IV KZ 8/11

POSTANOWIENIE Z DNIA 15 LUTEGO 2011 R. IV KZ 8/11 Na orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego zażalenie nie przysługuje (arg. a contrario ex art. 459 § 1 i 2 k.p.k.), a więc także na orzeczenie sądu nadrzędnego pozostawiające bez rozpoznania – z powo- du stwierdzonej niedopuszczalności prawnej – wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów sądu niższego rzędu (art. 42 § 4 k.p.k.). Przewodniczący: sędzia SN D. Rysińska. Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Mariusza C., o wyłączenie sę- dziów Sądu Okręgowego w G., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posie- dzeniu w dniu 15 lutego 2011 r. zażalenia Mariusza C. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 1 grudnia 2010 r., w przedmiocie stwier- dzenia swej niewłaściwości do rozpoznania wniosku postanowił p o z o s t a w i ć zażalenie bez rozpoznania. U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem – wydanym na podstawie art. 35 § 1 w zw. z art. 42 § 4 k.p.k. – Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie jest właściwy rzeczowo do rozpoznania wniosku Mariusza C. o wyłączenie sędziów Sądu Okręgowego w G. od rozpoznania jego zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 23 lipca 2010 r., odmawiające wszczęcia postę- 2 powania w sprawie o czyny z art. 233 § 1 i § 4 k.k., wobec braku skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.). Sąd Apelacyjny wska- zał, że choć we wniosku Mariusz C. domaga się wyłączenia wszystkich sę- dziów Sądu Okręgowego, to aktualnie wniosek ten podlega rozpoznaniu jedynie w odniesieniu do trzech wymienionych imiennie sędziów, wyzna- czonych do rozpoznania zażalenia, i może być rozstrzygnięty przez innych, niebiorących udziału w rozpoznaniu sprawy sędziów Sądu Okręgowego. Podkreślił przy tym, z odwołaniem się do wywodów postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2004 r., V KK 195/04, OSNKW 2005, z. 1, poz. 5, że wniosek o wyłączenie kolejnych, a nawet wszystkich pozostałych sędziów sądu właściwego, aktualizuje się i podlega rozpoznaniu w sposób przewidziany w art. 42 § 4 k.p.k. tylko wtedy, gdy wyznaczony sędzia zo- staje wyłączony, a w jego miejsce wyznaczono sędziego objętego tym wnioskiem. Zdaniem Sądu Apelacyjnego oznacza to, że nie ma podstaw do uznania, by złożony przez stronę wniosek o wyłączenie wszystkich sę- dziów danego sądu dotyczył nie tylko wyznaczonego, ale także kolejnego sędziego. W konsekwencji uznał, że nie może merytorycznie rozpoznać wniosku Mariusza C., ponieważ do jego rozstrzygnięcia możliwe jest utwo- rzenie składu w Sądzie Okręgowym, przed którym toczy się postępowanie. Stwierdzając w konkluzji, że nie jest właściwy rzeczowo do rozpoznania tego wniosku, przekazał go do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G. Na powyższe postanowienie Mariusz C. wniósł zażalenie (złożone zbiorczo, także w 2 sprawach Sądu Apelacyjnego w K.), w którym nie za- warł argumentacji dotyczącej interesującej tu kwestii. Środek ten został przyjęty i przedstawiony do rozpoznania Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. O przyjętej dotychczas ocenie dopuszczalności zażalenia na przyto- czoną wyżej decyzję Sądu Apelacyjnego zdecydowała bez wątpienia sama treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, odwołującego się m.in. do art. 35 § 1 3 k.p.k. i przesądzającego wprost o stwierdzeniu rzeczowej niewłaściwości tego Sądu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Okręgo- wego w G. Ustawa w art. 35 § 3 k.p.k. przewiduje bowiem, że na postano- wienie w kwestii właściwości przysługuje zażalenie, gdy z kolei nie przewi- duje środka odwoławczego (art. 459 § 1 i 2 k.p.k.) na żadną z decyzji w kwestiach objętych przepisem art. 42 § 4 k.p.k., podobnie jak na – stano- wiące m.in. ich ewentualną konsekwencję – orzeczenia o wyznaczeniu właściwości delegacyjnej na podstawie art. 43 k.p.k. W tym stanie, a zwłaszcza w świetle prezentowanych na wstępie okoliczności motywujących zaskarżone orzeczenie, należało zatem rozwa- żyć, czy dyspozytywna część tego rozstrzygnięcia oddaje sens faktycznie podjętej przez Sąd Apelacyjny decyzji, której podstawy oparto na analizie unormowania art. 42 § 4 k.p.k. Na postawione tak pytanie – wobec wynika- jącej z art. 118 § 1 k.p.k. reguły interpretacyjnej (zob. m.in. judykaty Sądu Najwyższego: wyrok z dnia 2 marca 2001r., V KKN 3/01, OSNKW 2002, z. 7-8, poz. 63 oraz postanowienie z dnia 3 grudnia 2002 r., IV KK 286/02, Lex nr 74497) – wypadało udzielić odpowiedzi negatywnej. Trzeba zauważyć, że istota zaskarżonego postanowienia tkwi w uchyleniu się przez Sąd Apelacyjny od, jak to ujęto w jego uzasadnieniu, merytorycznego rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Okrę- gowego – po stwierdzeniu, z jednej strony, prawnej niedopuszczalności rozstrzygnięcia wniosku w odniesieniu do wszystkich (a więc także niebio- rących udziału w sprawie z zażalenia Mariusza C.) sędziów tego Sądu, z drugiej zaś, że nie doszło (jeszcze) do sytuacji określonej w art. 42 § 4 zd. 2 k.p.k., a zatem do stanu niemożności utworzenia w Sądzie Okręgowym, przed którym sprawa się toczy, składu orzekającego w kwestii wyłączenia, z wykluczeniem sędziego, którego wyłączenie dotyczy (art. 42 § 4 zd. 1 in fine k.p.k.). W zakresie drugiego z elementów, Sąd Apelacyjny dokonał więc oceny kwestii ziszczenia się warunku, od którego ustawa uzależnia 4 rozpoznanie przez sąd nadrzędny wniosku o wyłączenie sędziego, jednak warunku decydującego nie tyle o samym rzeczowo określonym przedmio- cie rozpoznania (którym pozostaje wszak kwestia wyłączenia sędziego są- du niższego rzędu), ile stanowiącego o funkcjonalnej przeszkodzie do roz- strzygnięcia tego wniosku przez sąd, przed którym sprawa się toczy, a więc i o funkcjonalnej przesłance do jego rozpoznania przez sąd nadrzędny. Istotne jednak jest przede wszystkim to, że stwierdzając brak tej przesłanki, Sąd Apelacyjny ocenił, iż niewyczerpanie możliwości rozstrzygnięcia wnio- sku przez Sąd Okręgowy nastąpiło w odniesieniu do części rozważanego wniosku, w której zawierał on żądanie wyłączenia także tych sędziów, któ- rzy zostali już wyznaczeni do rozpoznania sprawy. Nie sposób natomiast nie zauważyć, że wskazanie przez Sąd Apelacyjny na (nadal) aktualną właściwość sądu, przed którym sprawa się toczy, do rozpoznania wskaza- nej części wniosku o wyłączenie sędziów, pozostawało w ścisłym sprzęże- niu z zajętym jednocześnie stanowiskiem – u którego podstaw leżały te same przesłanki, mające źródło w interpretacji art. 42 § 4 k.p.k. – że nie jest prawnie dopuszczalne złożenie wniosku o wyłączenie wszystkich sę- dziów Sądu Okręgowego w G., który to wniosek został przedstawiony Są- dowi Apelacyjnemu do rozpoznania. W nawiązaniu do powyższego trzeba więc skonstatować, że nie ma żadnych wątpliwości co do tego, iż stwierdzenie przez sąd nadrzędny, że nie spełnia ustawowych wymogów dopuszczalności (art. 42 § 4 k.p.k.) wniosek o wyłączenie, którego żądanie obejmuje wszystkich sędziów sądu niższego rzędu, zobowiązuje ten sąd do pozostawienia wniosku bez roz- poznania, co nie wyklucza ani możliwości jego rozstrzygnięcia w części spełniającej ustawowe wymogi – przez sąd, przed którym sprawa się toczy, ani też, ewentualnie, możliwości uzupełnienia braków tego wniosku (zob. wywody postanowień Sądu Najwyższego: z dnia 26 stycznia 2005 r., III KO 53/04, Lex nr 222993 oraz z dnia 14 grudnia 2006 r., V KO 102/06, lex 5 324795). Zauważyć także w tym kontekście wypada, że jakkolwiek przepis art. 42 § 4 k.p.k. stanowi też normę kompetencyjną, wyznaczając właści- wość sądu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, to badanie wskazanego w art. 42 § 4 zd. 2 k.p.k. warunku rozpoznania tego wniosku przez sąd nadrzędny, w myśl kryteriów oceny właściwości funkcjonalnej, nie znajduje uzasadnienia co do wniosku, którego ocena według stawia- nych mu wymogów ustawowych, prowadzi do stwierdzenia wprost niedo- puszczalności jego rozstrzygnięcia przez ten sąd. W powyższym świetle staje się oczywiste, że charakter powodów, dla których Sąd Apelacyjny stwierdził niemożność merytorycznego ustosunko- wania się do wniosku Mariusza C. przemawia jednoznacznie za tym, iż w istocie Sąd ten nie rozstrzygnął o swej niewłaściwości rzeczowej, lecz po- zostawił ten wniosek bez rozpoznania jako niedopuszczalny – wobec braku podstaw prawnych do jego rozstrzygnięcia w odniesieniu do wszystkich sędziów Sądu Okręgowego. Skoro też tej treści wniosek został poddany rozstrzygnięciu Sądu Apelacyjnego, to jako całkiem nieistotna jawi się roz- ważana kwestia przedwczesności skierowania doń wniosku – wobec moż- liwości utworzenia w Sądzie Okręgowym składu zdolnego orzec w jego przedmiocie – ale jedynie we wskazanej przez sąd nadrzędny części, doty- czącej wyłączenia sędziów wyznaczonych już do udziału w sprawie. W tej sytuacji pozostaje już tylko stwierdzić, że skoro zaskarżone po- stanowienie okazało się nie być w istocie decyzją w kwestii właściwości (art. 35 § 1 k.p.k.), to nie ma podstaw do uznania, by postanowienie to pod- legało zaskarżeniu. Przepisy ustawy regulujące kwestie związane z wyłą- czeniem sędziego (rozdział 2 Kodeksu postępowania karnego) nie przewi- dują środków odwoławczych na odnoszące się do tych kwestii rozstrzy- gnięcia, co oznacza, że zażalenie nie przysługuje (arg. a contrario ex art. 459 § 1 i 2 k.p.k.) także na orzeczenie sądu nadrzędnego pozostawiające bez rozpoznania – z powodu stwierdzonej niedopuszczalności prawnej – 6 wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów sądu niższego rzędu (art. 42 § 4 k.p.k.). Z tych zatem powodów, Sąd Najwyższy – orzekając na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. – pozostawił przyjęte na omawiane postanowienie zażalenie bez rozpoznania, jako niedopuszczalne z mocy wymienionych powyżej przepisów ustawy.