IV SA 4607/03

IV SA 4607/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-09-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Wojciech Mazur
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia WSA Wojciech Mazur asesor WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2004 r. sprawy ze skargi A. T., E. M., Z. T., I. R., T. T., M. T. i S. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. T., E. M., Z. T., I. R., T. T., M. T. i S. T. kwoty po 250,00 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].03. 2003 r. ([...] ) Wojewoda [...] orzekł, że nieruchomość objęta KW "O. tom I karta 2" o łącznej powierzchni 115,80 ha stanowiąca własność J. T. podlegała przejęciu na mocy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.).
W uzasadnieniu wskazano, że zaproponowana w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dn. 19.09.1990 r. wykładnia pojęcia "nieruchomości ziemskie" nie uwzględnia zmiany w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej dokonanej dekretem z dn. 17.01.1945 r. Pierwotnie zatem na cele reformy przeznaczono nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, ale wskutek ww. nowelizacji reformie rolnej podlegały wszelkie nieruchomości, a więc również i takie, które nie miały charakteru rolniczego.
W ocenie organu, zgodnie z protokołem przekazania Nadleśnictwu O. nieruchomości z majątku O. , sporządzonym 10.01.1946 r. na tenże majątek składały się tereny:
* grunty nieleśne (rola, pastwiska) 67,14 ha
* drzewostany 43,00 ha
* grunty leśne 5,50 ha
* tereny zabudowane 0,20 ha.
Z powyższego wynika, że majątek O. miał "charakter ziemski z przewagą gruntów nieleśnych".
Wskutek odwołania wniesionego przez A. T., E. M., Z. T., I. R., T. T., M. T. i S. T., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].10.2003 r. ([...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej, na własność Państwa były przejmowane, poza gruntami stanowiącymi użytki rolne, także pozostałe grunty i zabudowania, które mogły zostać przeznaczone na cele wymienione w art. 1 tegoż dekretu. Ustawodawca za nieruchomość ziemską uznał nie tylko użytki rolne, ale i inne tereny o charakterze rolniczym wchodzące w skład majątku.
Zdaniem Ministra nieruchomość "O. " podlegała przejęciu z uwagi na łączny rozmiar przekraczający normę obszarową. Inną kwestią jest późniejszy sposób wykorzystania przejętych gruntów.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego spadkobiercy J. T. – A. T., E. M., Z. T., I. R., T. T., M. T. i S. T. zarzucili naruszenie prawa materialnego tj. art. 1, art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz prawa procesowego tj. art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa.
Pełnomocnik skarżących stwierdził, iż przejście na własność Państwa majątków w trybie ww. dekretu następowało z mocy samego prawa z datą wejścia w życie tego aktu prawnego tj. z dniem 13 września 1944 r. Wszelkie zatem jego późniejsze zmiany, w tym dotyczące art. 2, nie miały żadnego znaczenia, albowiem nie mogły odnieść się do nieruchomości, które już wcześniej stały się własnością Państwa. Skoro zatem dekret "skonsumował się" 13 września 1944 r., to przejęciu podlegały tylko nieruchomości o charakterze rolniczym. Pogląd taki, co podniósł pełnomocnik, znajduje oparcie w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 16.04.1996 r. (w 15/95, OTK 1996/2/13). Przywołując inną uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 19.09.1990 r. (w 3/89, OTK 1990/1/26) pełnomocnik wskazał, iż na cele reformy były przejmowane nieruchomości, które miały rolniczy charakter tj. mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Stwierdził, iż nieruchomość J. T. w ogóle nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu, co wynika z protokołu z dnia 19.04.1945 r. Stwierdzono w tym dokumencie, że majątek O. nie nadaje się do parcelacji, a tylko do zalesienia. Powierzchnia wynosi 115,87 ha, w tym 17,50 ha ziemi ornej, resztę o pow. 98,37 ha obejmują nieużytki i las. Ziemia z tego majątku nie nadaje się na gospodarstwo rolne i nikt nie zgłosił się na otrzymanie ziemi z tego majątku. Natomiast protokół z 10.01.1046 r., na który powołały się organy oddawały stan nieruchomości na początek 1946 r., nie zaś na datę wejścia w życie dekretu. Przekazanie zaś majątku Nadleśnictwu O. wskazuje, iż nie zostały zrealizowane cele reformy rolnej wymienione w art. 1 dekretu. Pełnomocnik skarżących po sprostowaniu na rozprawie sądowej dodał, iż jeden z następców prawnych J. T. tj. L. T. został pozbawiony uczestnictwa w postępowaniu.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, a zarzuty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie, aczkolwiek podstawę jej uwzględnienia stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, nie zaś prawa materialnego, jak wnosił pełnomocnik skarżących.
Obydwie decyzje zostały wydane bez udziału wszystkich osób zainteresowanych. Jeden bowiem ze spadkobierców właściciela majątku J. T. – J. T. zmarł 22 września 1998 r. pozostawiając spadkobierców w osobach żony M. T. oraz syna L. T. (postanowienie Sądu Rejonowego w C. z [...].07.1989 r., sygn. akt [...]). Tym samym osoby te powinny brać udział w postępowaniu administracyjnym, w innym wypadku bowiem istnieje podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). O ile małżonka brała udział w postępowaniu, o tyle L. T. nie był powiadomiony o toczącym się postępowaniu, a decyzje nie zostały mu doręczone. Okoliczność ta stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu sprawa nie została wyjaśniona w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie zgodnie z prawem. Zarówno bowiem decyzję organu I , jak i II instancji wydano z naruszeniem
przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Organy orzekające nie poczyniły dokładnych ustaleń mających istotne
znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a nade wszystko nie dokonały oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, opierając swoje rozstrzygnięcie na wybranych dokumentach, bez jednoczesnej oceny pozostałych dowodów. Uznając, iż nieruchomość J. T. spełnia przesłanki określone w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Minister oparł się na protokole przekazania tych gruntów Nadleśnictwu O. oraz zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego o podpadaniu majątku pod działanie przepisów dekretu. Nie były natomiast przedmiotem jego oceny wbrew dyspozycji art. 107 § 3 kpa - inne dokumenty, w szczególności protokół z 19.04.1945 r. sporządzony przez gromadzką komisję do spraw reform rolnych, formularz inwentaryzacyjny z dn. 11.04.1945 r., protokół w sprawie spisu inwentaryzacji z 11.04.1945 r., które to dokumenty opisują przejęty majątek w dacie bliższej do daty 13.09.1944 r., niż dokumenty przyjęte przez Ministra za podstawę rozstrzygnięcia. Z dowodów tych natomiast wynika, iż prawie 100 ha stanowiło nieużytki i las. Ocena tychże dokumentów powinna skutkować ustaleniem, czy przedmiotowy majątek stanowił majątek ziemski w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przy czym organy winny w niniejszej sprawie przyjąć wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskiej", która została wyłożona w uzasadnieniu uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dn. 19.09.1990 r. (W3/89), która to choć utraciła już moc wiążącą, to jednak z racji autorytetu Trybunału Konstytucyjnego i wagi jego rozstrzygnięć, stanowi istotną wskazówkę interpretacyjną i skład orzekający w pełni ją aprobuje. Uznać zatem należy, że na cele reformy rolnej dekret przeznaczać nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej.
Rozpoznając ponownie sprawę organy winny mieć powyższy pogląd na
uwadze, a to z uwagi na treść art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie powinno być również pominięte ustalenie i
ocena, co zasadnie podniósł pełnomocnik skarżących, celów na jakie został ten majątek przejęty. Art. 1 ust. 2 dekretu wyznaczał bowiem cele, na jakie przejmowano majątki. Ponieważ majątek J. T. nie został rozparcelowany celem nadania ziemi uprawnionym z dekretu osobom, jak również nie zostały zrealizowane inne potrzeby ogólnospołeczne wskazane w tym przepisie, lecz nieruchomość została w całości przekazana na cele gospodarki leśnej - okoliczność tę powinny organy rozważyć ponownie orzekając w tej sprawie. Nade wszystko jednak zobowiązane są mieć na uwadze, iż 27 grudnia 1944 r. wszedł w życie dekret PKWN z dn. 12.12.1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82), który odrębnie regulował wywłaszczenie lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha. Otóż wobec obowiązywania równolegle dwóch aktów regulujących odrębnie przejście nieruchomości ziemskich oraz lasów i gruntów leśnych, nie jest możliwe obejmowanie nieruchomości leśnych regulacją dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. O podstawie prawnej bowiem przejęcia na własność Państwa decydował przedmiot wywłaszczenia.
W świetle zatem ustaleń poczynionych przez organy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy odnośnie charakteru majątku J. T. , winny one rozstrzygnąć zgodnie z zakresem wniosku spadkobierców byłego właściciela. A ponieważ skarżący domagają się ustalenia, że nieruchomość O. nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - organy winny stosowne rozstrzygnięcie w granicach wniosku zawrzeć w osnowie decyzji.
Uznając zatem, iż organy nie wyjaśniły w oparciu o cały materiał dowodowy okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a także dokonały wybiórczej oceny tych dowodów i tym samym naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, a to art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, Sąd uchylił decyzje obydwu organów. W dalszym postępowaniu organy będą miały na uwadze ocenę prawną i wskazówki zawarte w niniejszym wyroku.
Mając powyższe na uwadze jako, że wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stanowią podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), która ma zastosowanie w sprawie z mocy art. 97 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Uwzględniając charakter zaskarżonej decyzji, która jako akt odmowy nie ma cechy wykonalności, Sąd zaniechał wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 152 ww. ustawy