IV P 77/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka B. B. została zwolniona z pracy z dniem 8 sierpnia 2023 r. na podstawie ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw, która przewidywała wygaśnięcie stosunku pracy osób, które złożyły oświadczenie lustracyjne potwierdzające pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Powódka pracowała w latach 1986-1989 w urzędzie paszportowym, wykonując głównie czynności biurowe. Złożyła oświadczenie lustracyjne, w którym wskazała na ten fakt. Pozwana K. (...) w Ł. wniosła o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy w Łomży, rozpoznając sprawę, uznał, że przepisy ustawy nowelizującej, w szczególności art. 11 ust. 1 i 2, są niezgodne z Konstytucją RP. Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazując, że sądy powszechne są uprawnione do oceny konstytucyjności przepisów prawa w indywidualnych sprawach. Sąd stwierdził, że przepis narusza zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), zasadę równości i niedyskryminacji (art. 32 Konstytucji) oraz prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach (art. 60 Konstytucji). Ponadto, sąd uznał, że przepis narusza zasadę niedziałania prawa wstecz i zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji). Sąd podkreślił, że ustawa wprowadza odpowiedzialność zbiorową i nie uwzględnia indywidualnej oceny pracy, co jest niedopuszczalne w państwie prawa, zwłaszcza po upływie ponad 30 lat od okresu, którego dotyczyło oświadczenie lustracyjne. Sąd zbadał akta osobowe powódki i nie znalazł dowodów na to, że jej praca miała charakter szkodliwy dla opozycji demokratycznej lub naruszała prawa człowieka. Powódka przez wiele lat po przemianie ustrojowej pracowała nienagannie, pełniąc m.in. funkcję pełnomocnika ds. ochrony informacji niejawnych. W związku z tym, sąd pominął niekonstytucyjny przepis i przywrócił powódkę do pracy na poprzednich warunkach, odstępując od obciążania jej kosztami sądowymi na podstawie art. 102 kpc.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOcena konstytucyjności przepisów dotyczących lustracji i ich wpływu na stosunki pracy, zasada proporcjonalności i równości w prawie pracy, możliwość odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów przez sądy powszechne.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą z dnia 14 kwietnia 2023 r. i jej interpretacją w kontekście Konstytucji RP. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych przypadków lustracji lub wygaszania umów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepisy ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw, dotyczące wygaśnięcia stosunku pracy na podstawie oświadczenia lustracyjnego, są zgodne z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te są niezgodne z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy naruszają zasadę proporcjonalności, równości, niedyskryminacji, niedziałania prawa wstecz oraz ochrony zaufania do państwa. Wprowadzają odpowiedzialność zbiorową i nie przewidują indywidualnej oceny pracy, co jest niedopuszczalne, zwłaszcza po upływie ponad 30 lat.
Czy sąd powszechny jest uprawniony do oceny konstytucyjności przepisu prawa w indywidualnej sprawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny jest uprawniony do oceny konstytucyjności przepisu prawa w indywidualnej sprawie.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na uchwały Sądu Najwyższego, które potwierdzają prawo sądów do odmowy zastosowania przepisu uznanego za sprzeczny z Konstytucją, co nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Czy praca w urzędzie paszportowym w latach 1986-1989, polegająca głównie na czynnościach biurowych, stanowi podstawę do wygaśnięcia stosunku pracy na podstawie ustawy lustracyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku tej konkretnej pracownicy, praca ta nie stanowiła podstawy do wygaśnięcia stosunku pracy, gdyż przepisy ustawy nowelizującej uznano za niekonstytucyjne.
Uzasadnienie
Sąd nie znalazł dowodów na to, że praca powódki miała charakter szkodliwy dla opozycji demokratycznej lub naruszała prawa człowieka. Podkreślono, że ocena powinna być indywidualna, a nie zbiorowa, zwłaszcza po długim okresie od zdarzeń.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. B. | osoba_fizyczna | powódka |
| K. (...) w Ł. | inne | pozwana |
Przepisy (12)
Główne
u.z.u.s.c. art. 11 § 1 i 2
Ustawa o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw
Przepisy te zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP i w związku z tym pominięte w rozstrzygnięciu.
k.p. art. 56 § 1
Kodeks pracy
Podstawa prawna roszczenia o przywrócenie do pracy w przypadku niezgodnego z prawem rozwiązania umowy.
Konstytucja RP art. 8 § 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada nadrzędności Konstytucji i jej bezpośredniego stosowania.
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw i wolności.
Konstytucja RP art. 32 § 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i zakaz dyskryminacji.
Konstytucja RP art. 60
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, sprawiedliwości społecznej, ochrony zaufania do państwa, niedziałania prawa wstecz.
Pomocnicze
u.o.i.o.b.p. art. 7 § 1
Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
Przepis określający obowiązek złożenia oświadczenia lustracyjnego.
u.o.i.o.b.p. art. 4 § 10a
Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
Definicja członka korpusu służby cywilnej.
k.p. art. 63
Kodeks pracy
Przepis regulujący wygaśnięcie umowy o pracę.
k.p. art. 67
Kodeks pracy
Prawo pracownika do odwołania do sądu pracy w razie naruszenia przepisów o rozwiązywaniu umów.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odstąpienia od obciążania strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy ustawy nowelizującej są niezgodne z Konstytucją RP. • Ustawa narusza zasadę proporcjonalności, równości i niedyskryminacji. • Ocena pracy w organach bezpieczeństwa powinna być indywidualna, a nie zbiorowa. • Upływ ponad 30 lat od okresu objętego lustracją czyni przepisy nieproporcjonalnymi i krzywdzącymi. • Praca powódki miała charakter pomocniczy i nie naruszała praw człowieka. • Powódka ma trudną sytuację materialną i jest w okresie przedemerytalnym.
Odrzucone argumenty
Stosunek pracy powódki wygasł z mocy prawa na podstawie ustawy lustracyjnej.
Godne uwagi sformułowania
sąd powszechny może odmówić zastosowania określonego przepisu, jeśli uzna go za niezgodny z Konstytucją • odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego • nie każde bowiem nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie z zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji • wprowadziła odpowiedzialność zbiorową, co jest w sposób oczywisty niedopuszczalne w państwie prawa • nie można w demokratycznym państwie realizującym normy sprawiedliwości społecznej pozbawiać pracy osoby nienagannie wykonującej swoje obowiązki po 30 latach od zdarzeń, które miałyby taki krok uzasadniać • Państwo nie powinno arbitralnie skazywać swoich obywateli na niemożność zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, praktycznie z dnia na dzień i z powodów przez nich niezawinionych.
Skład orzekający
Marta Małgorzata Sulkowska
przewodniczący
Małgorzata Arnista
ławnik
Beata Kościelecka
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ocena konstytucyjności przepisów dotyczących lustracji i ich wpływu na stosunki pracy, zasada proporcjonalności i równości w prawie pracy, możliwość odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów przez sądy powszechne."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą z dnia 14 kwietnia 2023 r. i jej interpretacją w kontekście Konstytucji RP. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych przypadków lustracji lub wygaszania umów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie i politycznie tematu lustracji, a także fundamentalnych zasad konstytucyjnych i praw pracowniczych. Wyrok pokazuje, jak sądy mogą kwestionować przepisy ustawowe w imię ochrony praw obywatelskich.
“Sąd Rejonowy: Ustawa lustracyjna niezgodna z Konstytucją! Pracownica wraca do pracy po 30 latach.”
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.