiku 2021 r., tj. w czwartym kwartale tego roku. Okoliczność tę podnosiła skarżąca w swoich zeznaniach i która została powołana w zaskarżonej decyzji. Pod rozwagę sądu skarżąca poddała kwestię możliwości zastosowania § 13zl ust. 15 pkt 4 rozporządzenia, w sytuacji gdy sprzedaż nastąpiła przed wejściem w życie tego przepisu. W ocenie skarżącej, zasady wprowadzania przepisów określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 stycznia 2022 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie wprowadzają zasady obowiązywania przepisów nowych (zmienionych) do stanów faktycznych powstałych przed ich ogłoszeniem. Interpretacja organu w tym zakresie, w ocenie strony, narusza podstawowe zasady określone w art. 7a k.p.a., a także zakaz retroakcji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 22 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i podniósł, że strona nie mogła złożyć wniosku o pomoc bezpośrednio po sprzedaży stada. Mogła to uczynić dopiero po zakończeniu kwartału, a nabór wniosków przez agencję rozpoczął się dopiero w lutym 2022 r. Wówczas wniosek ten złożyła. Ponadto do pisma procesowego z dnia 22 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącej załączył kopie korespondencji prowadzonej przez Rzecznika Praw Obywatelskich z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rzecznik w pismach skierowanych do ministra przedstawił zastrzeżenia dotyczące wykluczenia możliwości uzyskania rekompensaty w przypadku świń, które nie były przetrzymywane w danej siedzibie stada co najmniej 85 dni przed sprzedażą" (§ 13 zl; ust. 15 pkt 4 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. w jego aktualnym brzmieniu), a także zastrzeżenia dotyczące skrócenia vacatio legis nowelizacji rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., która weszła w życie 19 stycznia 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
W myśl art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., uchylić ją, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a–c); stwierdzić jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie niesporne pozostaje, iż strona zakupiła zwierzęta 31 lipca 2021 r, a następnie sprzedała je 12 i 13 października. Przetrzymywała zatem stado przez okres krótszy niż 85 dni.
Wymóg uzależniający przyznanie pomocy od przetrzymywania w danej siedzibie stada w okresie co najmniej 85 dni przed sprzedażą wprowadzono na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 stycznia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2022 r. z dnia 11.01.2022 r.) dalej zwane: rozporządzenie zmieniające. Zgodnie z § 6 rozporządzenia zmieniającego weszło ono w życie po upływie 7 dni od dnia ogłoszenia. Zmiany do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.) dalej zwane: rozporządzenie zmieniane obowiązywały zatem od dnia 19 stycznia 2022 r., a nie 11 stycznia 2022 r., jak błędnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej do sądu decyzji.
Zgodnie z § 4 rozporządzenia zmieniającego w sprawach przyznania pomocy, o której mowa w § 13 zl ust. 1 rozporządzenia zmienianego, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia ostateczną decyzją, stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w brzmieniu dotychczasowym.
W ocenie sądu § 4 rozporządzenia zmieniającego odnosi się wprost do postępowań wszczętych (i niezakończonych) przed 19 stycznia 2022 r. Nie reguluje on natomiast zasad obowiązujących w postępowaniach wszczętych po tym dniu.
Według organu odwoławczego, wobec wszczęcia postępowania w sprawie przyznania skarżącej pomocy po 19 stycznia 2022 r., w sprawie należy stosować przepisy nowe, w myśl których pomoc nie przysługuje producentowi świń, które nie były przetrzymywane w danej siedzibie co najmniej 85 dni przed sprzedażą.
Przyjęte przez organ rozwiązanie zgodne jest z zasadą wyprowadzaną w orzecznictwie z art. 6 i 138 K.p.a., iż organ administracji publicznej, wydając decyzję administracyjną, stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji (wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r. sygn. akt IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43; wyrok NSA z dnia 7 września 1994 r. sygn. akt III SA 1111/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 120; wyrok NSA z dnia 24 lutego 1992 r. sygn. akt II SA 49/92, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 163/82, RNGA 1985, nr 3, s. 47). Powyższa zasada nie budzi wątpliwości w świetle konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego i praworządności (art. 2 i 7 Konstytucji RP) w sytuacji, kiedy pomiędzy datą nawiązania stosunku administracyjnoprawnego a datą wydania decyzji nie nastąpiły zmiany przepisów prawa. Natomiast jeżeli zdarzenie prawne (zdarzenie będące przedmiotem regulacji prawnej) miało miejsce pod rządami innych przepisów prawnych niż te, które obowiązują w dacie wydania decyzji administracyjnej, to w sprawie powstają wymagające rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjne co do tego, jakie przepisy prawa materialnego powinny mieć zastosowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej obecnie sprawie.
Zdaniem sądu dokonana przez organ odwoławczy wykładnia przepisu § 4 rozporządzenia zmieniającego nie jest prawidłowa. Jej wynik prowadzi do wstecznego działania przepisów rozporządzenia zmieniającego.
Przepis § 4 rozporządzenia zmieniającego rozporządzenia nie określa sytuacji prawnej rolnika, w sprawie którego wszczęto postepowanie już po wejściu w życie rozporządzenia zmieniającego, a który dokonał zakupu i sprzedaży zwierząt przed zmianą przepisów wprowadzających dodatkowe obowiązki.
Sytuacja prawna skarżącej, oraz innych rolników dokonujących transakcji przed zmianą treści rozporządzenia, powinna być regulowana zgodnie z regułą, iż niedopuszczalne jest stosowanie nowych przepisów do zdarzeń prawnych mających miejsce i zakończonych przed zmianą przepisów. W tym zakresie przy wykładni przepisu § 4 rozporządzenia zmieniającego należy kierować się poszanowaniem podstawowej zasady, która należy wyprowadzić z treści art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to jest zasady lex retro non agit. Przewiduje ona, że prawo nie powinno być stosowane wstecznie, a zatem do zdarzeń, które miały miejsce przed jego wejściem w życie (zob. TK – Kp 2/08). Zakaz wstecznego działania prawa dotyczy wyłącznie przepisów pogarszających sytuację jednostki. Jeśli przepisy sytuację tę poprawiają, nie ma przeszkód w zakresie ich wstecznego stosowania. Zasada zaufania obywateli do państwa i prawa, jak również wynikające z niej zasady bardziej szczegółowe, takie jak zasada ochrony praw nabytych, ochrony ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, ochrony interesów w toku oraz lex retro non agit, nie zakazują ustawodawcy zmiany prawa, nawet w sposób niekorzystny dla obywateli, lecz nakazują poszanowanie ich zaufania do prawa już obowiązującego. W konsekwencji ustawodawca powinien uwzględnić sytuację osób, których zaufanie do państwa i prawa wymaga zapewnienia ochrony w drodze stosownych rozwiązań przyjętych w przepisach przejściowych, a także powinien każdorazowo ustanawiać odpowiednie vacatio legis umożliwiające obywatelom dostosowanie się do nowej regulacji prawnej (zob. TK – K 13/97). Odpowiedniość okresu spoczywania ustawy zależy od wielu okoliczności, w tym treści danej regulacji prawnej, dziedziny prawa, której ona dotyczy (w prawie podatkowym czy wyborczym okres ten powinien być wydłużony), czy w końcu kręgu adresatów, do których regulacja ta się odnosi. (v. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz do art. 2 – opublikowano LEX/el.2021).
Kwestia zakazu działania prawa wstecz stanowiła przedmiot analizy zarówno Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2020 r. sygn. akt I CSK 566/18 wskazał, że w prawie administracyjnym brak jest jednolitej oraz precyzyjnej regulacji prawa międzyczasowego, które określałoby precyzyjnie zasady jakie należy stosować w przypadku zmiany przepisów prawa. Zasady te ustalane są w orzecznictwie i doktrynie prawa administracyjnego na bazie utrwalonych reguł intertemporalnych innych dziedzin prawa, w szczególności prawa cywilnego oraz prawa karnego. Wyjściową zasadę dotyczącą rozstrzygania takiego rodzaju kwestii intertemporalnych stanowi zasada tempus regit actum, zalecająca oceniać skutki zdarzeń prawnych na podstawie przepisów obowiązujących w czasie, gdy zdarzenia te nastąpiły. Zasada ta znajduje zastosowanie do faktów przeszłych ( opublikowano LEX nr 3168954).
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu Uchwały 7 sędziów NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06 podniósł, że zakaz działania prawa wstecz stanowi jeden z elementów zasady demokratycznego państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP. Zasada niedziałania prawa wstecz jest dyrektywą legislacyjną skierowaną do organów stanowiących prawo, jak również dyrektywą interpretacyjną dla organów stosujących prawo, dokonujących wykładni przepisów prawnych. Zasada niedziałania prawa wstecz, chociaż nie została wprost wyrażona w Konstytucji, stanowi w państwie podstawową zasadę porządku prawnego, opartego na założeniu, że "każdy przepis normuje przyszłość, nie zaś przeszłość". W wyjątkowych okolicznościach dopuszcza się pewne odstępstwa od zasady lex retro non agit, jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja jej nie jest możliwa bez dopuszczenia wstecznego działania prawa (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U 1/86, OTK 1986, poz. 2; z dnia 22 sierpnia 1990 r. sygn. akt K 7/90, OTK 1990, poz. 5; z dnia 18 października 1994 r. sygn. akt K 2/94, OTK 1994, nr II, poz. 36; z dnia 31 marca 1998 r. sygn. akt K 24/97, OTK ZU 1998, nr 2, poz. 13; z dnia 3 października 2001 r. sygn. akt K 27/01, OTK ZU 2001, nr 7, poz. 209; z dnia 10 października 2001 r. sygn. akt K 28/01, OTK ZU 2001, nr 7, poz. 212). Naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz prowadzi zazwyczaj, niejako automatycznie, do naruszenia innych zasad znajdujących odzwierciedlenie w przepisach Konstytucji: zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa i zasady ochrony praw nabytych (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 października 1989 r. sygn. akt K 3/88, OTK 1989, poz. 2; z dnia 15 lipca 1996 r. sygn. akt K 5/96, OTK ZU 1996, nr 4, poz. 30; z dnia 30 listopada 1988 r. sygn. akt K 1/88, OTK 1988, poz. 6; dnia 10 lipca 2000 r. sygn. akt SK 21/99, OTK ZU 2000, nr 5, poz. 144 – opublikowano: ONSA i WSA 2006/3/71, LEX nr 182508).
W obecnie rozpoznawanej sprawie zastosowanie przez organ administracji przepisów rozporządzenia zmieniającego spowodowało niekorzystne dla strony skutki. Zarzucono jej niedochowanie 85 dniowego terminu na przetrzymywanie stada przed sprzedażą. Taki obowiązek nie spoczywał na stronie w okresie przeprowadzania transakcji kupna, a następnie sprzedaży zwierząt.
Ponadto prawodawca przewidział bardzo krótki (7 dni) termin vacatio legis nowelizacji rozporządzenia zmienianego. Był to okres zbyt krótki skoro adresatem zmiany przepisów była grupa zawodowa rolników, czyli osób nie zajmujących się na co dzień analizą przepisów prawa i ich ewentualnych zmian. W terminie vacatio legis osoby nie będące prawnikami i w większości nie korzystające z profesjonalnej pomocy prawnej nie były w stanie dostosować się do nowej regulacji prawnej.
Uwzględniając ww. okoliczności Sąd uznał, że obowiązujący od dnia 19 stycznia 2022 r. przepis § 13 zl ust. 15 pkt 4 rozporządzenia zmienianego nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Tym samym okoliczność nieprzetrzymywania przez skarżącą w danej siedzibie stada co najmniej przez 85 dni przed sprzedażą nie mogła skutkować odmową przyznania wnioskowanej pomocy.
Organ ponownie rozpoznając wniosek strony uwzględni ocenę prawną dokonaną przez sąd.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzono od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 497 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania ( 480 zł. wynagrodzenie pełnomocnika, 17 zł. opłata skarbowa od pełnomocnictwa).
Na podstawie art. 223 § 2 p.p.s.a. nakazano ściągnąć od organu odwoławczego na rzecz Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 200 złotych tytułem nieuiszczonego przez skarżącą wpisu sądowego od skargi.
eg