IV SA 2865/02

IV SA 2865/02 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-07-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska
Tadeusz Cysek /przewodniczący/
Tomasz Wykowski /sprawozdawca/
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Karolina Sikora po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2004r. sprawy ze skargi A. B., A. B. i Ł. B. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2002r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżących A. B., A. B. i Ł. B. kwoty po 10 (dziesięć) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
IV SA 2864-2866/02
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r., znak [...], Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2002 r., znak [...], którą to decyzją:
1) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności części
uzasadnienia decyzji Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia [...] września 1991 r.,
znak [...], stwierdzającej nieważność orzeczenia nr 20 Ministra
Handlu Wewnętrznego z dnia 13 grudnia 1952 r. o przejęciu przedsiębiorstw na
własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Młyn Wodno-
Turbinowy K. B. w G., gmina P., powiat B.
(M.P. z 1953 r. Nr 9-A, poz.133),
2) nie stwierdził nieważności decyzji Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia [...]
września 1991 r., znak [...], utrzymującej w mocy decyzję własną
z dnia [...] września 1990 r., znak [...] w przedmiocie odmowy
wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr 20 Ministra
Handlu Wewnętrznego z dnia 13 grudnia 1952 r. o przejęciu przedsiębiorstw na
własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Młyn Wodno-
Turbinowy K. B. w G., gmina P., powiat B.
(M.P. z 1953 r. Nr 9-A, poz.133).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Gospodarki podniósł brak przesłanek do uznania skarżących za strony legitymowane do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności części uzasadnienia decyzji z dnia [...] września 1991 r. W oparciu o dokumenty zgromadzone w postępowaniu nacjonalizacyjnym Minister Gospodarki przyjął bowiem, iż właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa młyńskiego był K. B. Z powyższego organ wywiódł, iż legitymację procesową do wzięcia udziału w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnych mógł mieć albo sam K. B. jako właściciel przedsiębiorstwa albo jego następcy prawni. Organ przyjął zatem, iż skoro K. B., nie spełniającemu żadnego z wskazanych wyżej kryteriów, nie przysługiwała legitymacja do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktów nacjonalizacyjnych z lat 1951 -1968, to w konsekwencji jego następcom prawnym nie przysługuje legitymacja do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia [...] września 1991 r.
W odniesieniu natomiast do decyzji Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia [...] września 1991 r. Minister Gospodarki uznał, iż nie ma podstaw do stwierdzenia jej nieważności. W szczególności nie może znaleźć zastosowania art.156 par.l pkt 3 k.p.a., przewidujący obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Organ podniósł, iż za "inną decyzję ostateczną" nie można uznać decyzji z dnia [...] września 1991 r. z racji braku tożsamości zarówno w zakresie podmiotu, jak i przedmiotu jednej i drugiej decyzji.
W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżący podnieśli - w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności części decyzji z dnia [...] września 1991 r. - iż posiadają uzasadniony interes prawny w stwierdzeniu części wskazanej wyżej decyzji, albowiem są posiadaczami nieruchomości będącej przedmiotem aktów nacjonalizacyjnych, a stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji godzą w ich prawa. Odnośnie niestwierdzenia przez Ministra Gospodarki nieważności decyzji z dnia [...] września 1991 r. podtrzymali natomiast pogląd, iż decyzją tą rozstrzygnięto sprawę już rozstrzygniętą wcześniejszą decyzją ostateczną, tj. decyzją z dnia [...] września 1991 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł ojej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
I. W ocenie Sądu Minister Gospodarki, odmawiając wszczęcia postępowania z wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia [...] września 1991 r., z naruszeniem art.7 i 77 k.p.a. uznał, iż skarżącym nie przysługuje legitymacja do żądania wszczęcia postępowania.
W każdym postępowaniu administracyjnym, w tym także w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji należy przede wszystkim wyjaśnić kwestię wstępną, jaką stanowi zagadnienie legitymacji osoby, która wystąpiła z żądaniem wszczęcia tego postępowania. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 1994 r., sygn.akt II SA 2164/92 ONSA 1995/1/32) stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, w ramach którego decyzja ta została wydana lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności tej decyzji.
Z innego założenia wyszedł Minister Gospodarki uznając, iż osobą legitymowaną do złożenia wniosku w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rynku Rolnego z dnia [...] września 199lr. mogła być wyłącznie strona postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji ewentualnie jej następcy prawni. Organ stwierdził, iż skoro K. B. - ojciec skarżących nie był stroną wskazanego wyżej postępowania, co jak podkreśla uzasadnienie - znalazło swój wyraz w decyzji Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia [...] września 1991r. to ani jemu ani w konsekwencji jego zstępnym, czyli skarżącym nie może przysługiwać legitymacja do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego.
Z powyższym stanowiskiem organu nie sposób się zgodzić. Mając bowiem na uwadze wnioski płynące z przywołanego wcześniej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 1994 r. należy stwierdzić, iż prawidłowe rozstrzygnięcie kwestii, czy skarżącym przysługuje lub też nie przysługuje legitymacja do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rynku Rolnego z dnia [...] września 199lr. mogło nastąpić wyłącznie po dokonaniu przez Ministra Gospodarki ustaleń, czy skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności wskazanego wyżej orzeczenia będą dotyczyły interesu prawnego skarżących. Wyjaśnień w tym zakresie organ nie przeprowadził, co stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
II. W ocenie Sądu Minister Gospodarki, ustosunkowując się do wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia [...] września 199lr., nie uwzględnił faktu, iż wydając wskazane wyżej orzeczenie Minister Rynku Wewnętrznego oparł się na przedwczesnym założeniu, iż K. B. nie przysługiwała legitymacja do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych dotyczących przedsiębiorstwa Młyn Wodno-Turbinowy K. B. w G., gmina P., powiat B.
Stroną postępowania administracyjnego jest, stosownie do treści art. 28 k.p.a, każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwie do kręgu osób uprawnionych do wszczęcia "postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizującej przedsiębiorstwo należy poprzedni właściciel tego przedsiębiorstwa oraz jego następca prawny.
W toku postępowania przed Ministrem Rynku Wewnętrznego wnioskodawca uprawdopodobnił, iż był współwłaścicielem przejętej nieruchomości (której częścią składową było urządzenie młyńskie). Wnioskodawca wskazał, iż w świetle wpisów w dziale drugim prowadzonej dla nieruchomości księgi wieczystej nr rep.hip.[...] właścicielem nieruchomości w 5/6 częściach był jego ojciec S. B. Zgodnie natomiast z treścią testamentu S. B., sporządzonego w dniu [...] października 1949 r., tj. w dniu śmierci testatora, K. B. został powołany, podobnie jak jego matka M. B. oraz dwóch braci, do dziedziczenia jednej czwartej nieruchomości w G. i jednej czwartej części młyna. Wprawdzie w dniu orzekania przez Ministra Rynku Wewnętrznego o odmowie wszczęcia postępowania nadzorczego K. B. nie legitymował się sądowym potwierdzeniem swoich praw spadkowych po S. B., niemniej w trakcie prowadzonego postępowania przedstawił zaświadczenie z dnia 21 stycznia 1991 r., wydane przez Sąd Rejonowy w B. - Wydział Cywilny, informujące iż w sądzie tym toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po obojgu rodzicach.
Należy podkreślić, iż zgodnie z art.922 § 1 kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na osoby powołane do dziedziczenia już z chwilą śmierci spadkodawcy. Tym samym sądowe orzeczenie stwierdzające nabycie spadku jest orzeczeniem o charakterze wyłącznie deklaratoryjnym.
Powyższe należy mieć na względzie przy ocenie legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym. Zważywszy, bowiem, iż osoba powołana do dziedziczenia staje się następcą prawnym spadkodawcy już z chwilą jego śmierci, co jedynie stwierdza sąd powszechny w trybie uregulowanym w art.669 i nast. kodeksu postępowania cywilnego, należy przyjąć, iż jeżeli osoba zgłaszająca żądanie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej nie legitymuje się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku ale jednocześnie fakt tego nabycia w dostateczny sposób uprawdopodobni to postępowanie administracyjne powinno ulec zawieszeniu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zawieszenie to winno zaś trwać do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim bez wątpienia jest ustalenie kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie.
Wprawdzie art. 1027 k.c. stanowi, że względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swe prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku, jednak za nieprawidłowe należy uznać działanie organu administracji, który w sytuacji uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę faktu bycia spadkobiercą nie zawiesza postępowania.
Na marginesie warto wspomnieć, iż na gruncie postępowania cywilnego spadkobierca oczekujący na wydanie postanowienia stwierdzającego nabycie spadku ma możliwość zapobieżenia niekorzystnym skutkom braku formalnego potwierdzenia jego praw spadkowych, wnosząc do sądu pozew przeciw osobie trzeciej i zabiegając o zawieszenie postępowania spornego do czasu rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (por. J. Gwiazdomorski "Prawo spadkowe" s. 169, A. Szpunar "O skutkach prawnych stwierdzenia ...", s. 258).
Okoliczności wskazanych wyżej nie wziął pod uwagę Minister Gospodarki przy ocenie ważności decyzji Ministra Rynku Wewnętrznego z dnia [...] września 1991 r. Stanowi to naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 par.l pkt 1 lit.c oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art.97 ust.l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271).