IV Nkd 154/25

Sygn. IV Nkd 154/25 POSTANOWIENIE Dnia 15 października 2025 roku Sąd Rejonowy w Wieliczce IV Wydział Rodzinny i Nieletnich w składzie następującym Przewodniczący sędzia Paweł Styrna po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 roku w Wieliczce na posiedzeniu niejawnym sprawy nieletniego K. S. ur. (...) syn R. i M. zam. ul. (...) (...)-(...) N. postanawia: na podstawie art. 53 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, nie wszczynać postępowania w sprawie nieletniego. sędzia Paweł Styrna UZASADNIENIE Prokuratura Rejonowa w (...) przekazała do Sądu Rejonowego w Wieliczce Wydziału Rodzinnego i Nieletnich akta postępowania przygotowawczego o sygnaturze (...) , prowadzonego w sprawie czynu karalnego polegającego na dopuszczeniu się przez nieletniego K. S. innej czynności seksualnej wobec małoletniego poniżej 15 roku życia, w nieustalonym okresie, lecz nie później niż przed dniem 27 stycznia 2025 r., w miejscowości N. . Sąd ustalił, co następuje: W chwili popełnienia opisanego przez Prokuraturę czynu nieletni miał niespełna 12 lat, co w kontekście przepisu art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2022r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich wyklucza możliwości przypisania mu odpowiedzialności za popełnienie czynu karalnego oraz wpływa na ocenę zasadności stosowania środków wychowawczych wobec stwierdzonych przejawów demoralizacji. Ustalono także, że w Sądzie Rejonowym w Wieliczce toczy się postepowanie opiekuńcze pod sygnaturą Opm 13/20 (Opmk 33/20) w ramach którego rodzina nieletniego objęta jest nadzorem kuratora sądowego. Z wywiadu środowiskowego kuratora zawodowego z października 2025 r. przeprowadzonego na zlecenie Sądu do sprawy Nkd 154/25, wynika, że obecnie nieletni nie przejawia zachowań świadczących o demoralizacji. Widoczny jest natomiast u nieletniego rozwój zdolności do autorefleksji, wykazuje zdyscyplinowanie, a także potrafi odróżniać dobro od zła, nie powiela wcześniejszych niewłaściwych wzorców zachowań. Kurator potwierdził, że zastosowana wobec nieletniego terapia psychologiczna, zajęcia wspomagające o charakterze wychowawczym, w których nieletni uczestniczył oraz wsparcie szkoły przyniosły pozytywne efekty, a nieletni odnajduje się w środowisku szkolnym oraz społecznym bez znamion patologii czy dalszej demoralizacji. Nieletni nawiązuje prawidłowe relacje rówieśnicze, a jego funkcjonowanie w rodzinie, pomimo trudności wychowawczych i materialnych, objęte jest nadzorem i wsparciem ze strony matki, szkoły oraz instytucji pomocowych. Sąd zważył co następuje: Art. 53 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich należy do przepisów wyrażających tzw. zasadę oportunizmu procesowego, której istotą jest uzależnienie prowadzenia postępowania od celowości jego kontynuowania, a nie wyłącznie od formalnego zaistnienia przesłanek materialnoprawnych, jak ma to miejsce w systemie legalizmu. Przepis ten przyznaje sądowi rodzinnemu kompetencję do odmowy wszczęcia postępowania lub jego umorzenia, jeśli nie zachodzą podstawy do jego prowadzenia, ale także w sytuacji, gdy samo orzekanie środków wychowawczych, leczniczych lub poprawczych byłoby z punktu widzenia celów postępowania nieuzasadnione. Ustawodawca, posługując się pojęciem niecelowości, odsyła sąd do oceny funkcjonalnej, nakierowanej na interes ochronny i wychowawczy wobec nieletniego. Oznacza to, że przesłanka niecelowości ma charakter ocenny i nie sprowadza się do prostego stwierdzenia istnienia lub braku czynu karalnego albo przejawów demoralizacji, ale odnosi się do skutków, jakie wywoła wszczęcie bądź kontynuacja postępowania w kontekście dobra nieletniego i możliwości osiągnięcia zamierzonych celów wychowawczych. Takie ujęcie odpowiada aksjologii prawa nieletnich, które zgodnie z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy koncentruje się na wspieraniu rozwoju i reintegracji społecznej, a nie na represyjnej odpowiedzialności za czyn. W szczególności należy podkreślić, że ustawodawca nie zamyka katalogu sytuacji, w których niecelowość postępowania może zostać stwierdzona. Użycie sformułowania „w szczególności” ma charakter klauzuli otwartej, co oznacza, że katalog okoliczności, w których sąd może odmówić wszczęcia lub umorzyć postępowanie, nie jest wyczerpujący. Sąd może zatem kierować się nie tylko faktem orzeczenia już wcześniej odpowiednich środków w innej sprawie, ale również innymi przesłankami, które uzna za istotne, o ile mieszczą się one w ramach celów ustawy, a zwłaszcza w idei wspierania i resocjalizacji nieletnich. Zasada oportunizmu wyrażona w art. 53 stanowi zatem narzędzie pozwalające uniknąć zbędnej eskalacji reakcji państwa wobec nieletniego i umożliwia koncentrację na skutecznych środkach wychowawczych tam, gdzie są one rzeczywiście potrzebne i proporcjonalne. W konsekwencji przepis ten pełni funkcję gwarancyjną, chroniąc nieletniego przed nadmierną ingerencją wymiaru sprawiedliwości w przypadkach, gdy cele resocjalizacyjne mogą zostać osiągnięte w drodze dotychczasowego oddziaływania wychowawczego lub środowiskowego. Odnosząc powyższe ustalenia i analizy do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że nieletni, którego dotyczyło postępowanie prowadzone przez Prokuraturę jest już objęty nadzorem kuratorskim oraz systematycznymi oddziaływaniami o charakterze wychowawczo-terapeutycznym, które przynoszą wymierne i pozytywne rezultaty. Dotychczas zastosowane środki sądowe i instytucjonalne odpowiadają potrzebom wychowawczym nieletniego i stanowią adekwatną reakcję na ujawnione przejawy jego schowań. Nieletni znajduje się pod opieką szkoły, uczestniczy w terapii psychologicznej oraz korzysta z regularnego wsparcia placówek oświatowo-wychowawczych. Obserwowane zmiany w jego zachowaniu, w tym zdolność do odróżniania dobra od zła, wzrost dyscypliny oraz brak tendencji do powielania wcześniejszych nieprawidłowych wzorców postępowania, potwierdzają skuteczność wdrożonych wcześniej działań. W świetle powyższego należy stwierdzić, że aktualny etap rozwoju emocjonalnego i społecznego nieletniego nie wymaga intensyfikacji reakcji sądowej w postaci wszczynania nowego postępowania. Dalsze oddziaływania mogą i powinny być kontynuowane w ramach już istniejącego postępowania opiekuńczego, które stanowi wystarczającą i racjonalną platformę do realizacji celów wychowawczych. Podejmowanie nowego postępowania w niniejszym stanie faktycznym mogłoby prowadzić do niepotrzebnej eskalacji środków stosowanych przez Sąd, a w konsekwencji do zakłócenia procesu pozytywnych zmian, jakie obecnie zachodzą w postawie i funkcjonowaniu nieletniego. W związku z powyższym, uznając, że prowadzenie kolejnego postępowania byłoby zbędne i niewspółmierne wobec skuteczności już wdrożonych działań, a także kierując się potrzebą ochrony dobra nieletniego oraz zasadą minimalizacji ingerencji w jego sytuację życiową, Sąd postanowił odmówić wszczęcia postępowania, uznając, że dotychczasowe środki są wystarczające do realizacji celów wychowawczo-resocjalizacyjnych. sędzia Paweł Styrna