IV KO 18/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek o wyłączenie sędziego Z.K. od udziału w sprawie wznowieniowej IV KO 18/26 został złożony przez obrońcę skazanej J.T. z powodu wątpliwości co do bezstronności sędziego, wynikających z okoliczności jego powołania do Sądu Najwyższego na mocy ustawy z 2017 r. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek, postanowił pozostawić go bez rozpoznania. Uzasadnienie opiera się na analizie przepisów Kodeksu postępowania karnego (art. 41 § 1 k.p.k.) oraz ustawy o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 uSN), wskazując, że nowsza i bardziej szczegółowa regulacja ustawy o SN stanowi lex specialis i lex posterior względem art. 41 § 1 k.p.k. w zakresie badania niezawisłości i bezstronności sędziego. Sąd podkreślił również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, w tym wyrok P 22/19, który stwierdził niezgodność przepisów k.p.k. z Konstytucją w zakresie dopuszczania rozpoznania wniosku o wyłączenie z powodu wadliwości powołania sędziego. Dodatkowo, Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska uchwały składu połączonych izb z 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20) dotyczącej nienależytej obsady sądu, wskazując na jej pozbawienie charakteru normatywnego wyrokiem TK U 2/20. Sąd argumentował, że status sędziego ma charakter jednorodny, a powołanie przez Prezydenta RP zapewnia legitymizację. Wnioskodawca nie wykazał, aby orzekanie sędziego Z.K. prowadziło do naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, gdyż sędzia nie orzeka we własnej sprawie. W konsekwencji, wniosek został uznany za niedopuszczalny z mocy ustawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego w Sądzie Najwyższym, relacja między art. 41 § 1 k.p.k. a art. 29 § 5 uSN, wpływ orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na postępowanie sądowe, status sędziów powołanych w nowym trybie.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją ustawy o Sądzie Najwyższym i orzecznictwem TK.
Zagadnienia prawne (4)
Czy okoliczności powołania sędziego do Sądu Najwyższego, związane z uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r., mogą stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od udziału w sprawie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wniosek o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r., jest niedopuszczalny z mocy ustawy i podlega pozostawieniu bez rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi lex specialis i lex posterior wobec art. 41 § 1 k.p.k. w zakresie badania niezawisłości i bezstronności sędziego SN, ograniczając możliwość badania tych kwestii do okoliczności wskazanych w tym przepisie. Ponadto, powołano się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 22/19, który stwierdził niezgodność przepisów k.p.k. z Konstytucją w tym zakresie. Sąd nie podzielił również stanowiska uchwały połączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20) z uwagi na wyrok TK U 2/20.
Czy udział sędziego Sądu Najwyższego, powołanego na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r., sam przez się i w każdym przypadku stanowi nienależytą obsadę sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uchwała składu połączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20) pozbawiona została charakteru normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt U 2/20, co powoduje, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie nie był nią związany.
Uzasadnienie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego U 2/20 unieważnił uchwałę składu połączonych izb SN, która stanowiła podstawę do twierdzenia o nienależytej obsadzie sądu w przypadku sędziów powołanych w kwestionowanym trybie. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Czy argumentacja oparta na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, może zostać uznana za trafną w świetle Konstytucji RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, argumentacja ta nie mogła zostać uznana za trafną, zważywszy na art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że status sędziego ma charakter jednorodny i pochodzi z tego samego źródła – powołania na urząd przez Prezydenta RP, co zapewnia mu demokratyczną legitymizację. Nie można różnicować sędziów ze względu na sposób ich powołania, gdyż wszyscy otrzymują tytuł do wykonywania władzy sądowniczej.
Czy orzekanie przez sędziego SN Z.K. w sprawie IV KO 18/26 prowadzi do złamania zasady nemo iudex in causa sua?
Odpowiedź sądu
Nie, orzekanie przez sędziego Z.K. nie prowadzi do złamania tej zasady, albowiem nie będzie ona orzekać „we własnej sprawie”.
Uzasadnienie
Przedmiot postępowania nie stanowi „jej sprawy”, a udział w wydaniu orzeczenia w żaden sposób nie będzie miał wpływu na sferę „jej własnych uprawnień lub obowiązków prawnych”. Takie rozumienie tej zasady mogłoby doprowadzić do nieuprawnionego wpływania na skład sądu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.T. | osoba_fizyczna | skazana |
| Z.K. | osoba_fizyczna | sędzia |
Przepisy (11)
Główne
k.p.k. art. 42 § 1
Kodeks postępowania karnego
w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a contrario
k.p.k. art. 41 § 1
Kodeks postępowania karnego
Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis ten ma charakter ogólny.
uSN art. 29 § 5
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Dopuszcza możliwość badania spełnienia przez sędziego SN wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania po powołaniu - na wniosek uprawnionego, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy. Stanowi lex specialis i lex posterior wobec art. 41 § 1 k.p.k.
Konstytucja RP art. 190 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Konstytucja RP art. 8 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
Pomocnicze
uSN art. 7
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa uprawnionych do złożenia wniosku w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia.
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
Ustawa wprowadzająca zmiany w KRS, której przepisy dotyczyły okoliczności powołania sędziego.
Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa art. 9a
Przepis dotyczący wyboru sędziów do KRS, którego dotyczyła uchwała TK P 22/19.
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Określa bezwzględne przyczyny odwoławcze, w tym nienależytą obsadę sądu.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy powoływania sędziów przez Prezydenta RP.
Konstytucja RP art. 144 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
pkt 17 - dotyczy kompetencji Prezydenta RP.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym jako lex specialis i lex posterior wobec art. 41 § 1 k.p.k. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 22/19 stwierdzający niezgodność przepisów k.p.k. z Konstytucją w zakresie badania wadliwości powołania sędziego. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego U 2/20 unieważniający uchwałę składu połączonych izb SN dotyczącą nienależytej obsady sądu. • Status sędziego ma charakter jednorodny i pochodzi z tego samego źródła powołania przez Prezydenta RP. • Brak związku okoliczności powołania sędziego z przedmiotem sprawy IV KO 18/26. • Sędzia nie orzeka we własnej sprawie w rozumieniu zasady nemo iudex in causa sua.
Odrzucone argumenty
Wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. z powodu wadliwości powołania. • Uchwała składu połączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20 jako podstawa do stwierdzenia nienależytej obsady sądu. • Sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności.
Godne uwagi sformułowania
art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi względem niego lex specialis, a pod względem temporalnym lex posterior, co wywołuje ten sam skutek derogujący art. 41 § 1 k.p.k., w tej części, w której przedmioty obu regulacji się pokrywają • uchwała ta pozbawiona została charakteru normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt U 2/20, co powoduje, iż Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był nią związany • status sędziego ma charakter jednorodny i nie podlega różnicowaniu w żadnym aspekcie • To nadanie tytułu do wykonywania władzy sądowniczej ucieleśnia prawo wskazanej osoby do wykonywania władzy sądowniczej i kreuje nierozerwalną łączność każdego powołanego sędziego z Rzecząpospolitą.
Skład orzekający
Ryszard Witkowski
przewodniczący
Z.K.
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego w Sądzie Najwyższym, relacja między art. 41 § 1 k.p.k. a art. 29 § 5 uSN, wpływ orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na postępowanie sądowe, status sędziów powołanych w nowym trybie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją ustawy o Sądzie Najwyższym i orzecznictwem TK.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych związanych z niezawisłością sądownictwa i sposobem powoływania sędziów, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie publiczne i prawnicze.
“Czy sędzia powołany w nowym trybie może orzekać? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię ustrojową.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.