Orzeczenie · 2014-03-13

IV KZ 13/14

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2014-03-13
SAOSKarnewznowienie postępowaniaWysokanajwyższy
wznowienie postępowaniaobrońca z urzęduprawo do obronyniezamożnośćkoszty sądoweSąd Najwyższypostanowieniezażalenie

Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie skazanego A.K. na zarządzenie Sądu Apelacyjnego odmawiające przyjęcia jego osobistego wniosku o wznowienie postępowania. Wniosek ten został poprzedzony zarządzeniem o odmowie ustanowienia skazanemu obrońcy z urzędu. Skazany domagał się wznowienia postępowania, w którym został skazany za przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. na karę ograniczenia wolności i zakaz prowadzenia rowerów. Sąd Apelacyjny wezwał go do uzupełnienia braków formalnych wniosku, w tym uiszczenia opłaty i sporządzenia wniosku przez adwokata. Skazany, wskazując na swoją trudną sytuację materialną (bezrobotny, zarobki dorywcze, odbywanie zastępczej kary pozbawienia wolności), prosił o ustanowienie obrońcy z urzędu. Sąd Apelacyjny odmówił ustanowienia obrońcy, uznając, że skazany nie wykazał należycie swojej niezamożności, a następnie odmówił przyjęcia wniosku. Sąd Najwyższy uznał zażalenie za zasadne. Stwierdził brak pouczenia skazanego o sposobie wykazania niezamożności oraz niezrozumiałe potraktowanie jego pisma jako niewystarczającego dowodu sytuacji majątkowej, pomimo wcześniejszego zwalniania go z kosztów sądowych przez sądy obu instancji. Podkreślono, że odmowa ustanowienia obrońcy z urzędu była pobieżna i nie uwzględniała całokształtu materiału sprawy. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone zarządzenia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność uwzględnienia oświadczeń skazanego, materiałów dotyczących jego sytuacji majątkowej oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (K 30/11) dotyczącego niekonstytucyjności braku sądowej kontroli zarządzeń o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Uzasadnienie odmowy ustanowienia obrońcy z urzędu, prawo do obrony, kontrola sądowa zarządzeń procesowych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wznowienie postępowania i odmowy ustanowienia obrońcy z urzędu w postępowaniu karnym.

Zagadnienia prawne (3)

Czy odmowa ustanowienia obrońcy z urzędu dla wnioskodawcy ubiegającego się o wznowienie postępowania, który nie wykazał należycie swojej niezamożności, jest zgodna z prawem do obrony?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, odmowa ustanowienia obrońcy z urzędu była bezzasadna i naruszyła prawo do obrony skazanego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że odmowa ustanowienia obrońcy z urzędu była pobieżna, nie uwzględniała całokształtu sytuacji majątkowej skazanego, który był wcześniej zwalniany z kosztów sądowych. Brak pouczenia o sposobie wykazania niezamożności oraz ignorowanie wcześniejszych ustaleń sądów w tej kwestii stanowiło naruszenie prawa do obrony.

Czy zarządzenie o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, które nie spełnia wymogów formalnych z powodu bezzasadnej odmowy ustanowienia obrońcy z urzędu, może zostać utrzymane w mocy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarządzenie o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania powinno zostać uchylone, jeśli wynikało z bezzasadnej odmowy ustanowienia obrońcy z urzędu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że niewłaściwe podejście sądu do kwestii ustanowienia obrońcy z urzędu stało się bezpośrednią przyczyną odmowy przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania. Gdyby obrońca został ustanowiony, wymogi formalne wniosku mogłyby zostać spełnione.

Jakie są konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (K 30/11) dla sądowej kontroli zarządzeń o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, uznający brak sądowej kontroli zarządzeń o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu za niezgodny z Konstytucją, nakazuje sądom stosowanie przepisów Konstytucji dotyczących prawa do obrony i zaskarżania decyzji procesowych, nawet jeśli przepisy k.p.k. nie przewidują takiej kontroli.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność braku możliwości zaskarżenia zarządzenia o odmowie ustanowienia obrońcy z urzędu oznacza, że sądy powinny bezpośrednio stosować przepisy Konstytucji RP, zapewniając prawo do obrony i możliwość zaskarżania decyzji procesowych.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Uchylenie zarządzenia
Strona wygrywająca
A. K.

Strony

NazwaTypRola
A. K.osoba_fizycznaskazany

Przepisy (6)

Główne

k.k. art. 178a § § 2

Kodeks karny

Pomocnicze

k.p.k. art. 624 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Określa przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie niezamożności.

k.p.k. art. 81 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Przepis uznany za niekonstytucyjny w zakresie braku sądowej kontroli zarządzenia o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu.

k.p.k. art. 78 § § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 459 § § 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 466 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Bezzasadna odmowa ustanowienia obrońcy z urzędu. • Niewłaściwe ustalenie sytuacji majątkowej skazanego. • Naruszenie prawa do obrony. • Niewłaściwe pouczenie o sposobie wykazania niezamożności. • Konstytucyjne prawo do obrony i zaskarżania orzeczeń.

Godne uwagi sformułowania

nieustanowienie mu obrońcy z urzędu dla rozważenia istnienia podstaw do wznowienia procesu nastąpiło bowiem w realiach tej sprawy w sposób pobieżny, nieuwzględniający całokształtu jej materiałów • niewłaściwe podejście organów sądowych do kwestii powołania wnioskodawcy obrońcy z urzędu stało się powodem odmówienia mu następnie przyjęcia jego własnego wniosku • rozwiązanie to jest niezgodne z Konstytucją RP, a Sądy, dopóki nie dojdzie do odpowiedniej zmiany przepisów, w razie zdecydowania o takiej odmowie, powinny wprost stosować przepisy Ustawy zasadniczej dotyczące prawa oskarżonego do obrony

Skład orzekający

Tomasz Grzegorczyk

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy ustanowienia obrońcy z urzędu, prawo do obrony, kontrola sądowa zarządzeń procesowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wznowienie postępowania i odmowy ustanowienia obrońcy z urzędu w postępowaniu karnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawo do obrony i jak sądy powinny skrupulatnie podchodzić do oceny niezamożności wnioskodawców ubiegających się o pomoc prawną z urzędu, zwłaszcza w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.

Nawet w sprawie o wznowienie postępowania, prawo do obrony jest nadrzędne – Sąd Najwyższy uchyla odmowę ustanowienia obrońcy z urzędu.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst