IV KZ 27/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał zażalenie obrońcy oskarżonej A. K. na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2023 roku, sygn. akt IV KZ 23/23, o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Sprawa dotyczyła oskarżonej z art. 148 § 1 k.k. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego, wyrokiem z dnia 25 maja 2023 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Bezpośrednio po tym, Sąd Najwyższy zastosował wobec oskarżonej tymczasowe aresztowanie na okres 3 miesięcy. Obrońca wniósł zażalenie, które zostało rozpoznane postanowieniem z dnia 21 czerwca 2023 roku. W tym postanowieniu Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie, a następnie ponownie orzekł o zastosowaniu tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy. Obrońca ponownie wniósł zażalenie, zarzucając obrazę przepisów postępowania i błąd w ustaleniach faktycznych. Sąd Najwyższy, rozpoznając niniejsze zażalenie, stwierdził, że zaskarżone postanowienie musi zostać uchylone, choć z innych przyczyn niż podniesione w zażaleniu. Kluczową kwestią okazała się dopuszczalność zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego stosującego areszt w postępowaniu odwoławczym. Sąd wskazał, że ustawodawca nie przewidział takiej możliwości, a przepis art. 426 § 2 k.p.k. nie może być stosowany w związku z rozpoznawaniem kasacji. Niemniej jednak, stosując wykładnię prokonstytucyjną i prokonwencyjną, Sąd uznał, że oskarżona nie może zostać pozbawiona prawa do skutecznej kontroli instancyjnej orzeczenia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. Merytorycznie, Sąd stwierdził, że Sąd Najwyższy, działając jako sąd odwoławczy, bezpodstawnie przydał sobie kompetencję do kreowania norm nieprzewidzianych w przepisach, tworząc swoiste postępowanie pierwszoinstancyjne w ramach postępowania odwoławczego. Orzekając ponownie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania po uchyleniu poprzedniego postanowienia, Sąd naruszył zasadę powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) oraz art. 7 Konstytucji RP. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił postanowienie w zaskarżonej części, stwierdzając, że działanie to pogorszyło sytuację oskarżonej, mimo że środek odwoławczy był dla niej korzystny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNiedopuszczalność ponownego orzekania przez sąd odwoławczy w kwestii tymczasowego aresztowania po jego uchyleniu, zasada legalizmu, wykładnia prokonstytucyjna przepisów proceduralnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w postępowaniu karnym przed Sądem Najwyższym.
Zagadnienia prawne (2)
Czy Sąd Najwyższy, działając jako sąd odwoławczy w postępowaniu kasacyjnym, może orzec o zastosowaniu tymczasowego aresztowania po uchyleniu poprzedniego postanowienia w tym zakresie, mimo braku wyraźnego przepisu dopuszczającego takie działanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy, działając jako sąd odwoławczy w postępowaniu kasacyjnym, nie może orzec o zastosowaniu tymczasowego aresztowania po uchyleniu poprzedniego postanowienia w tym zakresie, gdyż narusza to zasadę powagi rzeczy osądzonej i działa poza granicami prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że ustawodawca nie przewidział możliwości złożenia zażalenia na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania przez Sąd Najwyższy w incydentalnym postępowaniu odwoławczym na etapie kasacyjnym. Ponowne orzekanie w tej samej kwestii po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie tymczasowego aresztowania jest niedopuszczalne, chyba że pojawią się nowe okoliczności faktyczne lub prawne. Działanie Sądu Najwyższego w zaskarżonym postanowieniu było bezprawne i naruszało zasadę legalizmu.
Czy w sytuacji, gdy Sąd Najwyższy uchylił postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, ale jednocześnie zastosował nowy środek zapobiegawczy, obrońca ma prawo do skutecznej kontroli instancyjnej tego nowego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stosując wykładnię prokonstytucyjną i prokonwencyjną, oskarżona nie może zostać pozbawiona prawa do skutecznej kontroli instancyjnej orzeczenia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, mimo braku takiej możliwości w oparciu o literalnie odczytywane przepisy ustawy.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny wskazał na potrzebę wypracowania mechanizmu gwarancyjnego dla osób pozbawianych wolności w wyniku tymczasowego aresztowania zastosowanego przez sąd odwoławczy. W związku z tym, Sąd Najwyższy zastosował wykładnię prokonstytucyjną, uznając, że prawo do odwołania się do sądu wyższej instancji lub innego składu tego samego organu wynika z konstytucyjnych gwarancji wolności osobistej i prawa do rzetelnego procesu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | oskarżona |
Przepisy (10)
Główne
k.p.k. art. 437 § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Stwierdzenie bezwzględnej przyczyny odwoławczej powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Pomocnicze
k.p.k. art. 249 § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 258 § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 538 § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 426 § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 426 § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 518
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 434 § 1
Kodeks postępowania karnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Najwyższy działający jako sąd odwoławczy nie miał kompetencji do ponownego orzekania o zastosowaniu tymczasowego aresztowania po uchyleniu poprzedniego postanowienia. • Ponowne orzekanie o tymczasowym aresztowaniu narusza zasadę powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). • Działanie Sądu Najwyższego było niezgodne z zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji RP).
Odrzucone argumenty
Obrońca zarzucał obrazę przepisów postępowania (art. 249 § 1 k.p.k.) i błąd w ustaleniach faktycznych, co do niezasadności stosowania tymczasowego aresztowania.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy bezpodstawnie przydał sobie kompetencję do kreowania norm nieprzewidzianych w obowiązujących przepisach. • Stworzył swego rodzaju odrębne postępowanie pierwszoinstancyjne w ramach incydentalnego postępowania odwoławczego. • Orzekanie ponowne w incydentalnej sprawie prawomocnie już zakończonej jest możliwe, ale wyłącznie w razie pojawienia się nowych okoliczności faktycznych lub prawnych. • Działanie Sądu Najwyższego w zaskarżonym postanowieniu z dnia 23 czerwca 2023 roku w postępowaniu odwoławczym waloru działania na podstawie i w granicach prawa przypisać nie można.
Skład orzekający
Ryszard Witkowski
przewodniczący
Marek Motuk
członek
Adam Roch
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Niedopuszczalność ponownego orzekania przez sąd odwoławczy w kwestii tymczasowego aresztowania po jego uchyleniu, zasada legalizmu, wykładnia prokonstytucyjna przepisów proceduralnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w postępowaniu karnym przed Sądem Najwyższym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie dotyczy fundamentalnych zasad postępowania karnego, takich jak zasada powagi rzeczy osądzonej i legalizmu, a także pokazuje, jak Sąd Najwyższy koryguje własne błędy proceduralne, nawet jeśli wymaga to zastosowania wykładni prokonstytucyjnej.
“Sąd Najwyższy przekroczył swoje kompetencje? Kluczowe orzeczenie o granicach prawa w postępowaniu karnym.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.