I PZP 1/12

Sąd Najwyższy2012-11-21
SNPracystosunki pracyWysokanajwyższy
przedawnienieroszczenia pracowniczeakcje pracowniczekodeks pracykodeks cywilnySąd Najwyższyuchwałaodszkodowanie

Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że roszczenie o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji przedawnia się na podstawie przepisów Kodeksu pracy.

Sprawa dotyczyła pytania, czy roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji przedawnia się według przepisów Kodeksu pracy (art. 291 § 1 k.p.) czy Kodeksu cywilnego (art. 118 k.c.). Powód dochodził odszkodowania od pracodawcy za zaniżenie liczby należnych mu akcji. Sąd Najwyższy w powiększonym składzie orzekł, że roszczenie to ulega przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 k.p., uznając je za roszczenie ze stosunku pracy.

Sąd Najwyższy w powiększonym składzie rozpatrywał zagadnienie prawne dotyczące przedawnienia roszczenia o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji. Powód A. K. domagał się od PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA odszkodowania za zaniżenie liczby należnych mu akcji oraz utraconej dywidendy. Sąd Okręgowy uznał roszczenie za zasadne, opierając je na przepisach prawa cywilnego i stosując dziesięcioletni termin przedawnienia. Pozwana Spółka wniosła skargę kasacyjną, podnosząc m.in. zarzut niezastosowania art. 291 § 1 k.p. Sąd Najwyższy, rozstrzygając zagadnienie prawne, uznał, że obowiązki pracodawcy związane z procedurą nieodpłatnego udostępniania akcji wynikają ze stosunku pracy, mając samodzielną podstawę w ustawie. W związku z tym, roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji przedawnia się na zasadach określonych w art. 291 § 1 k.p., a nie według przepisów Kodeksu cywilnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Roszczenie o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 k.p.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że obowiązki pracodawcy związane z procedurą nieodpłatnego udostępniania akcji wynikają ze stosunku pracy, mając samodzielną podstawę w ustawie. W związku z tym, roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji przedawnia się na zasadach określonych w art. 291 § 1 k.p.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
A. K.osoba_fizycznapowód
PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA Oddział Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów w R.spółkapozwany
Prokurator Prokuratury Generalnej Wojciech Kasztelanorgan_państwowyudział

Przepisy (7)

Główne

k.p. art. 291 § § 1

Kodeks pracy

Stosowany do przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy.

Pomocnicze

k.c. art. 118

Kodeks cywilny

Rozważany jako alternatywna podstawa przedawnienia, ostatecznie odrzucony na rzecz k.p.

k.c. art. 471

Kodeks cywilny

Podstawa odpowiedzialności kontraktowej, rozważana w kontekście przedawnienia.

u.k.p.p. art. 36

Ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

Określa prawo pracowników do nieodpłatnego nabycia akcji.

k.p.c. art. 476 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa sprawy z zakresu prawa pracy.

k.p. art. 94 § pkt 9a

Kodeks pracy

Obowiązek pracodawcy prowadzenia dokumentacji.

k.p. art. 97 § § 4

Kodeks pracy

Informacje w świadectwie pracy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji jest roszczeniem ze stosunku pracy i podlega przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 k.p. Obowiązki pracodawcy związane z procedurą nieodpłatnego udostępniania akcji mają samodzielną podstawę w ustawie i wynikają ze stosunku pracy.

Odrzucone argumenty

Roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji przedawnia się na podstawie art. 118 k.c. w związku z art. 471 k.c. jako roszczenie cywilnoprawne.

Godne uwagi sformułowania

roszczenie o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 k.p. obowiązki pracodawcy w zakresie procedury nieodpłatnego udostępniania akcji wynikają ze stosunku pracy mają samodzielną podstawę w ustawie i w tym znaczeniu są niezależnie od umowy zawieranej przez Skarb Państwa z pracodawcą dla realizacji prawa pracowników do akcji

Skład orzekający

Walerian Sanetra

przewodniczący

Bogusław Cudowski

sprawozdawca

Kazimierz Jaśkowski

członek

Halina Kiryło

sprawozdawca

Zbigniew Korzeniowski

uzasadnienie

Jerzy Kuźniar

członek

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie terminu przedawnienia roszczeń pracowniczych związanych z nabyciem akcji pracowniczych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji w procesie prywatyzacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Rozstrzyga ważną kwestię przedawnienia roszczeń pracowniczych, która ma znaczenie praktyczne dla wielu pracowników i pracodawców w kontekście prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.

Przedawnienie roszczeń o akcje pracownicze: Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady!

Dane finansowe

WPS: 12 361,6 PLN

odszkodowanie za utratę akcji: 11 217,6 PLN

odszkodowanie za utraconą dywidendę: 1144 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt I PZP 1/12 
 
 
 
UCHWAŁA 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
 
Dnia 21 listopada 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
Prezes SN Walerian Sanetra (przewodniczący) 
SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) 
SSN Kazimierz Jaśkowski 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Korzeniowski (uzasadnienie) 
SSN Jerzy Kuźniar 
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec 
 
 
z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej Wojciecha 
Kasztelana 
w sprawie z powództwa A. K. 
przeciwko PGE Górnictwu i Energetyce  Konwencjonalnej SA Oddziałowi Kopalnia 
Węgla Brunatnego Bełchatów w R. 
o odszkodowanie,  
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 21 listopada 2012 r., zagadnienia prawnego przekazanego 
postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2012 r., sygn. akt I PK 71/12, 
do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego 
 
 
 
"czy roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do 
nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na podstawie 
art. 291 § 1 k.p., czy na podstawie art. 118 k.c. w związku z art. 471 
k.c.?" 
podjął uchwałę: 

 
 
2 
 
roszczenie o odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty 
prawa do nieodpłatnego nabycia akcji ulega przedawnieniu na 
podstawie art. 291 § 1 k.p.  
 
UZASADNIENIE 
 
Zagadnienie prawne przedstawiono w następującej sprawie. Powód A. K. w 
pozwie z 7 kwietnia 2011 r. skierowanym przeciwko pozwanemu pracodawcy PGE 
Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna Spółce Akcyjnej Oddziałowi Kopalni 
Węgla Brunatnego „Bełchatów” w R. wniósł o zasądzenie odszkodowania w 
wysokości 11.217,60 zł tytułem zaniżenia liczby należnych mu od pracodawcy akcji 
oraz 1.144 zł tytułem niewypłaconej od tych akcji dywidendy. Sąd Okręgowy 
wyrokiem z 8 grudnia 2011 r. oddalił apelację pracodawcy wniesioną od wyroku 
Sądu Pracy z 20 czerwca 2011 r., zasądzającego na rzecz powoda kwotę 
12.361,60 zł z odsetkami od 13 kwietnia 2011 r. W sprawie ustalono, że 3 grudnia 
1998 r. doszło do przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego Kopalnia Węgla 
Brunatnego „Bełchatów" w R. w spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Uprawnionym 
pracownikom przysługiwało prawo do nieodpłatnego nabycia do 15% akcji Spółki, 
na zasadach określonych w ustawie z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i 
prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 171, 
poz. 1397 ze zm., dalej także jako „ustawa z 1996 r.”) i rozporządzeniu Ministra 
Skarbu Państwa z 3 kwietnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad podziału 
uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji przypadających na 
każdą z tych grup oraz trybu nabywania akcji przez uprawnionych (Dz.U. Nr 33, 
poz. 200, dalej „rozporządzenie”). W grudniu 1998 r. Spółka została wpisana do 
rejestru handlowego a 8 lutego 1999 r. została zawarta pomiędzy Skarbem 
Państwa - Ministrem Skarbu Państwa a Kopalnią Węgla Brunatnego „Bełchatów" 
Spółką Akcyjną umowa zlecenia nr MSP/92/99 na wykonanie czynności 
technicznych związanych z nieodpłatnym udostępnieniem akcji uprawnionym 
pracownikom, w której pozwana Spółka zobowiązała się, między innymi, do 
przyjęcia oświadczeń uprawnionych pracowników o woli nabycia akcji w terminie do 

 
 
3 
22 czerwca 1999 r., sporządzenia ostatecznej listy uprawnionych pracowników i 
powiadomienia Ministra o ich liczbie oraz przyjmowania i rozpatrywania reklamacji 
dotyczących pominięcia uprawnionego na liście lub sprostowania danych 
dotyczących 
okresu 
zatrudnienia 
w 
komercjalizowanym 
przedsiębiorstwie 
państwowym. Powód jest pracownikiem Kopalni Węgla Brunatnego „Bełchatów” od 
16 października 1984 r., zatrudnionym na stanowisku elektromontera, które 
pierwotnie nie zostało zakwalifikowane do pracy górniczej liczonej w wymiarze 
półtorakrotnym. Ze względu na łączny okres zatrudnienia powód został zaliczony 
do ósmej grupy pracowników uprawnionych do nieodpłatnego nabycia akcji 
pozwanej Spółki, w której na każdą osobę uprawnioną przypadały 1.353 akcje. W 
dniu 18 marca 2005 r. Skarb Państwa zawarł z powodem umowę nieodpłatnego 
zbycia 1.353 akcji o wartości nominalnej 10 złotych każda. W 2009 r., w 
następstwie weryfikacji stanowiska pracy powoda, pozwana zakwalifikowała 
wykonywaną przez niego pracę do pracy górniczej, liczonej w wymiarze 
półtorakrotnym. Przy uwzględnieniu przelicznika 1,5 do stażu pracy powoda 
powinien on zostać zaliczony do dziesiątej grupy uprawnionych pracowników, w 
której na każdego uprawnionego przypadały 1.903 akcje. W pozwanej Spółce 
obowiązuje Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy KWB „Bełchatów" z 1 września 1992 
r. Protokołem dodatkowym Nr 34 z 27 października 2006 r. zmieniono 
obowiązujący 
ZUZP 
m.in. 
w 
zakresie 
określania 
stanowisk 
i 
kategorii 
zaszeregowania pracowników kopalni zatrudnionych na stanowiskach robotniczych 
i nierobotniczych. Według nowej regulacji powód, świadcząc pracę na stanowisku 
elektromontera, wykonywał pracę górniczą liczoną w wymiarze półtorakrotnym w 
rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 
grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz 
stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do 
górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8). W dniu 30 czerwca 
2009 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie PGE Kopalni Węgla Brunatnego 
„Bełchatów” Spółki Akcyjnej podjęło uchwałę w przedmiocie przeznaczenia 
osiągniętego w 2008 r. zysku na wypłaty akcjonariuszom dywidendy w kwocie po 
2,08 zł za akcję. W 2009 r. powód otrzymał dywidendę od posiadanych 1.353 akcji 
Spółki. Wysokość dywidendy od utraconych przez powoda 550 akcji stanowiła 

 
 
4 
kwotę 1.144 zł. Powód nadal jest posiadaczem akcji pozwanej Spółki. W wyniku 
przekształceń akcje Kopalni Węgla Brunatnego „Bełchatów” S.A. zostały 
przekształcone w akcje Polskiej Grupy Energetycznej S.A. (dalej „PGE S.A.”). W 
wyniku 
tej 
zamiany 
powód 
stał 
się 
posiadaczem 
1.211 
akcji. 
Gdyby 
przekształceniom podlegał pełen pakiet akcji KWB „Bełchatów” S.A., powód po 
zamianach akcji byłby posiadaczem 1.703 akcji PGE S.A. Powód nie otrzymał więc 
492 akcji tej spółki. Sąd Okręgowy ocenił, że żądania powoda zasługują na 
częściowe uwzględnienie. Według Sądu, źródłem roszczeń powoda są przepisy 
ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Z art. 36 ust. 
1 tej ustawy wynika, że uprawnionym pracownikom przysługuje prawo do 
nieodpłatnego nabycia do 15% akcji objętych przez Skarb Państwa w dniu wpisania 
spółki akcyjnej do rejestru. W imieniu Skarbu Państwa akcje zbywa minister 
właściwy do spraw Skarbu Państwa (art. 31a ustawy). Zbycie akcji odbywa się w 
grupach wyodrębnionych ze względu na okresy zatrudnienia uprawnionych 
pracowników w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym i spółce 
powstałej w wyniku komercjalizacji. Uprawnieni pracownicy mogą skorzystać z 
prawa do nabycia akcji nieodpłatnie, o ile w ciągu sześciu miesięcy od dnia 
wpisania spółki do rejestru złożą pisemne oświadczenie o zamiarze nabycia akcji. 
Niezłożenie oświadczenia w powyższym terminie powoduje utratę prawa do 
nieodpłatnego nabycia akcji. Wydane z upoważnienia wymienionej ustawy 
rozporządzenie 
w 
sprawie 
szczegółowych 
zasad 
podziału 
uprawnionych 
pracowników określiło szczegółowo zasady i tryb postępowania związane z 
nabywaniem akcji. Z przepisów rozporządzenia wynika, że zaliczenie uprawnionych 
pracowników do określonej grupy następuje na podstawie udokumentowanego 
okresu 
zatrudnienia. 
Do 
obowiązków 
Spółki 
należało 
sporządzenie 
list 
uprawnionych pracowników, rozpatrzenie reklamacji dotyczących pominięcia osób 
uprawnionych na liście lub sprostowania danych dotyczących okresu zatrudnienia 
w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym. Od informacji zawartych w 
zaświadczeniach zależy ustalenie ostatecznej listy pracowników uprawnionych do 
nabycia akcji, łącznej liczby nieodpłatnie udostępnianych akcji, a także podział 
pracowników na grupy i ustalenie liczby akcji przypadających dla pracowników 
każdej z tych grup. Pozwana Spółka na podstawie umowy zlecenia z 8 lutego 

 
 
5 
1999 r. zawartej ze Skarbem Państwa zobowiązała się do wykonania czynności 
technicznych związanych z nieodpłatnym udostępnieniem akcji uprawnionym 
pracownikom. Sąd Okręgowy przyjął, że odpowiedzialność pozwanej Spółki za 
utratę przez uprawnionego pracownika prawa do akcji, będąca następstwem 
niewłaściwego wykonania obowiązków związanych z przeprowadzeniem procesu 
nieodpłatnego zbywania akcji, jest odpowiedzialnością kontraktową, której 
podstawę prawną stanowi art. 471 k.c. W świetle poczynionych ustaleń Sąd uznał, 
że pozwana Spółka w nienależyty sposób wypełniła ustawowe obowiązki związane 
z 
nieodpłatnym 
nabywaniem 
przez 
uprawnionych 
pracowników 
akcji 
skomercjalizowanego przedsiębiorstwa państwowego, w szczególności wadliwie 
obliczyła okres zatrudnienia powoda, uprawniający go do nieodpłatnego nabycia 
akcji Spółki, poprzez niewłaściwe zakwalifikowanie pracy wykonywanej przez niego 
i nieuznanie jej od początku za pracę górniczą. Zostało to potwierdzone w protokole 
Komisji Weryfikacyjnej z 6 listopada 2009 r. Przy prawidłowym obliczeniu okresu 
zatrudnienia, z uwzględnieniem właściwego przelicznika, powód powinien zostać 
zaliczony do dziesiątej grupy uprawnionych pracowników z okresem zatrudnienia 
powyżej 24 lat i uzyskałby prawo do nieodpłatnego nabycia 1.903 akcji pozwanej 
Spółki. Ponadto Sąd uznał, że powód otrzymałby dywidendę od utraconej liczby 
akcji. Zgodnie z art. 347 i 348 k.s.h. każdy akcjonariusz ma prawo do udziału w 
zysku spółki, której akcje posiada. Dywidendy wypłacane akcjonariuszom przez 
spółkę stanowią zgodnie z art. 54 k.c. pożytki z prawa do akcji, słusznie zatem 
powód żąda odszkodowania na podstawie art. 361 § 1 i 2 k.c. za utracony dochód, 
który miałby możliwość uzyskać, gdyby pozwana Spółka w sposób bezprawny nie 
pozbawiła go prawa do nieodpłatnego nabycia akcji spółki powstałej w wyniku 
przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego na podstawie przepisów ustawy o 
komercjalizacji i prywatyzacji. Sąd Okręgowy, powołując się na uchwałę Sądu 
Najwyższego z 15 października 2008 r., II PZP 10/08 (OSNP 2009, nr 9-10, poz. 
112), 
w 
której 
przyjęto, 
że 
Skarb 
Państwa 
ponosi 
odpowiedzialność 
odszkodowawczą z tytułu utraty dywidend wypłaconych do czasu naprawienia 
szkody wynikającej z niewydania akcji, jeżeli poszkodowany wykaże z odpowiednio 
wysokim prawdopodobieństwem, że byłby posiadaczem akcji w dniu wypłaty 
dywidendy (art. 348 § 2 k.s.h.), uznał, że powód wykazał z odpowiednio wysokim 

 
 
6 
prawdopodobieństwem, że byłby posiadaczem utraconych akcji w dniu wypłaty 
dywidendy. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu apelacji pozwanej Spółki, że 
roszczenie powoda uległo przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 k.p. Zdaniem 
Sądu, obowiązki pracodawcy dotyczące procedury nieodpłatnego nabycia akcji nie 
są objęte treścią stosunku pracy, a wynikają z ustawy o komercjalizacji i 
prywatyzacji oraz przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tej ustawy, 
dlatego też roszczenie powoda o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do 
nieodpłatnego nabycia akcji nie ulega przedawnieniu na zasadach określonych w 
art. 291 § 1 k.p. Podstawę tego roszczenia stanowią przepisy prawa cywilnego i 
tym 
samym 
podlega 
ono 
dziesięcioletniemu 
terminowi 
przedawnienia 
przewidzianemu dla roszczeń majątkowych zgodnie z art. 118 k.c. w związku z 
art. 471 k.c. Ponadto Sąd podniósł, że sprawy z powództwa pracownika przeciwko 
Skarbowi Państwa lub pracodawcy, związane z utratą prawa do nieodpłatnego 
nabycia akcji, są sprawami z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 
k.p.c. jedynie jako sprawy o roszczenia związane ze stosunkiem pracy, a nie 
sprawy o roszczenia ze stosunku pracy. Przepis art. 291 § 1 k.p. określa terminy 
przedawnienia dla roszczeń wynikających ze stosunku pracy i nie dotyczy roszczeń 
jedynie związanych ze stosunkiem pracy, a takim jest roszczenie zgłoszone przez 
powoda. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 27 stycznia 2009 r., II PK 145/08 
(OSNP 2010, nr 15-16, poz. 187). Kierując się tymi przesłankami Sąd Okręgowy 
uznał, że powód utracił prawo do nieodpłatnego nabycia 550 akcji Kopalni Węgla 
Brunatnego „Bełchatów” S.A., a po przekształceniach - do 492 akcji PGE S.A. 
Wartość jednej akcji w dniu ustalenia odszkodowania, tj. w dacie zamknięcia 
rozprawy, wynosiła 23,69 zł. Łącznie wartość odszkodowania z tytułu utraty prawa 
do akcji zgodnie z żądaniem powoda stanowi kwotę 11.217,60 zł (492 akcje x 22,80 
zł). Skargę kasacyjną pozwana oparła m.in. na zarzucie niezastosowania art. 291 § 
1 k.p. w wyniku przyjęcia, że roszczenie powoda nie ulega przedawnieniu zgodnie z 
tym przepisem oraz braku wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, 
dlaczego Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powoda ma charakter sprawy 
związanej ze stosunkiem pracy, a nie sprawy ze stosunku pracy, co miało istotny 
wpływ na wynik sprawy. 

 
 
7 
Sąd 
Najwyższy 
rozpoznający 
skargę 
kasacyjną, 
w 
uzasadnieniu 
postanowienia przekazującego do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu, na 
podstawie art. 39817 § 1 k.p.c., zagadnienie prawne wskazał co następuje: 
Zagadnienie dotyczy stosowania odpowiednich przepisów o przedawnieniu w 
odniesieniu do roszczenia pracownika skierowanego przeciwko pracodawcy 
(obecnemu lub byłemu) o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego 
nabycia akcji pracowniczych, która to szkoda została spowodowana przez działania 
(zaniechania) pracodawcy. W szczególności rozstrzygnięcia wymaga, czy 
roszczenie to, dla którego podstawę materialną stanowią niewątpliwie przepisy 
prawa cywilnego (przede wszystkim art. 471 k.c.), przedawnia się według 
przepisów Kodeksu pracy (w szczególności art. 291 § 1 k.p.), czy też Kodeksu 
cywilnego (art. 118 k.c.). Odpowiedź na to pytanie ma zasadnicze znaczenie nie 
tylko 
dla 
rozstrzygnięcia 
o 
zasadności 
skargi 
kasacyjnej 
wniesionej 
w 
rozpoznawanej sprawie, ale także innych podobnych spraw, o analogicznych 
stanach faktycznych, w których uwzględnienie albo oddalenie powództwa o 
odszkodowanie zależy między innymi od przyjęcia trzyletniego (art. 291 § 1 k.p.) 
lub dziesięcioletniego (art. 118 k.c.) okresu przedawnienia. Może mieć także 
znaczenie dla rozwoju prawa, ponieważ uporządkuje kwestie związane z treścią 
pojęcia „roszczenia ze stosunku pracy” (w rozumieniu art. 291 § 1 k.p.). 
Przedstawione zagadnienie prawne sprowadza się 
zatem pośrednio do 
rozstrzygnięcia, czy roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do 
nieodpłatnego nabycia akcji pracowniczych, skierowane przeciwko pracodawcy 
(byłemu pracodawcy) jest  „roszczeniem ze stosunku pracy” w rozumieniu art. 291 
§ 1 k.p., gdyż w takim przypadku niewątpliwie podlegałoby przedawnieniu według 
tego przepisu. Jeżeli jednak roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do 
nieodpłatnego nabycia akcji jest jedynie „roszczeniem związanym ze stosunkiem 
pracy” w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c., to chociaż formalnie konstruuje 
sprawę z zakresu prawa pracy, którą rozpoznaje sąd pracy, jednak podlega 
przedawnieniu według przepisów prawa materialnego właściwych dla tego typu 
roszczeń, w szczególności przepisów prawa cywilnego (art. 118 k.c. w związku z 
art. 471 k.c.). Być może należałoby zrewidować dotychczasowe rozumienie pojęcia 
„roszczenie ze stosunku pracy”, poszerzyć jego treść normatywną i przyjąć, że 

 
 
8 
kwestia przedawnienia roszczeń w stosunkach między pracodawcą i pracownikiem 
(także tych tylko „związanych ze stosunkiem pracy”) jest kompleksowo 
uregulowana w Kodeksie pracy, a w związku z tym w stosunkach tych w ogóle nie 
jest potrzebne odwoływanie się do regulacji Kodeksu cywilnego (np. art. 118 k.c.). 
Jest przy tym oczywiste, że analogiczne roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty 
prawa do nieodpłatnego nabycia akcji pracowniczych skierowane przeciwko 
Skarbowi Państwa – Ministrowi Skarbu Państwa z pewnością nie miałoby 
charakteru roszczenia ze stosunku pracy i podlegałoby przedawnieniu według 
przepisów Kodeksu cywilnego (art. 118 k.c. w związku z art. 471 k.c. albo art. 4421 
k.c. w związku z art. 417 k.c., w zależności od przyjętej podstawy 
materialnoprawnej roszczenia), choć nadal rozpoznawałby je sąd pracy, ze 
względu na regulację zawartą w art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. (por. uchwałę Sądu 
Najwyższego z 28 kwietnia 2004 r., III CZP 19/04, OSNC 2005, nr 6, poz. 105, 
zgodnie z którą sprawa z powództwa spadkobiercy pracownika przeciwko Skarbowi 
Państwa o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji 
spółki 
handlowej 
powstałej 
w 
wyniku 
przekształcenia 
przedsiębiorstwa 
państwowego jest sprawą o roszczenie związane ze stosunkiem pracy w 
rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c.; por. także uchwałę składu siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego z 15 października 2008 r., II PZP 10/08, OSNP 2009, nr 9-10, 
poz. 112 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 10 lutego 2010 r., II PK 212/09, LEX nr 
584741 i z 10 lutego 2009 r., II PK 142/08, LEX nr 725040). W wyroku Sądu 
Najwyższego z 22 stycznia 2004 r., I PK 291/03 (OSNP 2004, nr 23, poz. 397) 
przyjęto, że odpowiedzialność odszkodowawcza prywatyzowanej spółki jest 
odpowiedzialnością in solidum ze Skarbem Państwa. Stanowisko takie zostało 
podtrzymane w późniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego (np. w wyrokach z 5 
lutego 2009 r., II PK 115/08, LEX nr 725038 oraz z 31 marca 2009 r., II PK 250/08, 
niepublikowane). Rozważenia wymaga zatem również to, czy przy takiej konstrukcji 
odpowiedzialności (in solidum) możliwe jest, aby w stosunku do jednego dłużnika 
(Skarbu Państwa) roszczenie przedawniało się według przepisów prawa cywilnego, 
a w stosunku do drugiego (pracodawcy lub byłego pracodawcy) według przepisów 
prawa pracy tylko ze względu na to, że pracownika nie łączy ze Skarbem Państwa 
stosunek pracy, a z pracodawcą w takim stosunku pozostaje lub pozostawał. 

 
 
9 
Należy podkreślić, że chociaż przedstawione zagadnienie prawne dotyczy tego 
samego pozwanego pracodawcy, który występował w licznych rozpoznanych 
dotychczas 
przez 
Sąd 
Najwyższy 
sprawach 
o 
odszkodowanie 
mające 
zrekompensować szkodę pracownika w postaci zaniżonej emerytury, powstałą na 
skutek 
wydania 
przez 
pracodawcę 
wadliwego 
świadectwa 
pracy 
(nieuwzględniającego pracy w szczególnych warunkach, a ściślej – pracy 
górniczej), to odnosi się ono do zasadniczo innego roszczenia niż poddane ocenie 
– w kontekście przedawnienia – w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z 19 stycznia 2011 r., I PZP 5/10 (OSNP 2011, nr 15-16, poz. 199). W 
uchwale tej wyrażono pogląd, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu 
otrzymywania 
niższej 
emerytury 
wskutek 
wydania 
przez 
pracodawcę 
niewłaściwego świadectwa pracy oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej 
przedawnia się na podstawie art. 291 § 1 k.p. W uzasadnieniu tej uchwały w 
przekonujący sposób wywiedziono, dlaczego do opisanego roszczenia pracownika 
ma zastosowanie przedawnienie z art. 291 § 1 k.p. – przesłankę odpowiedzialności 
za szkodę wyrządzoną pracownikowi wskutek odmowy poświadczenia zatrudnienia 
w warunkach szkodliwych lub w szczególnym charakterze stanowi nienależyte 
wykonania obowiązku pracodawcy prowadzenia dokumentacji w sprawach 
związanych ze stosunkiem pracy i akt osobowych pracownika (art. 94 pkt 9a k.p.). 
Podstawę prawną takiego roszczenia stanowi art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. 
Można przyjąć, że wydanie zaświadczenia o istnieniu szczególnych okoliczności 
pracy (np. pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, w tym 
pracy górniczej albo na kolei) stanowi nie tylko obowiązek wydania świadectwa 
pracy, lecz jest też pochodną obowiązku pracodawcy prowadzenia dokumentacji w 
sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych (art. 94 pkt 9a 
k.p.). Niezależnie jednak od tego, czy jest to tylko obowiązek związany z wydaniem 
świadectwa pracy, czy też obowiązek szerszy, zawsze wynika on bezpośrednio ze 
stosunku pracy. W przypadku roszczenia stanowiącego przedmiot rozpoznawanej 
sprawy nie jest już takie oczywiste, że jego przesłanką jest naruszenie obowiązków 
pracodawcy względem pracownika wynikających ze stosunku pracy (mających 
swoje źródło w stosunku pracy). Obowiązki pracodawcy związane z ustaleniem 
liczby 
akcji 
pracowniczych 
(nabywanych 
na 
preferencyjnych 
zasadach) 

 
 
10
przypadających na poszczególnych jego pracowników mają swoje źródło w ustawie 
z 1996 r., zwłaszcza w art. 36-38d, w rozporządzeniu wykonawczym oraz w 
umowie zlecenia nr MSP/92/99, zawartej w dniu 8 lutego 1999 r. pomiędzy 
Skarbem Państwa – Ministrem Skarbu Państwa a Kopalnią Węgla Brunatnego 
„Bełchatów" Spółką Akcyjną na wykonanie czynności technicznych związanych z 
nieodpłatnym udostępnieniem akcji uprawnionym pracownikom, w której pozwana 
Spółka zobowiązała się, między innymi, do przyjęcia oświadczeń uprawnionych 
pracowników o woli nabycia akcji w terminie do 22 czerwca 1999 r., sporządzenia 
ostatecznej listy uprawnionych pracowników i powiadomienia Ministra Skarbu 
Państwa o ich liczbie oraz przyjmowania i rozpatrywania reklamacji dotyczących 
pominięcia uprawnionego na liście lub sprostowania danych dotyczących okresu 
zatrudnienia w komercjalizowanym przedsiębiorstwie państwowym. Obowiązków 
wynikających z powołanych przepisów ustawy i rozporządzenia oraz umowy 
zlecenia nie można traktować jako obowiązków wynikających ze stosunku pracy, 
mających swoje źródło bezpośrednio w treści stosunku pracy. Mają one charakter 
obligacyjny, przede wszystkim kontraktowy (tak przyjmuje orzecznictwo – por. 
wyroki Sądu Najwyższego z 10 lutego 2010 r., II PK 90/09, LEX nr 571965; z 10 
lutego 2010 r., II PK 98/09, LEX nr 571971; z 26 marca 2009 r., II PK 249/08, LEX 
nr 707874; z 5 lutego 2009 r., II PK 115/08, LEX nr 7250038; z 22 stycznia 2004 r., 
I PK 291/03, OSNP 2004, nr 23, poz. 398; z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 563/99, 
OSNAPiUS 2001, nr 18, poz. 560), jednak ich podstawa faktyczna i 
materialnoprawna leży poza sferą stosunku pracy regulowaną prawem pracy. Z 
mocy przepisów dotyczących nieodpłatnego nabycia akcji powstaje między 
uprawnionym pracownikiem a Skarbem Państwa oraz prywatyzowaną spółką 
stosunek prawny o charakterze zobowiązaniowym i niewykonanie (nienależyte 
wykonanie) 
wynikających 
z 
niego 
obowiązków 
może 
prowadzić 
do 
odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 471 k.c. Dotyczy to 
niewykonania (nienależytego wykonania) obowiązków na różnych etapach 
udostępniania akcji, np. na etapie wezwania do składania oświadczeń o zamiarze 
nieodpłatnego nabycia akcji, ustalania list uprawnionych pracowników i liczby 
przysługujących im akcji, rozdzielania akcji. Z powołanych orzeczeń wynika, że z 
mocy ustawy powstaje między uprawnionym pracownikiem a prywatyzowaną 

 
 
11
spółką stosunek prawny o charakterze zobowiązaniowym (obligacyjnym), jest on 
jednak ulokowany poza stosunkiem pracy (obok stosunku pracy), chociaż w 
rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. roszczenia wynikające z tego stosunku 
prawnego są związane ze stosunkiem pracy. Przy stosowaniu przepisów o 
przedawnieniu roszczeń należy zatem odróżnić obowiązki ze stosunku pracy oraz 
obowiązki istniejące poza stosunkiem pracy (obok stosunku pracy), chociaż 
związane 
ze 
stosunkiem 
pracy. 
Udostępnianie 
akcji 
prywatyzowanego 
przedsiębiorstwa państwowego uprawnionym pracownikom nie jest obowiązkiem 
pracodawcy – jest obowiązkiem Skarbu Państwa, który może być scedowany (na 
podstawie umowy zlecenia) na spółkę powstałą w wyniku prywatyzacji, co nie 
zmienia oceny, że udostępnianie pracownikom akcji na preferencyjnych warunkach 
nie jest obowiązkiem pracodawcy wynikającym z treści stosunku pracy, odbywa się 
jedynie przy okazji istnienia stosunku pracy. Skarb Państwa mógłby zlecić 
czynności techniczne związane z udostępnianiem akcji pracowniczych (np. 
dotyczące przyjęcia od uprawnionych pracowników oświadczeń o woli nabycia 
akcji, podziału uprawnionych pracowników na grupy, ustalania liczby akcji 
przypadających na każdą z tych grup, sporządzenia ostatecznej listy uprawnionych 
pracowników i powiadomienia Ministra Skarbu Państwa o ich liczbie, przyjmowania 
i rozpatrywania reklamacji dotyczących pominięcia uprawnionego na liście lub 
sprostowania danych dotyczących okresu zatrudnienia w skomercjalizowanym 
przedsiębiorstwie 
państwowym) 
także 
innemu 
podmiotowi, 
niekoniecznie 
prywatyzowanej spółce będącej pracodawcą pracowników uprawnionych do 
nabycia akcji na preferencyjnych zasadach. Odpowiedzialność pracodawcy za 
niewywiązanie się z obowiązków objętych umową zlecenia zawartą ze Skarbem 
Państwa opiera się na art. 471 k.c., bez związku (połączenia) z jakimikolwiek 
innymi przepisami prawa regulującymi obowiązki wynikające z prawa pracy 
(statuowane przez prawo pracy). Dlatego podstawą prawną roszczeń powoda w 
rozpoznawanej sprawie nie jest art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p., lecz 
wyłącznie art. 471 k.c. Jest to odmienna sytuacja od tej, którą rozstrzygał Sąd 
Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 stycznia 
2011 r., I PZP 5/10 (OSNP 2011, nr 15-16, poz. 199), ponieważ w odniesieniu do 
tamtych roszczeń nie ulegało wątpliwości, że ich podstawą jest art. 471 k.c. w 

 
 
12
związku z art. 300 k.p. (i w związku z obowiązkami pracodawcy regulowanymi 
bezpośrednio w prawie pracy). W najnowszym orzecznictwie podkreśla się, że z 
uwagi na istnienie unormowań art. 291 i nast. k.p. kwestie przedawnienia roszczeń 
ze stosunku pracy są uregulowane w prawie pracy i nie ma podstaw do sięgania w 
tym zakresie do art. 117 i nast. k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 lipca 2011 r., 
I PK 198/10, LEX nr 950720). Nie jest jednak oczywiste, czy w taki sam sposób 
należy potraktować wszelkie roszczenia pracownika przeciwko pracodawcy, także 
te jedynie związane ze stosunkiem pracy. Problem odpowiedzialności spółki 
będącej pracodawcą za utratę przez pracownika prawa do akcji nabywanych na 
preferencyjnych zasadach był wielokrotnie rozstrzygany przez Sąd Najwyższy. Na 
przestrzeni ponad 15 lat (od chwili wejścia w życie ustawy z 1996 r.) doszło do 
wykształcenia jednolitej linii orzecznictwa. W wielu orzeczeniach przyjęto, że spółka 
powstała w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego ma w procesie 
udostępniania akcji swoje własne obowiązki wobec uprawnionych pracowników i 
niewykonanie lub nienależyte ich wykonanie może uzasadniać jej odpowiedzialność 
odszkodowawczą na podstawie art. 471 k.c. (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 
dnia 22 stycznia 2004 r., I PK 291/03, OSNP 2004, nr 23, poz. 397). Sąd 
Najwyższy dopuszcza również odpowiedzialność pracodawcy na podstawie art. 
415 k.c. Z orzecznictwa nie wynika jednak, aby obowiązki prywatyzowanej spółki 
będącej pracodawcą traktowano jako obowiązki wynikające bezpośrednio ze 
stosunku pracy. Do chwili podjęcia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z 19 stycznia 2011 r., I PZP 5/10, w judykaturze prezentowany był 
pogląd, że roszczenia odszkodowawcze pracowników przeciwko pracodawcy 
(byłemu pracodawcy) oparte na przepisach prawa cywilnego, a więc mających 
zastosowanie w sprawach z zakresu prawa pracy na mocy art. 300 k.p., 
przedawniają się według reguł określonych w przepisach Kodeksu cywilnego (por. 
np. wyroki Sądu Najwyższego: z 5 maja 2009 r., I PK 13/09, OSNP 2011, nr 1-2, 
poz. 4; z 15 listopada 2007 r., II PK 62/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 4; z 21 grudnia 
2004 r., I PK 122/04, OSNP 2005, nr 24, poz. 390 – przy czym wszystkie te 
orzeczenia dotyczyły tak zwanych roszczeń uzupełniających z tytułu wypadków 
przy pracy, które były dochodzone na podstawie przepisów o czynach 
niedozwolonych, a więc z terminem przedawnienia określonym w art. 4421 k.c., - 

 
 
13
poprzednio art. 442 k.c.-, a także wyroki z 25 maja 2010 r., I PK 190/09, OSNP 
2011, nr 21-22, poz. 273 i z 28 sierpnia 2007 r., II PK 5/07, OSNP 2008, nr 19-20, 
poz. 285). Sąd Najwyższy nie aprobował zatem tezy, że przyznanie sprawie 
przymiotu sprawy z zakresu prawa pracy (art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c.) zawsze, w 
każdym przypadku, uzasadnia zastosowanie terminu przedawnienia określonego w 
Kodeksie pracy (niezależnie od materialnoprawnej podstawy roszczenia). Sąd 
Najwyższy przyjmował również, że podział na roszczenia ze stosunku pracy i 
roszczenia z nim związane ma swą genezę w procedurze cywilnej, a nie w prawie 
materialnym (wyrok z 28 sierpnia 2007 r., II PK 5/07, OSNP 2008, nr 19-20, poz. 
285). Czym innym jest procesowy zakres spraw z zakresu prawa pracy, który 
obejmuje sprawy o roszczenia ze stosunku pracy oraz o roszczenia z nim związane 
(art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c.), a czym innym kwestia materialnoprawna dotycząca 
wyboru podstawy przedawnienia. Od chwili podjęcia uchwały z 19 stycznia 2011 r., 
I PZP 5/10, nie można przyjmować, że podstawa materialnoprawna roszczenia 
pracownika przeciwko pracodawcy w każdym przypadku determinuje termin 
przedawnienia – nie można zatem generalnie założyć, że jeżeli podstawę tę 
stanowią przepisy prawa cywilnego (np. art. 471 k.c.), to wówczas termin 
przedawnienia jest również określany (ustalany) zawsze według przepisów prawa 
cywilnego. W ocenie Sądu Najwyższego rozpoznającego sprawę I PK 63/10 (por. 
postanowienie z 10 sierpnia 2010 r., LEX nr 653654, przedstawiające zagadnienie 
prawne powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, które stało się przyczyną 
podjęcia uchwały z 19 stycznia 2011 r., I PZP 5/10) wątpliwości budziło 
przyjmowane w orzecznictwie założenie, że podstawa prawna roszczenia 
majątkowego określa termin jego przedawnienia, a więc skoro podstawą roszczenia 
jest art. 471 k.c., to stosuje się do niego terminy przedawnienia określone tym 
Kodeksem. Zgodnie z art. 471 k.c., dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody 
wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Regulacja ta 
nigdy nie może stanowić kompletnej i samodzielnej podstawy dochodzenia 
odszkodowania z tytułu niewykonania (nienależytego wykonania) zobowiązania, 
bowiem zawsze konieczne jest ustalenie przedmiotu zobowiązania dłużnika. Bez 
ustalenia obowiązków (ich zakresu, rodzaju) spoczywających na dłużniku, nie jest 
możliwa ocena, czy dłużnik obowiązki te naruszył i ponosi względem wierzyciela 

 
 
14
odpowiedzialność za niewykonanie (nienależyte wykonanie) zobowiązania. 
Konieczne jest więc ustalenie treści stosunku zobowiązaniowego, a w 
szczególności obowiązków jego stron i w tym celu trzeba sięgnąć do postanowień 
umów i przepisów regulujących dany stosunek prawny. Za nietrafny należy więc 
uznać pogląd, który podstawę prawną roszczenia odszkodowawczego ex contractu 
ogranicza wyłącznie do art. 471 k.c. Upatrywanie podstawy takiego roszczenia 
wyłącznie w tym przepisie jest niepełne i może prowadzić do niewłaściwych 
konkluzji między innymi w kwestii przedawnienia roszczenia. O ile przepis ten pełni 
rolę ogólnej podstawy prawnej wystąpienia przez wierzyciela z roszczeniem 
odszkodowawczym 
względem 
dłużnika, 
o 
tyle 
podstawy 
szczególnej 
odpowiedzialności kontraktowej należy poszukiwać w przepisach odrębnych 
regulujących konkretne prawa i obowiązki stron stosunku zobowiązaniowego. 
Chociaż zgodzić się wypada z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w 
wyroku z 28 sierpnia 2007 r., II PK 5/07 (OSNP 2008, nr 19-20, poz. 285), że 
podstawa prawna roszczenia majątkowego określa termin jego przedawnienia, to 
jednak ustalenie właściwego terminu przedawnienia roszczenia majątkowego jest 
determinowane doborem jego kompletnej podstawy materialnoprawnej. Zdaniem 
Sądu Najwyższego (wyrażonym w postanowieniu z 10 sierpnia 2010 r., I PK 63/10, 
LEX nr 653654), oznacza to, że kwalifikacja roszczenia odszkodowawczego jako 
roszczenia ze stosunku pracy (w rozumieniu art. 291 § 1 k.p.) nie zależy od tego, 
czy jego podstawą jest wyłącznie przepis Kodeksu pracy (prawa pracy), czy też 
stosowany odpowiednio (art. 300 k.p.) przepis Kodeksu cywilnego (art. 415 k.c. lub 
471 k.c.). Przy odpowiedzialności z art. 471 k.c. istotne jest, czy dotyczy ona 
niewykonania (nienależytego wykonania) obowiązków ze stosunku pracy (objętych 
jego zakresem, wynikających z jego treści). Jeżeli więc strona stosunku pracy 
naruszy (nie wykona lub nienależycie wykona) swoje obowiązki wynikające z jego 
treści, to roszczenie odszkodowawcze jest roszczeniem ze stosunku pracy, 
niezależnie od tego, czy jego podstawa prawna została uregulowana w Kodeksie 
pracy, czy też (na warunkach z art. 300 k.p.) ma do niej zastosowanie odpowiedni 
przepis Kodeksu cywilnego. Najkrócej rzecz ujmując należy uznać, że żądanie 
odszkodowania z tytułu naruszenia przez pracodawcę jego obowiązków 
wynikających ze stosunku pracy (jego treści wynikającej z umowy o pracę i 

 
 
15
przepisów) jest roszczeniem ze stosunku pracy w rozumieniu art. 291 § 1 k.p., 
choćby jego podstawą był art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. W praktyce 
występują przypadki, gdy w sprawach o roszczenia z zakresu prawa pracy będą 
stosowane inne podstawy prawne przedawnienia roszczeń niż art. 291 § 1 k.p. W 
aspekcie procesowym podział spraw na sprawy ze stosunku pracy i sprawy 
związane ze stosunkiem pracy stracił na znaczeniu (po uchyleniu art. 263 k.p. i art. 
463 k.p.c.). Jest on natomiast nadal aktualny w kontekście stosowania art. 291 § 1 
k.p., który dotyczy tylko roszczeń ze stosunku pracy, a więc nie dotyczy roszczeń z 
innych stosunków prawnych. W odniesieniu do takich roszczeń, wynikających ze 
stosunku prawnego istniejącego pomiędzy pracownikiem a pracodawcą obok 
stosunku pracy, Sąd Najwyższy przyjmuje, że nie ulegają one przedawnieniu w na 
podstawie art. 291 § 1 k.p., lecz w terminie przewidzianym w innych przepisach 
szczególnych. Dotyczy to przykładowo roszczenia pracodawcy z weksla 
gwarancyjnego o zapłatę oznaczonej w nim sumy pieniężnej stanowiącej 
równowartość szkody powstałej w mieniu powierzonym pracownikowi do wyliczenia 
się lub zwrotu, którego termin przedawnienia jest określony w art. 70 Prawa 
wekslowego (wyrok z 21 maja 1981 r., IV PRN 6/81, OSNCP 1981 nr 11, poz. 225; 
PiP 1983 nr 4, s. 135 z glosą A. Żabskiego), roszczenia o odszkodowanie z tytułu 
utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji (wyrok z 27 stycznia 2009 r., II PK 
145/08, OSNP 2010 nr 15-16, poz. 187; podobnie wyrok z 2 grudnia 2010 r., II PK 
118/10, LEX nr 949025), roszczenia o zwrot nienależnie pobranych przez członka 
zarządu fundacji nagród, których podstawą były wewnętrzne regulaminy, a nie 
postanowienia umowy o pracę (wyrok z 15 stycznia 2009 r., II PK 125/08, OSNP 
2010 nr 15-16, poz. 180) oraz roszczenia z przedwstępnej umowy o pracę (wyrok z 
17 lipca 2009 r., I PK 26/09, LEX nr 523544). Kwestię stosowania do roszczeń 
związanych ze stosunkiem pracy przepisów o przedawnieniu z Kodeksu pracy albo 
z Kodeksu cywilnego można rozstrzygnąć dwojako. W uzasadnieniu uchwały 
składu siedmiu sędziów z 19 stycznia 2011 r., I PZP 5/10, powołano się na pogląd 
przedstawiony w pracy A. Surynt-Skorupy („Przedawnienie roszczeń w prawie 
stosunku pracy”, Warszawa 2009, maszynopis rozprawy doktorskiej w bibliotece 
INP PAN, str. 65-68), zgodnie z którym powinno się stosować regulację art. 291 i 
nast. k.p. do wszystkich roszczeń ze stosunku pracy oraz z nim związanych z 

 
 
16
uwagi na specyfikę prawa pracy. Z poglądów tej autorki (stanowczo podkreśla ona 
pomocniczy charakter stosowania przepisów Kodeksu cywilnego do stosunku 
pracy) można wywieść wniosek, że okresy przedawnienia w relacjach między 
pracownikiem i pracodawcą stanowią sprawę unormowaną przepisami prawa pracy 
całościowo i nie ma potrzeby odwoływania się do przepisów prawa cywilnego. 
Przyjęcie tego poglądu oznaczałoby istotne poszerzenie zakresu stosowania 
art. 291 § 1 k.p., a nawet rozszerzenie treści pojęcia „sprawy ze stosunku pracy” w 
rozumieniu tego przepisu. W tym ujęciu do roszczeń pracownika o odszkodowanie 
z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji pracowniczych, kierowanego 
przeciwko pracodawcy, również należałoby zastosować art. 291 § 1 k.p. Odmienny 
pogląd (por. wyroki Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2009 r., II PK 145/08, OSNP 
2010 nr 15-16, poz. 187 oraz z 2 grudnia 2010 r., II PK 118/10, LEX nr 949025) 
opiera się na założeniu, że do roszczeń tych należy stosować art. 118 k.c. Można 
przyjąć także założenie, że roszczenie o odszkodowanie za utratę prawa do 
nieodpłatnego nabycia akcji jest w istocie roszczeniem cywilnoprawnym, opartym 
bezpośrednio na art. 471 k.c. (który w tym przypadku nie jest stosowany 
odpowiednio na podstawie lub w związku z art. 300 k.p., lecz jako wyłączna 
podstawa prawna, ponieważ przepisy prawa pracy nie regulują tej sfery relacji 
między pracodawcą i pracownikiem). Przy takim założeniu, nie jest to zobowiązanie 
i roszczenie wynikające ze stosunku pracy. O charakterze sprawy ze stosunku 
pracy decydują dwa kryteria, a mianowicie: 1) materialnoprawne, jakim jest 
charakter stosunku prawnego, z którego wynika roszczenie podlegające ocenie na 
podstawie norm prawa pracy; 2) formalnoprawne, jakim jest art. 476 § 1 pkt 1 
k.p.c., który określa tego rodzaju roszczenie jako sprawę ze stosunku pracy. 
Roszczeniem „ze stosunku pracy” jest każde roszczenie, którego podstawą 
(źródłem) jest stosunek pracy. W uchwale z 19 lipca 1990 r., III PZP 13/90 (OSNCP 
1991 nr 2-3, poz. 22) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sprawy o roszczenia „związane 
ze stosunkiem pracy” są sprawami, które wprawdzie powstają między stronami 
stosunku pracy i dotyczą praw i obowiązków tych stron, ale które nie wynikają 
wprost ze stosunku pracy, choć łączą się z zatrudnieniem pracownika. Sprawami 
związanymi ze stosunkiem pracy są sprawy, które co prawda nie wynikają z 
bezpośredniej realizacji praw i obowiązków tworzonych przez stosunek pracy, ale 

 
 
17
wynikają z innych powiązań, które są warunkowane i uzależnione od istnienia 
stosunku pracy. Dlatego do spraw o roszczenia związane ze stosunkiem pracy 
zalicza się sprawy związane z nim pośrednio, wtedy gdy bez istnienia stosunku 
pracy uprawnienie, które jest przedmiotem roszczenia procesowego, nie 
powstałoby. W wyroku z 15 stycznia 2009 r., II PK 125/08 (OSNP 2010, nr 15-16, 
poz. 180) Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena, czy dana sprawa jest sprawą ze 
stosunku pracy, czy też inną sprawą, jest uzależniona od tego, z jakim stosunkiem 
prawnym jest związane dochodzone roszczenie. W uchwale Sądu Najwyższego z 2 
lutego 1994 r., I PZP 58/93 (PiZS 1994, nr 4, s. 63) przyjęto, że decydujące 
znaczenie z punktu widzenia kwalifikacji sprawy jako sprawy o roszczenia ze 
stosunku 
pracy 
ma 
to, 
czy 
podstawą 
dochodzonego 
roszczenia 
było 
niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie zobowiązania wynikającego z 
umowy o pracę lub przepisów prawa pracy, w tym układu zbiorowego pracy lub 
regulacji zakładowych. W rozpoznawanej sprawie podstawą dochodzonego 
roszczenia było nienależyte wykonanie przez pracodawcę obowiązków, które nie 
wynikały ani z umowy o pracę, ani z przepisów prawa pracy. Powinno to 
determinować stosowanie do terminów przedawnienia przepisów prawa cywilnego 
(art. 118 k.c.), a nie przepisów prawa pracy (art. 291 § 1 k.p.). Roszczenia 
odszkodowawcze spowodowane utratą prawa do nieodpłatnego nabycia akcji 
dochodzone są na zasadach ogólnych. Okoliczność, że bezpośrednią podstawę 
żądań stanowią przepisy prawa cywilnego, nie pozbawia ich charakteru roszczeń 
związanych ze stosunkiem pracy (por. także uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 
lipca 1974 r., III PZP 22/74, OSNCP 1975, nr 2, poz. 23 i z dnia 26 czerwca 2003 r., 
III PZP 22/02, OSNAPUS 2003, nr 21, poz. 511 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 
dnia 5 maja 1999 r., I PKN 7/99, OSNAPUS 2000, nr 13, poz. 514). Kwestia, na 
jakich konkretnie przepisach prawa cywilnego opiera się omawiane roszczenie 
odszkodowawcze, wykracza poza ramy rozważanego zagadnienia, wspomnieć 
jednak należy, że w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego przyjmowano 
odpowiedzialność kontraktową (art. 471 k.c.), co miało istotny wpływ na ocenę 
terminu przedawnienia roszczeń (por. wyrok z 26 listopada 2003 r., I PK 583/02, 
niepublikowane i orzeczenia tam powołane oraz wyrok z 9 grudnia 2003 r., I PK 
75/03, "Monitor Prawniczy" 2005, nr 1, s. 42). W ocenie Sądu Najwyższego 

 
 
18
przedstawiającego zagadnienie prawne w niniejszej sprawie, roszczenie ze 
stosunku prawnego istniejącego pomiędzy pracownikiem a pracodawcą nie 
podlega przedawnieniu określonemu w przepisach Kodeksu pracy wtedy, gdy 
wywodzi się ze stosunku prawnego istniejącego obok stosunku pracy (równolegle z 
nim, przed nawiązaniem stosunku pracy albo po jego ustaniu), pozostając z nim 
jedynie w funkcjonalnym związku. Zatem, gdy obowiązki pracodawcy nie są objęte 
treścią stosunku pracy, to roszczenia pracownika wywodzone z naruszenia tych 
obowiązków 
nie 
będą 
roszczeniami 
ze 
stosunku 
pracy 
(w 
znaczeniu 
materialnoprawnym). Tym samym nie będą podlegać przedawnieniu na zasadach 
określonych w art. 291 § 1 k.p., lecz według innych reguł, na podstawie przepisów 
prawa cywilnego właściwych dla tego rodzaju roszczeń. Jeżeli natomiast dojdzie do 
naruszenia przez pracodawcę jego obowiązków wynikających ze stosunku pracy 
(objętych jego treścią), to roszczenie o odszkodowanie z tytułu naruszenia tych 
obowiązków (ich niewykonania lub nienależytego wykonania) należy kwalifikować 
jako roszczenie ze stosunku pracy w rozumieniu art. 291 § 1 k.p., choćby jego 
podstawą był (także) art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. Ponieważ obowiązki 
związane z udostępnianiem pracownikom na zasadach preferencyjnych akcji 
prywatyzowanej spółki nie są obowiązkami pracodawcy wynikającymi ze stosunku 
pracy, lecz zostały nałożone także na pracodawcę przepisami regulującymi relacje 
prawne istniejące poza stosunkiem pracy, to należy opowiedzieć się za poglądem, 
że roszczenie o odszkodowanie z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia 
akcji pracowniczych kierowane przeciwko pracodawcy przedawnia się według art. 
118 k.c. w związku z art. 471 k.c., a nie na podstawie art. 291 § 1 k.p. Ponieważ w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego pojawiło się odmienne rozstrzygnięcie tego 
samego zagadnienia (wyroki z 8 maja 2012 r., I PK 211/11, I PK 213/11, I PK 
226/11 oraz z 14 czerwca 2012 r., I PK 225/11), zachodzi zatem potrzeba 
wyjaśnienia przedstawionych wątpliwości prawnych. 
 
Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje: 
 
Zagadnienie ma uzasadnienie w przedstawionej rozbieżności orzecznictwa. 
W ocenie składu przedstawiającego do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 

 
 
19
powinno przeważyć przedawnienie wg przepisów prawa cywilnego, dlatego że 
obowiązek pracodawcy leży poza stosunkiem pracy. Z pytania wynika, iż 
wykluczenie obowiązku pracodawcy ze stosunku pracy prowadzi do prawa 
cywilnego, przy czym nawet pośrednio nie byłoby rodzajowo innego stosunku 
prawnego, lecz spełniałaby się tylko cywilna konstrukcja niewykonania lub 
nienależytego wykonania zobowiązania z dziesięcioletnim terminem przedawnienia 
(art. 118 k.c. w związku z art. 471 k.c.). Zagadnienie zasadniczo nie zakłada zbiegu 
przepisów prawa cywilnego i prawa pracy, gdyż wówczas należałoby rozstrzygnąć 
na rzecz pierwszeństwa przepisów prawa pracy (art. 300 k.p.). Nie można pominąć, 
że Kodeks pracy ma własne uregulowanie przedawnienia i dla roszczeń ze 
stosunku pracy przewidziany jest (co do zasady) trzyletni termin przedawnienia 
(art. 291 § 1 k.p.). Z drugiej strony wątpliwy może być dziesięcioletni termin 
przedawnienia oparty na cywilnej odpowiedzialności kontraktowej, skoro art. 118 
k.c. wyraźnie zastrzega, że dziesięcioletnie przedawnienie ustępuje, jeżeli przepis 
szczególny stanowi inaczej. Wszak roszczenia z cywilnych zobowiązań podobnych 
do stosunku pracy nie podlegają dłuższemu, czyli dziesięcioletniemu przedawnieniu 
na podstawie art. 118 k.c. w związku z art. 471 k.c., gdyż dla zlecenia (a także 
umów o świadczenie usług – art. 750 k.c.), czy umowy o dzieło, termin 
przedawnienia wynosi dwa lata (art. 751 k.c., art. 646 k.c.). Poza tym nawet 
roszczenia 
oparte 
na 
odpowiedzialności 
deliktowej, 
czyli 
leżące 
poza 
zobowiązaniem, jako pierwszy mają trzyletni termin przedawnienia (art. 4421 k.c.).  
Przedawnienie jest instytucją prawa materialnego i o jego długości decyduje 
prawodawca, stąd uprawniony do odszkodowania nie może go wydłużyć przez 
wskazanie na wybraną podstawę materialną roszczenia (art. 471 k.c.), zwłaszcza 
gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania składa się na treść 
ukształtowanego rodzajowo stosunku prawnego, dla którego właściwe jest krótsze 
przedawnienie. Poprzestanie na art. 471 k.c. nie jest więc uprawnione, gdy 
zobowiązanie ma szczególną regulację, co odnosi się przede wszystkim do 
stosunku pracy (art. 300 k.p.). Nie stosuje się wówczas odpowiedzialności z 
art. 471 k.c. i właściwego mu przedawnienia. 
Ogólna zasada, że to podstawa prawna roszczenia określa termin 
przedawnienia sprawdza się więc dopiero po odpowiedzi na pytanie, z jakiego 

 
 
20
stosunku prawnego roszczenie wynika, a zatem jaka podstawa prawna stanowi 
podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej. Ani ustawa z 1996 r. ani 
rozporządzenie wykonawcze nie zajmują się przedawnieniem, co w rozważeniu 
zagadnienia nie jest bez znaczenia, skoro niemałe orzecznictwo ujawniło szereg 
różnych roszczeń na tle realizacji prawa do akcji uprawnionych pracowników. W 
sprawie nie chodzi o roszczenia ze stosunku cywilnoprawnego uprawnionego do 
akcji od Skarbu Państwa, ani od pracodawcy (spółki), który działa w jego imieniu z 
tytułu zawartej umowy (art. 474 k.c.), lecz o samodzielną odpowiedzialność 
odszkodowawczą pracodawcy za szkodę pracownika wynikającą z nieuzyskania 
akcji, a w tej sprawie w nienależytej liczbie. 
Zagadnienie plasuje obowiązek pracodawcy poza stosunkiem pracy, z 
konkluzją, iż z tej przyczyny roszczenie o odszkodowanie nie wynika ze stosunku 
pracy. Podstawowych bowiem obowiązków pracodawcy wynikających z ustawy z 
1996 r. i z rozporządzenia nie można traktować jako obowiązków wynikających ze 
stosunku pracy, bo ich podstawa faktyczna i materialnoprawna leży poza sferą 
stosunku pracy regulowaną prawem pracy.  
Podporządkowanie wszystkich relacji prawu cywilnemu nie jest uprawnione, 
gdyż rola pracodawcy w procesie udostępnia akcji nie była dowolna i przypadkowa. 
Czym innym jest relacja cywilnoprawna uprawnionego do akcji do Skarbu Państwa 
a czym innym obowiązki pracodawcy wobec pracownika związane z realizacją tego 
uprawnienia. Warunkiem odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy nie 
zawsze jest utrata uprawnienia (roszczenia) do akcji od Skarbu Państwa, gdyż 
pracodawca może odpowiadać wobec pracownika z własnego samodzielnego 
zobowiązania (tytułu), nawet wtedy, gdy akcje zostały pracownikom udostępnione. 
Obrazuje to sytuacja jaka wystąpiła w sprawie leżącej u podstaw zagadnienia 
prawnego. Pracownik otrzymał akcje, mimo iż (według ustaleń) pracodawca nie 
wydał mu prawidłowego zaświadczenia o zatrudnieniu w szczególnych warunkach 
(o szczególnej pracy górniczej uprawniającej do zwiększenia emerytury). Nie jest to 
obowiązek leżący poza stosunkiem pracy, który miałby oparcie tylko w art. 471 k.c.  
 
Problemu zapewne by nie było, gdyby obowiązek pracodawcy wydania 
prawidłowego zaświadczenia na użytek udostępnienia uprawnionemu pracownikowi 
akcji został wyraźnie zapisany w Kodeksie pracy. Nie jest to jednak konieczne, 

 
 
21
gdyż katalog obowiązków pracodawcy nie jest zamknięty (art. 94 k.p.). Nie można 
pominąć, że obowiązki pracodawcy w podobnej materii są już wystarczająco 
szczegółowo uregulowane, skoro pracodawca jest zobowiązany, między innymi, 
prowadzić dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta 
osobowe pracowników (art. 94 pkt 9a k.p.), podać w świadectwie pracy informacje 
dotyczące okresu i rodzaju wykonywanej pracy, w tym informacje niezbędne do 
ustalenia uprawnień pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia społecznego, a 
więc również o pracy górniczej (art. 97 § 4 k.p.). Podobny obowiązek pracodawcy 
uregulowany jest w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z 
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 
1227 ze zm.) w art. 125 i art. 125a. Umieszczenie zatem obowiązków pracodawcy, 
od których zależy uprawnienie pracownika do akcji, w odrębnej ustawie z 1996 r. i 
w rozporządzeniu wykonawczym nie oznacza, że nie jest to obowiązek ze stosunku 
pracy. W systemie prawa obowiązki pracodawcy uregulowane są również poza 
Kodeksem pracy. Strony nie muszą zawierać umowy na realizację każdego 
obowiązku, który wynika z ustawy. Treść stosunku prawnego, jakim jest stosunek 
pracy, kształtuje więc nie tylko umowa o pracę, ale także pozytywne prawo 
materialne. Zawarcie umowy o pracę powoduje powstanie całego szeregu 
wzajemnych 
praw 
i 
obowiązków 
wynikających 
z 
prawa 
powszechnie 
obowiązującego. 
Obowiązki pracodawcy wobec pracownika (byłego pracownika) mają swoją 
podstawę w ustawie z 1996 r. (art. 36 i 38 ustawy) i w rozporządzeniu 
wykonawczym. W tym znaczeniu są samodzielne wobec umowy zawieranej przez 
Skarb Państwa z pracodawcą na realizację uprawnienia do udostępniania akcji i 
dlatego są samoistnym obowiązkiem pracodawcy wobec pracownika (byłego 
pracownika). Ich niewykonanie lub nienależyte wykonanie może powodować utratę 
akcji lub uzyskanie ich w mniejszej liczbie. Akcje zależą od stażu pracy i od 
współczynników korygujących, stosowanych do wyliczenia okresu zatrudnienia dla 
celów emerytalnych (§ 2 rozporządzenia). Obowiązek wydania prawidłowego w tym 
zakresie 
zaświadczenia 
został 
przypisany 
pracodawcy 
na 
mocy 
prawa 
powszechnego (art. 36 ust. 5 ustawy). Jest to zwykły obowiązek pracodawcy, gdyż 
tylko on prowadzi taką dokumentację i obowiązek ten nie różni się istotnie od 

 
 
22
podobnych obowiązków pracodawcy, które wykonuje w związku z ubieganiem się 
przez pracownika o świadczenia z ubezpieczenia społecznego (emerytalne). 
Oczywiście z prawa powszechnego (rozporządzenia wykonawczego do ustawy z 
1996 r.) wynikają dalsze obowiązki pracodawcy, od wykonania których zależy 
uzyskanie przez pracownika akcji. W szczególności chodzi tu o obowiązek 
sporządzenia i upowszechnienia listy uprawnionych pracowników (§ 6). Wadliwe 
sporządzenie zaświadczenia co do okresów zatrudnienia wraz z prawidłowym 
ujęciem współczynników korygujących, stosowanych do wyliczenia okresu 
zatrudnienia dla celów emeryturach oraz wadliwe sporządzenie i upowszechnienie 
listy uprawnionych pracowników, stanowi niewykonanie lub nienależyte wykonanie 
konkretnego obowiązku pracodawcy wobec pracownika. Roszczenie pracownika 
wynika wówczas bezpośrednio ze stosunku pracy. Te obowiązki pracodawcy mają 
indywidualną podstawę prawną i w tym znaczeniu nie zależą od treści umowy 
pracodawcy (spółki) ze Skarbem Państwa. Nawet gdy Minister Skarbu Państwa 
„przekazuje” te obowiązki do zrealizowania pracodawcy (spółce), to należy przyjąć, 
że pracodawca realizuje w tym zakresie własne obowiązki nałożone prawem. Nie 
jest to wykładnia całkowicie nowa, jeżeli zważy się na uprzednie orzecznictwo, 
wskazujące na własne (samodzielne) obowiązki pracodawcy w tej materii wobec 
pracownika (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2004 r., I PK 291/03, 
OSNP 2004 nr 23, poz. 397; z 10 lutego 2010 r., II PK  98/09, LEX nr 571971; z 17 
lutego 2004 r., I PK 386/03, OSNP 2005 nr 1, poz. 6; a także uchwały Sądu 
Najwyższego: z 18 listopada 2009 r., II PZP 4/09, OSNP 2010 nr 13-14, poz. 153 i 
z 6 lutego 1997 r., III ZP 14/96, OSNP 1997 nr 18, poz. 334). 
Argument, że Skarb Państwa wykonanie obowiązków związanych z 
udostępnianiem akcji mógłby zlecić podmiotowi innemu niż pracodawca ma 
znaczenie hipotetyczne, skoro tak się nie stało a rozporządzenie wskazuje na 
pracodawcę. Tak samo traci na znaczeniu argument, że taki sam obowiązek 
pracodawca może mieć wobec rolnika lub rybaka uprawnionego do akcji, 
jednocześnie pracownika choć nieuprawnionego do akcji z pracowniczego 
zatrudnienia. Różnica jest w tym, że obowiązki pracodawcy (spółki) wobec 
pracownika uprawnionego do akcji nie kończą się na wydaniu mu prawidłowego 
zaświadczenia, gdyż idą dalej i obejmują również obowiązek sporządzenia i 

 
 
23
upowszechnienia listy uprawnionych pracowników (§ 6 rozporządzenia). Ustawa i 
rozporządzenie wymagają więc od pracodawcy postępowania w określonym trybie, 
z 
zachowaniem 
poszczególnych 
czynności 
(etapów) 
dla 
prawidłowego 
zrealizowania uprawnienia pracownika do akcji. Ujawnione uchybienie pracodawcy 
powinno być poprawione i nie sanuje go to, że pracownik uzyskał akcje, gdy przy 
prawidłowym postępowaniu pracodawcy pracownik powinien uzyskać je w większej 
liczbie. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków pracodawcy 
powoduje więc utratę akcji (szkodę). 
W aspekcie odszkodowawczego roszczenia pracownika obowiązków 
pracodawcy nie można redukować tylko do obowiązku określonego zachowania 
(działania). Znaczenie ma również materialne uzasadnienie prawa do akcji, które 
jest następstwem zatrudnienia i określonego stażu pracy. Nie można twierdzić, że 
prawo do akcji i obowiązki pracodawcy nie wynikają z zatrudniania. W pierwszej 
kolejności tłumaczy to, dlaczego prawodawca zdecydował, że to właśnie 
pracodawcy przypadły obowiązki związane z udostępnianiem akcji. Materialnie 
bowiem uprawnienie do nieodpłatnego nabycia akcji obejmuje osoby, które 
związały swoją aktywność zawodową z danym pracodawcą. Przesłankę prawa do 
nieodpłatnego nabycia akcji przez byłych pracowników może stanowić zatrudnienie 
tylko w tym podmiocie prawnym, który został przekształcony w prywatyzowaną 
spółkę kapitałową. Istotne znaczenie ma więź łącząca pracownika z konkretnym 
pracodawcą. Wspólną cechą istotną z punktu widzenia tego prawa jest fakt 
świadczenia pracy - obecnie lub w przeszłości - na rzecz danego przedsiębiorstwa 
oraz spółki powstałej w wyniku przekształcenia tego przedsiębiorstwa w spółkę. 
Innymi słowy, obowiązek pracodawcy nie jest tu przypadkowy, stąd nieuzasadnione 
jest twierdzenie, że występuje tylko „przy okazji istnienia stosunku pracy”. To, że z 
mocy przepisów dotyczących nieodpłatnego nabycia akcji powstaje między 
uprawnionym a Skarbem Państwa oraz prywatyzowaną spółką stosunek prawny o 
charakterze cywilnym nie oznacza, że niweluje on zwykłe obowiązki pracodawcy 
wobec pracownika, przewidziane z mocy ustawy i rozporządzenia. Składają się one 
na treść stosunku pracy i wynikają z uprzedniego zatrudnienia. Ich legitymacji nie 
stanowi zlecenie jakie pracodawca zawiera ze Skarbem Państwa. 

 
 
24
Odpowiedź na pytanie nie mogła pomijać stanowiska składu powiększonego 
Sądu Najwyższego przyjętego w uchwale z 19 stycznia 2011 r., I PZP 5/10 (OSNP 
2011 nr 15-16, poz. 199), w której stwierdzono, że roszczenie o odszkodowanie z 
tytułu otrzymywania niższej emerytury wskutek wydania przez pracodawcę 
niewłaściwego świadectwa pracy oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej 
przedawnia się na podstawie art. 291 § 1 k.p. Ocena przedawnienia w sprawie 
odpowiedzialności pracodawcy za wady w procesie gromadzenia dokumentacji 
pracowniczej, prowadzące do niewydania odpowiedniego zaświadczenia na 
potrzeby uprawnień emerytalnych nie różni się istotnie od przedawnienia 
odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy (w tej sprawie tego samego) za 
utracone akcje, wynikającej z wydania nieprawidłowego zaświadczenia o 
zatrudnieniu, ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy, od 
którego zależało przypisanie do właściwej grupy uprawnionych do akcji i uzyskanie 
prawidłowej liczby akcji. 
 
W ocenie składu powiększonego sedno podjętej obecnie uchwały wyraża 
stwierdzenie, że obowiązki pracodawcy w zakresie procedury nieodpłatnego 
udostępniania akcji wynikają ze stosunku pracy, bowiem mają samodzielną 
podstawę w ustawie i w tym znaczeniu są niezależnie od umowy zawieranej przez 
Skarb Państwa z pracodawcą dla realizacji prawa pracowników do akcji. 
Uzasadnione jest zatem ostatnie orzecznictwo przyjmujące, że roszczenie o 
odszkodowanie od pracodawcy z tytułu utraty prawa do nieodpłatnego nabycia akcji 
ulega przedawnieniu na zasadach określonych w art. 291 § 1 k.p. (wyroki Sądu 
Najwyższego: z 8 maja 2012 r., I PK 211/11, LEX nr 1214327; z 8 maja 2012 r., I 
PK 213/11, LEX nr 1214328; z 8 maja 2012 r., I PK 226/11, LEX nr 1214329; z 14 
czerwca 2012 r., I PK 225/11, LEX nr 1219496). 
 
Regulacja procesowa wynikająca z art. 476 § 1 k.p.c. nie stanowi podstawy 
do poszukiwania terminu przedawnienia. Przedawnienie to instytucja prawa 
materialnego a nie procesowego. Przepis art. 476 § 1 k.p.c. nie decyduje o prawie 
materialnym, lecz odwrotnie, jego zastosowanie zależy od prawa materialnego. 
Rozróżnienie na roszczenia ze stosunku pracy lub roszczenia z nim związane ma 
swą genezę w procedurze, a nie w prawie materialnym (por. wyrok Sądu 
Najwyższego z 4 lipca 2007 r., II PK 25/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 251). Chodzi 

 
 
25
o procesowy zakres sprawy z zakresu prawa pracy, która obejmuje sprawy o 
roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane (art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c.). Sprawa 
o odszkodowanie od pracodawcy za utracone akcje wskutek niedopełnienia jego 
własnych 
obowiązków 
jest 
rozpoznawana 
jako 
sprawa 
o 
roszczenie 
(odszkodowanie) ze stosunku pracy. Takiej sprawy między stronami by nie było, 
gdyby nie został naruszony indywidualny obowiązek pracodawcy ze stosunku 
pracy. Zachodzi więc bezpośrednio podmiotowe i przedmiotowe związanie ze 
stosunkiem pracy. Nie jest to spór, w którym stosunek pracy „stał się z okazją” do 
nabycia akcji, gdyż przedmiotem i podstawą faktyczną żądania odszkodowania było 
niewykonanie obowiązku pracodawcy. Tylko niewykonanie (nienależyte wykonanie) 
obowiązku przez pracodawcę spowodowało, że pracownik nie otrzymał właściwej 
liczby akcji. Gdy roszczenie wynika ze stosunku pracy zawsze jest sprawą ze 
stosunku pracy. Natomiast wątpliwe może być zapatrywanie, iż roszczenia 
związane ze stosunkiem pracy w ogóle nie podlegają przedawnieniu na podstawie 
291 k.p. Ujmowanie ich jako związanych ze stosunkiem pracy nie oznacza 
stosowania wyłącznie cywilnych przepisów o przedawnieniu. Przepis procesowy 
art. 476 § 1 k.p.c. nie decyduje więc o przedawnieniu, tak jak i o tym, które 
obowiązki są poza stosunkiem pracy (czy „obok stosunku pracy”). 
 
Solidarność 
nieprawidłowa 
nie 
wyznacza 
kierunku 
(ani 
granicy) 
poszukiwania odpowiedzi na pytanie o przedawnienie, lecz stawia tylko wierzyciela 
w lepszej sytuacji, gdyż przysługuje mu wierzytelność do dwóch lub więcej 
dłużników z różnych tytułów prawnych. Ich odpowiedzialność wynika z odrębnych 
podstaw prawnych. Odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa wobec 
uprawnionego pracownika oparta jest na relacji cywilnoprawnej, natomiast 
odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy może uzasadniać wystąpienie 
także przez uprawnionego pracownika z roszczeniem ze stosunku pracy. 
 
 
Z powyższych motywów podjęto uchwałę jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI