IV SA 2117/02

IV SA 2117/02 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Krystyna Napiórkowska /sprawozdawca/
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /przewodniczący/
Teresa Kobylecka
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.) Protokolant Agata Krysztofiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału we współwłasności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2002 r.; II. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącej M. B. kwotę 325 (trzysta dwadzieścia pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
Minister Finansów decyzją z dnia [...] lutego 2002 r., na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12 , poz. 65) w związku z układem zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa - części w prawie własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], objętej KW nr [...].
W uzasadnieniu ww. decyzji organ podał, że z posiadanej dokumentacji amerykańskiej wynika jednoznacznie, iż A. G. była współwłaścicielem połowy ww. nieruchomości na podstawie nabycia spadku po J.G. jako jego żona. Komisja Stanów Zjednoczonych do Spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych decyzją nr [...] na podstawie wniosku zarejestrowanego w tej Komisji pod nr [...], na mocy Układu zawartego między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podpisanego w dniu 16 lipca 1960 r., przyznała A. G. odszkodowanie jako należne w związku z ograniczeniem prawa używania i korzystania z prawa własności nieruchomości, położonej w L. przy ul. [...]. Ograniczenie prawa własności nieruchomości wynikało z zastosowania przepisów ustawy z dn. 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe (Dz. U. Nr 10, poz. 59), które ograniczały uprawnienia właścicielskie, ale nie powodowały utraty prawa własności.
Jednak Amerykańska Komisja odszkodowawcza, mimo powołania ustawy z dn. 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe, faktycznie przyznała odszkodowanie za utratę prawa własności, ustalając wysokość odszkodowania stosownie do udziału prawa własności na podstawie wartości gruntu i położonego na nim budynku, a nie utraconych korzyści.
W konsekwencji zgodnie z ustaleniami Protokołu podpisanego 29 listopada 1960 r. w Warszawie przez przedstawicieli Rządów Stanów Zjednoczonych i Polski, po zaspokojeniu roszczeń, A. G. [...] stycznia 1966 r. złożyła pisemne oświadczenie przed notariuszem o zrzeczeniu się i przeniesieniu na Rząd Polski całego prawa tytułu własności i udziału w tych pozycjach mienia, na których opiera się orzeczenie zgodnie z § 7 b lub 7c ww. Protokołu. Oświadczenie to w niezaprzeczalny sposób potwierdza, iż A. G. występując o odszkodowanie oraz przyjmując je uznała, że udział - w prawie własności przedmiotowej nieruchomości został przejęty przez Państwo.
Takie stanowisko potwierdzone zostało w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2001 r. w sprawie IV SA 1816/98 oraz w wyroku w składzie siedmiu sędziów z 17 maja 1999 r. w sprawie OSA 2/98.
Ostatecznie więc układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącej roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych - w powiązaniu z ustawą z dnia 9 kwietnia 1968 r. - jest podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej przejście prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik M. B. spadkobierczyni w jednej drugiej części spadku po A. M. primo voto G., podniósł, że nigdy nie doszło do przejęcia przez Państwo Polskie, ani prawnie, ani też faktycznie nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], objętej księgą wieczystą KW nr [...], gdyż nieprzerwane władanie nieruchomością jak właściciel jest całkowitym zaprzeczeniem zrzeczenia się prawa własności do nieruchomości i przyjęcia odszkodowania za takie zrzeczenie. Twierdzenia Ministra Finansów zawarte w uzasadnieniu decyzji o otrzymaniu przez A. M. primo voto G. odszkodowania za utratę nieruchomości, wobec oczywistego braku utraty nieruchomości, są w ocenie strony, rażąco błędne.
Według strony, oświadczenie o rezygnacji z praw do nieruchomości dotyczy innych nieruchomości, tych których faktycznie A. M. primo voto G. została pozbawiona w całości i do których ani A. M. primo voto G., ani też jej spadkobiercy nie zgłaszają żadnych roszczeń. Takich roszczeń nie zgłaszają, ponieważ za faktyczną utratę własności tych nieruchomości Rząd Polski wypłacił odszkodowanie w ramach układu indemnizacyjnego z dnia 16 lipca 1960 r.
Podważonej decyzji postawiony został również zarzut o charakterze formalnym, a mianowicie, że z decyzji nie wynika dokładnie kogo pozbawiano prawa własności i kiedy. Zdaniem strony decyzja nie rozstrzyga - cyt. "czy teraz pozbawiono prawa własności nieżyjącą od kilku lat A. M. primo voto G., czy też teraz, pozbawiono prawa własności spadkobierców własności A. M. primo voto G., których prawo własności do nieruchomości potwierdził specjalnym postanowieniem sąd" Brak wskazania tych okoliczności w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu decyzji uniemożliwia rzeczowe ustosunkowanie się do prawnego charakteru decyzji, jej ewentualnej kolizji z postanowieniem sądu i trybu usuwania tej kolizji oraz możliwości wydania decyzji z uwagi na przedawnienie roszczeń Państwa Polskiego.
Minister Finansów decyzją z [...] kwietnia 2002 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lutego 2002 r. wskazując, że z posiadanej dokumentacji amerykańskiej wynika jednoznacznie, że A. G. była współwłaścicielem połowy przedmiotowej nieruchomości na podstawie nabycia spadku po J. G. jako jego żona. W przeciwnym wypadku Amerykańska Komisja do Uregulowania Roszczeń Zagranicznych nie przyznałaby na podstawie układu odszkodowania Pani A. G.
Odnosząc się do zarzutu strony, iż nigdy nie doszło do prawnego i faktycznego przejęcia przez Państwo Polskie nieruchomości, organ wyjaśnił, że w jego opinii doszło do przejścia nieruchomości w sensie prawnym w momencie zaistnienia trzech przesłanek:
1. wejście w życie Układu polsko-amerykańskiego (16 lipca 1960 r.),
2. wydanie prawomocnej decyzji przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą, przyznające odszkodowanie za daną nieruchomość,
3. wejście w życie ustawy z dn. 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
Ponieważ wejście w życie powyższej ustawy jest zdarzeniem, które zaszło najpóźniej, zdaniem Ministra Finansów wskazana nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa w dniu ogłoszenia ustawy tj. 17 kwietnia 1968 r.
Ustosunkowując się do zastrzeżeń strony w zakresie braku w decyzji określenia podmiotu, którego pozbawia się własności, Minister Finansów uznał ten zarzut za nieporozumienie, gdyż to właścicielka nieruchomości A. G., wyzbywała się mienia występując do Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych z wnioskiem o przyznanie odszkodowania, a następnie przyjmując warunki określone decyzją tejże Komisji. Co do określenia kiedy nastąpiło przejście mienia organ stwierdził, że pierwszym możliwym momentem jest wejście w życie układu polsko-amerykańskiego tj. 16 lipca 1960 r., jednakże cyt. "z ostrożności procesowej przyjmuje, iż do osiągnięcia takiego stanu konieczne jest spełnienie łącznie trzech przesłanek, o których mowa była wyżej".
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik M. B. podniósł zarzuty:
- naruszenia prawa materialnego polegające na wydaniu zaskarżonych decyzji deklaratoryjnych bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, gdyż ani ustawa z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, ani też układ z 16 lipca 1960 r. zawarty pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie powodowały przejścia z mocy samego prawa własności na rzecz Skarbu Państwa,
- mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego wskutek błędnego zastosowania i wykładni art. 2 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., polegające na uznaniu, że istnieją przesłanki do wydania decyzji unormowanej na tej ustawie, pomimo, że nieruchomość, której decyzja dotyczy nie została nigdy faktycznie przejęta przez Państwo Polskie tj. ani przed wejściem w życie układu, ani też nie została przejęta do chwili obecnej,
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 107 kpa, polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności i zebranych dowodów mających znaczenie dla sprawy, a w szczególności dowodów wykazujących brak woli zrzeczenia się własności przez A. M. primo voto G. przejawiający się w jawnym i oficjalnym wykonywaniu swojego prawa własności nieprzerwanie do chwili śmierci, co nastąpiło w 1992 r.,
- naruszenie art. 365 kpc mające wpływ na wynik sprawy, a polegające na wydaniu decyzji deklaratoryjnej sprzecznej z wiążącym Ministra Finansów prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z [...] lipca 1999 r. sygn. akt [...], stwierdzającym nabycie udziałów we własności nieruchomości przez uczestników również niniejszego postępowania z dniem [...] października 1992 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko oraz uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji.
Dodatkowo organ podniósł, że zarzut skarżącego naruszenia przepisu art. 365 kpc jest nieporozumieniem, z uwagi na fakt, iż decyzja deklaratoryjna jako taka potwierdza stan prawny zaistniały w przeszłości (tj. w dacie wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych), a mianowicie przejście prawa własności nieruchomości w związku z wypłatą odszkodowania. Decyzja Ministra Finansów stanowi podstawę wypisu w księdze wieczystej, w której w dacie wejście w życie ustawy, jako właścicielka udziału ujawniona była A. G. i w związku z tym jej udział nie powinien wejść w skład masy spadkowej, o czym zgodnie z art. 671 § pkt 1 kpc, sąd prowadzący postępowanie spadkowe winien zostać poinformowany przez wnioskodawcę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).
Skarga prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z niżej podanych przyczyn.
Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń pieniężnych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych, które to nieruchomości przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. W rozpoznawanej sprawie Minister Finansów wydając orzeczenie stwierdzające przejście na Skarb Państwa - części w prawie własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], objętej KW nr [...] jako podstawę prawną powołał art. 1, 2 i 5 ust. 2 nw. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w związku z Układem zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanym w dniu 16 lipca 1960 r.
W ocenie składu orzekającego zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lutego 2002 r. dotknięta jest wadą, która przemawia za wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.
Należy zwrócić uwagę, że decyzje Ministra Finansów stwierdzające przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, spełniające przesłanki określone w ww. ustawie mają stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej. W rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 17, poz. 109), wydanym na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w nw.(art. 3 ustawy) określone zostały w sposób szczegółowy, elementy takich decyzji. Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia decyzja dotycząca nieruchomości powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możliwości ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. Wymogów tych nie spełnia zaskarżona decyzja jak również decyzja z [...] lutego 2002 r., gdyż w sentencji rozstrzygnięcia nie został wskazany dotychczasowy właściciel. Trudno podzielić w tej kwestii zaprezentowany w odpowiedzi na skargę pogląd organu, że ww. rozporządzenie - ..."... jak sama nazwa wskazuje dotyczy kwestii proceduralnych i jest skierowane do właściwych organów prezydiów powiatowych (miejskich, w miastach stanowiących powiaty) narodowych". Również nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że treść swoich decyzji tak sformułował, aby w sposób nie budzący wątpliwości wynikało rozstrzygnięcie o istocie sprawy.
Zarówno decyzja objęta skargą jak i poprzedzająca ją decyzja z dn. [...] lutego 2002 r. nie wskazała w części dyspozytywnej dotychczasowego właściciela udziału w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, objętego stwierdzeniem przejścia na rzecz Skarbu Państwa.
Zważywszy na okoliczność, że nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania administracyjnego prowadzonego w rozpoznawanej sprawie według wpisów w księdze wieczystej KW nr [...] stanowi przedmiot współwłasności kilku osób fizycznych, a mianowicie jako właściciela w dziale pierwszym księgi wpisani są: C. P. do 8/16 części, M. B. do 4/16 części, A. B. - do 1/16 części, A. K. - do 1/16 części, A. K. - do 1/16 części, A. B. - do 1/16 części (wg odpisu Nr [...] z księgi wieczystej Nr [...] znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy), brak wskazania w rozstrzygnięciu decyzji oznaczenia dotychczasowego właściciela udziału w prawie własności nieruchomości, którego udziału stwierdza się przejście na rzecz Skarbu Państwa, przesądza o wadliwości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, które zostały wydane z naruszeniem art. 77 i 107 § 1 i § 2 kpa w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 17, poz. 109). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie utrwalony został pogląd, że rozstrzygnięcie decyzji musi być sformułowane w taki sposób, ażeby możliwe było następnie wykonanie decyzji (vide: B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz. 6 wydanie Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2004 § 498; wyrok NSA z 2 sierpnia 1995 r. III SA 1225/94; ONSA 1996/3/135; wyrok NSA z 8 września 1989 r. II SA 390/89, OSP 1991/6/140; wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r., I SA 178/83, ONSA 1983/1/51; wyrok NSA z 30 czerwca 1998 r. I SA/Łd 1478/96).
W tezie wyroku z 30 czerwca 1998 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "rozstrzygnięcie musi być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a nie pośrednio wynikać z uzasadnienia decyzji".
Badając legalność zakwestionowanych decyzji należy zwrócić uwagę, że ustawodawca upoważniając Ministra Finansów do wydawania decyzji stwierdzających przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych (art. 2 ww. ustawy z dn. 9 kwietnia 1968 r.) niejako z góry określił sposób ich wykonania, a mianowicie decyzje te mają stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej tytułu własności nieruchomości, która przeszła na Skarb Państwa (art. 1 ww. ustawy). Z tego też względu brak w rozstrzygnięciu takiej decyzji niezbędnych danych, a m.in. imienia i nazwiska dotychczasowego właściciela może być jedna z przesłanek niewykonalności takiej decyzji przez właściwe do dokonywania wpisów w księgach wieczystych sądy.
Obowiązek umieszczenia w decyzji dodatkowych elementów rozstrzygnięcia sprawy może wynikać z przepisów odrębnych, do których odsyła się w art. 107 § 2 kpa.
Pominięcie przez Ministra Finansów w rozstrzygnięciu decyzji elementów wymienionych w § 2 ww. rozporządzenia nakazuje ocenić te decyzje jako naruszające art. 107 § 1 i 2 w związku z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekła jak w wyroku.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 cyt. ustawy.
E.W.