IV SA 3165/03

IV SA 3165/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-06-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Szymańska
Wojciech Mazur
Zofia Flasińska /przewodniczący sprawozdawca/
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Zofia Flasińska (spr), Sędziowie Wojciech Mazur, Asesor Anna Szymańska, Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Z. P. i M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję z [...] czerwca 2002r. 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Z. P. i M. M. po 10 zł (dziesięć zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania saodwego
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. [...] na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego umorzył postępowanie w sprawie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1979 r. [...] utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] kwietnia 1979 r. Nr [...] o przejęciu z urzędu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,60 ha położonego we wsiach: S., S. W., L. w województwie [...].
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że podstawą prawną przejęcia na własność państwa wyżej wymienionego gospodarstwa od J. M. były przepisy art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne /Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm./ oraz art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz. U. Nr 32, poz. 140/. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący obecnie spadkobiercy małżonków M. są stroną w sprawie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa z urzędu skutkującego prawami emerytalnymi dotyczącymi tylko małżonków A. i J. M. Postanowienia sądowe przedłożone przez skarżących, zdaniem organu, wskazują tylko, że osoby w nich wymienione są następcami prawnymi A. i J. małżonków M. i dziedziczą na podstawie przepisów kodeksu cywilnego po nich prawa wchodzące w skład masy spadkowej. W ocenie organu nie oznacza to jednak, że osoby wymienione w postanowieniu sądowym jako następcy prawni są stroną w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu spornego gospodarstwa rolnego za rentę w rozumieniu art. 28 Kpa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł ponadto, iż o tym, czy skarżący mogą być w przedmiotowej sprawie stroną decyduje treść powołanych wyżej przepisów stanowiących podstawę decyzji o przejęciu gospodarstwa z urzędu. Z przepisów tych wynika, zdaniem organu, że w opisywanej
sprawie stroną jest osoba, od której przejęto gospodarstwo z urzędu. Prawo do emerytury za przejęte gospodarstwo w tym trybie nie dotyczyło spadkobierców rolnika, od którego je przejęto.
Strona skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który działając w trybie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 3 Kpa decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. umorzył postępowanie z art. 127 § 3 Kpa w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, iż następstwo prawne na zasadach ogólnych prawa cywilnego po określonym w postanowieniu sądowym spadkodawcy nie jest równoznaczne z byciem przez osoby w nim wymienione stroną postępowania o zwrot gospodarstwa przejętego od tego spadkodawcy za rentę z urzędu na własność państwa na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. O tym czy skarżący są w takiej sprawie stroną, decyduje, zdaniem organu, treść przepisów stanowiących podstawę decyzji o przejęciu gospodarstwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał nadto, że wniosek o zwrot gospodarstwa i faktyczne zainteresowanie tym zwrotem jest interesem faktycznym w tej sprawie i nie zastępuje interesu prawnego skarżących w niniejszej sprawie.
W skardze wniesionej na powyższą decyzję strona skarżąca zarzuciła, iż decyzja ta narusza art. 28 Kpa, art. 105 Kpa, art. 127 § 3 Kpa w związku z art. 138 § 1 pkt 3 Kpa i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący podnieśli, że posiadają interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa, bowiem "gdyby nie doszło do przejęcia gospodarstwa A. i J. M. skarżący byliby dzisiaj jego współwłaścicielami'*. W przypadku śmierci osób wymienionych w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne prawo unieważnienia decyzji, zdaniem strony skarżącej, przechodzi na spadkobierców posiadających interes prawny w prowadzeniu postępowania administracyjnego.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartąw zaskarżonej decyzji oraz wniósł o nieuwzględnienie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona.
W sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozpoznania nie jest kwestionowane, iż decyzją Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] kwietnia 1979 r. Nr [...] przejęto z urzędu za rentę na własność Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 9,60 ha położonego we wsiach: S., S. W., L. w województwie [...] stanowiące własność A. i J. małżonków M. Decyzja ta została wydana na podstawie przepisów art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne /Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm./ oraz art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz. U. Nr 32, poz. 140/. Przedmiotowa decyzja utrzymana została w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1979 r. [...].
Bezsporne jest w sprawie, iż prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w T. Wydziału I Cywilnego z dnia [...] grudnia 2000 r., sygn. akt [...] - o stwierdzeniu nabycia spadku - spadkobiercami po A. i J. małżonkach M. uznano ich dzieci - skarżących M. M. i Z. P.
Nie jest w sprawie sporne, że niniejsze postępowanie administracyjne zostało zapoczątkowane wnioskiem M. M. i Z. P. kwestionującym decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1979 r. [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] kwietnia 1979 r. Nr [...] o przejęciu z urzędu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,60 ha położonego we wsiach: S., S. W., L. w województwie [...].
Podnieść należy, iż zgodnie z dyspozycją art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Strona postępowania administracyjnego jest instytucją procesową, rozumianą jako zespół norm prawnych odnoszących się do sytuacji prawnej wyodrębnionej ze względu na jej doniosłość społeczną lub prawną /por. B. Adamiak/J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 2004 C. H. Beck, s. 227/. W tym zespole norm prawnych będą zmienne, ze swej natury, normy materialnego prawa administracyjnego, ale też innych gałęzi prawa, np. prawa cywilnego, gdy poddają one niektóre sprawy władczej decyzyjnej regulacji przez administrację publiczną /np. niektóre sprawy własności, rzeczowych praw ograniczonych, odszkodowań etc.l oraz przepisy prawa materialnego cywilnego w tym zakresie, w jakim odsyła do nich art. 30 oraz szereg przepisów proceduralnych zawartych w Kpa.
Sąd w całości podziela pogląd przyjęty w judykaturze, zgodnie z którym stronami w sprawie o stwierdzenie nieważności są nie tylko strony postępowania trybu zwykłego, lecz także osoby, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji lvide wyrok NSA z dnia 15 września 2000 r., sygn. akt IV SA 2328/99, nie publikowany/.
W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa powinien być analizowany w płaszczyźnie prawa materialnego, nie zaś procesowego. W ocenie Sądu interes prawny, o którym mowa w dyspozyej i art. 2 8 Kpa, może wynikać nie tylko z przepisów prawa administracyjnego, lecz także z prawa cywilnego /vide wyrok NSA z dnia 19 stycznia 1982 r., sygn. akt SA/KR 517/81, ONSA 1982, nr 1 poz. 11/.
Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie, zdaniem Sądu, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie za stronę / vide postanowienie NSA z dnia 30 maja 1984 r., sygn. akt II SA 789/84, nie publikowane/. Podobny pogląd zawiera wyrok NSA z dnia 10 marca 1989 r., sygn. akt IV SA 1254/88, nie publikowany, wskazujący na to, że stroną jest ten podmiot, którego własny interes prawny lub obowiązek podlega konkretyzacji w postępowaniu administracyjnym/por, też wyrok NSA z dnia 26 stycznia 1995 r. sygn. akt I SA 2528/93, ONSA 1996, nr 1, poz. 34.
Od tak pojmowanego interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, to jest stan, w którym podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednakże nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji.
W ocenie Sądu - wobec powyższych rozważań - brak jest podstaw do uznania argumentów przestawionych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji za zasadne. Natomiast nie można odmówić słuszności wywodom strony skarżącej zawartym w uzasadnieniu skargi. Nie jest w sprawie kwestionowane, iż świadczenie rentowe jest prawem o charakterze stricte osobistym, nie jest zbywalne, a zatem wygasa z chwilą śmierci uprawnionego świadczeniobiorcy. Skarżący wszakże nie dochodzą świadczenia rentowego po zmarłych właścicielach gospodarstwa rolnego przejętego z urzędu za rentę na własność państwa. W postępowaniu niniejszym dochodzą oni stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu tegoż gospodarstwa. Decyzja o przejęciu z urzędu za rentę przedmiotowego gospodarstwa rolnego na własność państwa bezpośrednio dotyczy sfery prawnej skarżących jako spadkobierców właścicieli tegoż gospodarstwa. Trafnie bowiem podnosi strona skarżąca, iż gdyby nie doszło do przejęcia gospodarstwa A. i J. M., stanowiłoby ono składnik masy spadkowej po nich. A w konsekwencji skarżącym - jako spadkobiercom byłych właścicieli - przysługiwałby obecnie tytuł własności do tegoż gospodarstwa.
Podnieść nadto należy, że dotychczas Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie orzekał w sprawach dotyczących przejęcia gospodarstw rolnych za rentę na własność państwa, w których skarżącymi byli spadkobiercy byłych właścicieli przejętych gospodarstw. Nie kwestionowano jednakże nigdy przysługującego wspomnianym spadkobiercom przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym ivide wyrok NSA z dnia 14 października 2003 r., sygn. akt II SA 1133/01; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 3821/01; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2003 r.., sygn. akt II SA 911 - 914/01/.
Sąd zważył, że skarżącym ponad wszelką wątpliwość przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu administracyjnym. Jako spadkobiercy byłych właścicieli przedmiotowego gospodarstwa rolnego posiadają bowiem bezpośredni i konkretny interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu z urzędu za rentę tegoż gospodarstwa na własność państwa. Kwestionowana decyzja w sposób oczywisty wprost ingeruje w sytuację prawną strony skarżącej.
Skarżący na podstawie prawa obowiązującego mogą uzyskać konkretne korzyści, jednakże dopiero po skonkretyzowaniu ich w decyzji administracyjnej przez organ administracj i publicznej działaj ący w granicach swojej właściwości i kompetencji.
Nadto decyzja z dnia [...] lipca 2002 r. o "umorzeniu postępowania z art. 127 § 3 Kpa" nie znajduje podstaw prawnych. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc swojego rodzaju środka zaskarżenia, obliguje organ do jego rozpoznania i wydania jednej z decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 Kpa. Z odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań wynika, że w odniesieniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie będą miały zastosowania tylko przepisy związane z dewolutywnością odwołania.
W tezie wyroku NSA z dnia 16 kwietnia 2002 r., sygn. akt IV SA 1635/00 /ONSA 2003, Nr 4, poz. 129/, trafnie stwierdza się, że organ odwoławczy po rozpoznaniu odwołania od decyzji umarzającej postępowanie w I instancji nie może umorzyć postępowania odwoławczego. Organ ten powinien bowiem sprawę ponownie rozpatrzyć i orzec o tym, czy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, czy też ją uchyla.
Względy powyższe powodują w sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozpoznania konieczność uchylenia obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, to jest z dnia [...] czerwca 2002 r. i z dnia [...] lipca 2002 r.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ z zastrzeżeniem art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./.