IV KO 10/12

WYROK  Z  DNIA  12  CZERWCA  2012  R. 
IV  KO  10/12 
 
Art. 540 § 3 k.p.k. odnosi się nie tylko do oskarżonego, ale także do 
byłego oskarżonego, mającego następnie status wnioskodawcy w ramach 
postępowania o odszkodowanie (zadośćuczynienie) z tytułu niewątpliwie 
niesłusznego tymczasowego aresztowania. 
 
Przewodniczący: Sędzia SN D. Rysińska. 
Sędziowie: 
SN K. Klugiewicz, SA (del. do SN) D. Kala 
(sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Adama W. o zadośćuczynienie i 
odszkodowanie 
z 
tytułu 
niewątpliwie 
niesłusznego 
tymczasowego 
aresztowania, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 12 czerwca 2012 r. 
wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym 
wyrokiem Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 5 października 2006 r., 
utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 30 czerwca 
2006 r., oraz postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem 
Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2007 r., 
 
1. w z n o w i ł  postępowanie zakończone wyrokiem Sądu Apelacyjnego 
w R. z dnia 5 października 2006 r., 
2. u c h y l i ł  wyrok Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 5 października 2006 
r., oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 
30 czerwca 2006 r. i p r z e k a z a ł  sprawę Sądowi Okręgowemu w 
T. do ponownego rozpoznania, 
3. w pozostałej części wniosek p o z o s t a w i ł  bez rozpoznania (...). 

 
2 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Adam W. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty 650 000 
zł, w tym 150 000 zł tytułem odszkodowania i 500 000 zł tytułem 
zadośćuczynienia, 
w 
związku 
z 
jego 
niewątpliwie 
niesłusznym 
tymczasowym aresztowaniem w okresie od dnia 20 września 1994 r. do 
dnia 11 stycznia 1995 r. w sprawie o przestępstwo z art. 253 § 1 k.k. i in. 
Wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie wpłynął do sądu dnia 31 
stycznia 2002 r. 
Sąd Okręgowy w T. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2006 r. oddalił 
powyższy wniosek wskazując w uzasadnieniu swego orzeczenia, iż 
tymczasowe aresztowanie Adama W. było niewątpliwie niesłuszne w 
rozumieniu art. 552 § 4 k.p.k., wobec sposobu zakończenia postępowania 
karnego prowadzonego co do tej osoby. Postępowanie to zakończyło się 
bowiem w odniesieniu do czynów z art. 253 § 1 k.k. i z art. 13 § 1 k.k. w zw. 
z art. 253 § 1 k.k. prawomocnym umorzeniem postępowania na podstawie 
art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. (brak znamion czynu zabronionego), zaś w 
odniesieniu do czynów z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k. 
prawomocnym umorzeniem postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 
k.p.k. (przedawnienie karalności). Jednocześnie Sąd Okręgowy w T. 
stwierdził, iż skoro okres tymczasowego aresztowania Adama W. w sprawie 
(...) został w całości zaliczony na poczet kary grzywny prawomocnie 
orzeczonej przez Sąd Rejonowy w T., za przypisane Adamowi W. 
przestępstwo z art. 270 § 1 k.k., to nie ma podstaw do zasądzenia na jego 
rzecz 
odszkodowania 
oraz 
zadośćuczynienia. 
Odwołując 
się 
w 
szczególności do odnoszących się do tej kwestii judykatów Sądu 
Najwyższego oraz Sądów Apelacyjnych, Sąd Okręgowy w T. uznał, że 
okres tymczasowego aresztowania został wnioskodawcy „w pełni 

 
3 
zrekompensowany przez zaliczenie na poczet kary grzywny orzeczonej 
przez Sąd Rejonowy w T. w sprawie (...). 
W 
apelacji 
od 
tego 
wyroku 
wnioskodawca, 
podnosząc 
w 
szczególności obrazę art. 552 § 3 k.p.k. w zw. z art. 417 k.p.k. i art. 63 k.k. 
kwestionował stanowisko Sądu Okręgowego w T., jakoby zaliczenie okresu 
tymczasowego aresztowania na poczet kary wyłączało zasądzenie 
odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie niesłusznego 
tymczasowego aresztowania. 
Sąd Apelacyjny w R. wyrokiem z dnia 5 października 2006 r. utrzymał 
w mocy zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego, w pełni podzielając w części 
motywacyjnej 
swego 
orzeczenia, 
stanowisko 
Sądu 
a 
quo, 
iż 
odszkodowanie (zadośćuczynienie) z tytułu niewątpliwie niesłusznego 
tymczasowego aresztowania nie przysługuje w sytuacji, „gdy tymczasowe 
aresztowanie zostało zrekompensowane przez jego zaliczenie na poczet 
kary wymierzonej w tej lub w innej sprawie (...)”. 
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 listopada 2007 r. oddalił 
kasację wniesioną przez pełnomocnika Adama W., od wyroku Sądu 
Apelacyjnego w R. z dnia 5 października 2006 r., utrzymującego w mocy 
wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 30 czerwca 2006 r. W kasacji tej 
podnoszono rażące naruszenia: art. 2 i art. 41 pkt 5 Konstytucji; art. 2 § 1 
pkt 3, art. 2 § 2, art. 417 i art. 558 k.p.k.; art. 5 pkt 5 i art. 7 Europejskiej 
Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności; art. 47 
pkt 2 i art. 54 Karty Praw Podstawowych; art. 8 Powszechnej Deklaracji 
Praw Człowieka; art. 14 pkt 6 i 15 pkt 1 Międzynarodowego Paku Praw 
Obywatelskich i Politycznych. 
Nadmienić trzeba, że Sąd Najwyższy rozpoznający tę kasację, wobec 
wątpliwości powziętych w związku ze sformułowanymi w kasacji zarzutami, 
zwrócił się do powiększonego składu tego Sądu z pytaniem prawnym: „czy 
w wypadku zaliczenia – na podstawie art. 417 k.p.k. i zgodnie z regułami 

 
4 
określonymi w art. 63 k.k. – na poczet orzeczonej kary grzywny okresu 
tymczasowego aresztowania odbytego w innej sprawie, roszczenie o 
zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne 
tymczasowe aresztowanie uznać należy za zrekompensowane – czy też, 
uwzględniając przepisy art. 553 k.p.k. (a contrario) oraz zasady orzekania 
odszkodowania w wysokości odzwierciedlającej zarówno realnie poniesioną 
stratę i utraconą korzyść, jak i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 
552 § 1 i § 4 k.p.k.), a także art. 4171 § 2 k.c., roszczenie takie przysługuje 
w zakresie, w którym wysokość kwoty należnego odszkodowania i 
zadośćuczynienia przewyższałaby kwotę orzeczonej kary grzywny?". 
Postanowieniem wydanym dnia 20 września 2007 r., I KZP 28/07, OSNKW 
2007, z. 10, poz. 70, skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego odmówił 
podjęcia uchwały. Jednocześnie w podsumowaniu swych rozważań, w tezie 
wydanego 
postanowienia 
wskazał, 
iż: 
„zaliczenie, 
według 
reguł 
wynikających z art. 417 k.p.k. i art. 63 k.k., okresu tymczasowego 
aresztowania na poczet kar orzeczonych wobec skazanego w tej samej lub 
w innej sprawie wyklucza późniejsze skuteczne wystąpienie z roszczeniem 
o odszkodowanie lub zadośćuczynienie na podstawie przepisów Rozdziału 
58 Kodeksu postępowania karnego, za ten sam okres, jak również 
wcześniejsze uzyskanie odszkodowania lub zadośćuczynienia w tym trybie 
wyklucza zaliczenie tego okresu tymczasowego aresztowania na poczet 
takich kar”. 
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 15 listopada 
2007 r., IV KK 82/07, Lex nr 450805, oddalającego kasację nadmienił, że 
nie będąc formalnie związany stanowiskiem Sądu Najwyższego z dnia 20 
września 2007 r., stanowisko to akceptuje. 
W osobiście złożonym wniosku o wznowienie postępowania Adam W. 
– mający status adwokata – domagał się wznowienia postępowania „z 
mojego wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie zakończone 

 
5 
wyrokiem SN Izba Karna, IV K 82/07, uchylenie tego wyroku, 
postanowienia SN z dnia 20 września 2007 r., I KZP 28/07, wyroku Sądu 
Apelacyjnego w R., wyroku Sądu Okręgowego w T. – przekazanie sprawy 
do rozpoznania w Sądzie Okręgowym, do którego jest komunikacja 
kolejowa (ze względu na orzeczoną w stosunku do Adama W. 
niepełnosprawnością (...) na stałe – ksero w zał.)”. Ponadto – na wypadek 
wznowienia postępowania – Adam W. domagał się zwrotu uiszczonej 
opłaty. Jako podstawę prawną wniosku o wznowienie postępowania jego 
autor wskazał art. 540 § 3 k.p.k. 
W uzasadnieniu wniosku Adam W. wywodził, że Europejski Trybunał 
Praw Człowieka w Strasburgu, na skutek jego skargi nr 33475/08 przeciwko 
Polsce, wydał prawomocny wyrok, w którym stwierdził naruszenie przez 
sądy krajowe, rozpatrujące wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie z 
tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania, art. 5 ust. 5 
europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności 
(dalej powoływana jako EKPCz). W tej sytuacji – w ocenie autora wniosku – 
konieczne jest wznowienie postępowania w zakresie przez niego 
wskazanym. Do wniosku załączono powyższy wyrok Europejskiego 
Trybunału Praw Człowieka (dalej powoływany jako ETPCz) wraz z 
uzasadnieniem w wersji oryginalnej oraz w tłumaczeniu oraz informację co 
do prawomocności tego wyroku. 
Sąd Najwyższy odwołując się w dalszym toku wywodu do treści 
powyższego wyroku ETPCz oraz jego uzasadnienia bazował będzie na 
tłumaczeniu tego dokumentu na język polski znajdującym się na stronie 
internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości: http://bip.ms.gov.pl/pl/prawa-
czlowieka/europejski 
trybunal-prawczlowieka/orzecznictwo-europejskiego-
trybunalu-praw-czlowieka/orzeczenia-w-sprawach-dotyczacych 
polski/rok-
2011. 

 
6 
Prokurator Prokuratury Generalnej w odpowiedzi na wniosek o 
wznowienie postępowania domagał się pozostawienia go bez rozpoznania, 
skoro „orzeczenie oddalające skargę kasacyjną nie jest rozstrzygnięciem 
kończącym postępowanie w rozumieniu art. 544 § 2 k.p.k. w zw. z art. 540 
§ 3 k.p.k., a zatem nie może być przedmiotem postępowania 
wznowieniowego”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Wniosek Adama W. okazał się zasadny w części dotyczącej żądania 
wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w 
R. z dnia 5 października 2006 r., utrzymującym w mocy wyrok Sądu 
Okręgowego w T. z dnia 30 czerwca 2006 r. W pozostałej części tj. 
odnoszącej się do żądania wznowienia postępowania przeprowadzonego 
przed Sądem Najwyższym, wywołanego wniesioną skargą kasacyjną, 
wniosek ten należało pozostawić bez rozpoznania. 
Przechodząc 
do 
wyjaśnienia 
przyczyn 
wydania 
powyższego 
rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania należy 
nadmienić, że z petitum wniosku (uwzględniając wskazania art. 118 § 1 i 2 
k.p.k.) wynika, że wolą jego autora jest wznowienie w całości postępowania 
zainicjowanego przez niego skierowanym do Sądu Okręgowego żądaniem 
zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie 
niesłusznego tymczasowego aresztowania. Ta konstatacja ma swoje 
zakotwiczenie w zawartym w tym wniosku sformułowaniu „wnoszę o 
wznowienie postępowania z mojego wniosku o odszkodowanie i 
zadośćuczynienie zakończone wyrokiem”, jak też w żądaniu uchylenia m.in. 
„wyroku Sądu Apelacyjnego w R., wyroku Sądu Okręgowego w T. – 
przekazanie sprawy do rozpoznania w Sądzie Okręgowym (...)”. Już 
powyższa okoliczność uniemożliwia, jak tego żąda Prokurator Prokuratury 
Generalnej pozostawienie wniosku w całości bez rozpoznania. Wniosek ten 
może być pozostawiony bez rozpoznania jedynie w części dotyczącej 

 
7 
żądania wznowienia także postępowania kasacyjnego prowadzonego przed 
Sądem Najwyższym, o czym szerzej w dalszych wywodach niniejszego 
uzasadnienia. Natomiast wniosek ten musiał być rozpoznany merytorycznie 
w części dotyczącej postępowania zakończonego wyrokiem Sądu 
Apelacyjnego w R. z dnia 5 października 2006 r., utrzymującym w mocy 
wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 30 czerwca 2006 r. 
Rozwijając ten ostatni wątek należy stwierdzić, że postępowanie 
wznawia się na korzyść oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z 
rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy 
międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską (art. 540 § 3 
k.p.k.). Mamy tutaj do czynienia z podstawą wznowienia propter decreta. 
Uwzględniając istotę skargi wznowieniowej, treść art. 540 § 1 in principio 
k.p.k. oraz usytuowanie systemowe art. 540 § 3 k.p.k., nie powinno budzić 
wątpliwości, że art. 540 § 3 k.p.k., podobnie jak art. 540 § 1 k.p.k., odnosi 
się do sytuacji wznowienia postępowania sądowego zakończonego 
prawomocnym orzeczeniem (zob. też postanowienie SN z dnia 27 sierpnia 
2008 r., IV KZ 59/08, R-OSNKW 2008, poz. 1815). 
Sąd Najwyższy rozpoznający tę sprawę ma świadomość, że instytucja 
wznowienia postępowania musi być, w szczególności w zakresie podstaw 
jej stosowania, traktowana jako wyjątkowa, uwzględniając domniemanie 
prawidłowości rozstrzygnięć zawartych w prawomocnym orzeczeniu (res 
iudicata pro veritate habetur). Tak więc regulacje odnoszące się do tej 
instytucji prawnej co do zasady nie powinny być wykładane rozszerzająco. 
Uwaga ta ma istotne znaczenie ze względu na fakt, iż art. 540 § 3 k.p.k. 
stanowi o wznowieniu postępowania „na korzyść oskarżonego”, zaś Adam 
W. 
w 
postępowaniu 
wywołanym 
wnioskiem 
o 
odszkodowanie 
i 
zadośćuczynienie z pewnością statusu oskarżonego nie miał. Problem 
nabiera ostrości jeśli zważyć na to, iż w art. 540 § 2 k.p.k., sąsiadującym z 
art. 540 § 3 k.p.k., ustawodawca używa szerszego zwrotu „na korzyść 

 
8 
strony”. Pojawia się więc pytanie, czy wobec wyjątkowego charakteru 
instytucji wznowienia postępowania oraz w świetle – wynikającego z 
założenia racjonalności prawodawcy – zakazu dokonywania wykładni 
synonimicznej, nie należy treści art. 540 § 3 k.p.k. interpretować literalnie? 
Na tak postawione pytanie trzeba udzielić odpowiedzi przeczącej. 
Opowiedzieć się należy za stanowiskiem, iż treść art. 540 § 3 k.p.k. musi 
być interpretowana funkcjonalnie. 
Tylko takie podejście do tego 
zagadnienia pozwoli na zdekodowanie zawartości art. 540 § 3 k.p.k. w 
sposób zgodny z założeniem prawodawcy. Założenie to odtworzyć można 
w 
szczególności 
w 
oparciu 
o 
treść 
uzasadnienia 
do 
Projektu 
obowiązującego kodeksu postępowania karnego. Jak czytamy w tym 
uzasadnieniu (Nowe kodeksy karne z 1997 r. z uzasadnieniami, Warszawa 
1997, s. 442), „wprowadzenie do k.p.k. art. 540 § 3 uwzględnia 
zobowiązania 
wynikające 
z 
ratyfikowanych 
przez 
Polskę 
umów 
międzynarodowych”. Wynikający zaś z art. 46 EKPCz, obowiązek stron 
Konwencji przestrzegania prawomocnego wyroku Trybunału, musi być 
rozumiany właśnie w ten sposób, że wyrok ten stanowić powinien 
samoistną podstawę do wznowienia sądowego postępowania krajowego 
zakończonego prawomocnym orzeczeniem, zaś sąd rozpoznający sprawę 
w wyniku takiego wznowienia związany będzie treścią przedmiotowego 
wyroku ETPCz (zob. też M. A. Nowicki: Wokół Konwencji Europejskiej, 
Kraków 2006, s. 64 i n.; S. Zabłocki: Wznowienie postępowania w świetle 
przepisów nowego Kodeksu postępowania karnego [w:] Nowa Kodyfikacja 
Karna. Krótkie komentarze. Kodeks postępowania karnego, Warszawa 
1998, z. 16, s. 209; A. Bojańczyk: Podważenie prawomocnego wyroku sądu 
karnego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Stasburgu. Próba 
zarysu zagadnienia – cz. II, Pal. 2001, nr 7-8, s. 133). Podkreślenia przy 
tym wymaga to, że art. 46 EKPCz nie zawiera ograniczeń podmiotowych. 
Tak więc regulacja art. 540 § 3 k.p.k. odnosić się powinna również do 

 
9 
takiego uczestnika procesu, który jest byłym oskarżonym, a następnie 
uzyskał status wnioskodawcy w związku z roszczeniami dochodzonymi od 
Skarbu Państwa z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego 
aresztowania. Inne, literalne podejście do zagadnienia, uwzględniając fakt 
nieuzyskania przez wnioskodawcę Adama W. żądanego przez niego w 
ramach skargi do ETPCz pieniężnego zadośćuczynienia, uczyniłoby wyrok 
ETPCz w istocie „martwym”. Tak więc nie zostałby zrealizowany wymóg 
jego przestrzegania o jakim stanowi art. 46 EKPCz. 
Powyższa interpretacja funkcjonalna art. 540 § 3 k.p.k. doznaje 
wsparcia systemowego zewnętrznego (konstytucyjnego i konwencyjnego) 
oraz ma uzasadnienie logiczne. Gdyby na gruncie art. 540 § 3 k.p.k. 
wznowienia postępowania mógł domagać się jedynie oskarżony, a 
pozbawiony tego prawa byłby były oskarżony (wnioskodawca), doszłoby do 
naruszenia zasady równości, o jakiej stanowi art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz 
zostałoby ograniczone prawo obywatela do sądu wyrażone w art. 45 ust. 1 i 
art. 
77 
ust. 
2 
Konstytucji. 
Oskarżony, 
który 
uzyskał 
korzystne 
rozstrzygnięcie przed ETPCz miałby tytuł do domagania się wznowienia 
postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k., zaś wnioskodawca (były 
oskarżony), który uzyskał korzystne rozstrzygnięcie przed ETPCz, 
dochodzący uprzednio bezskutecznie swych roszczeń w trybie przepisów 
rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, już takiego uprawnienia do 
wznowienia postępowania by nie miał. Taka wykładania art. 540 § 3 k.p.k. 
naruszałaby wynikający m. in. z art. 8 ust. 1 Konstytucji nakaz interpretacji 
przepisów prawa zgodnie z zasadami konstytucyjnymi (zob. też L. 
Morawski: Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 
168 i n.). 
Wprowadzenie podstawy wznowieniowej z art. 540 § 3 k.p.k. wiąże 
się z możliwością występowania przez obywateli polskich do Europejskiego 
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu ze skargami w związku z 

 
10 
naruszeniami 
przepisów 
EKPCz 
(zob. 
T. 
Grzegorczyk: 
Kodeks 
postępowania karnego. Komentarz, Kraków 2003, s. 1346). Skoro więc – 
zgodnie z art. 34 EKPCz – stosowną skargę do ETPCz wnieść może 
„każda osoba (...), która uważa, że stała się ofiarą naruszenia (...) praw 
zawartych w Konwencji (...)”, to byłoby nielogiczne i systemowo niespójne 
(vide art. 9 Konstytucji), aby w sytuacji uzyskania przez danego uczestnika 
korzystnego rozstrzygnięcia na forum ETPCz, nie mógł on domagać się 
wznowienia postępowania jedynie z tego powodu, że nie ma statusu 
oskarżonego, lecz jest byłym oskarżonym, obecnie dochodzącym roszczeń 
z tytułu jego niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania. Nie 
sposób zapominać o tym, że uzyskanie statusu wnioskodawcy, w ramach 
uregulowanego w rozdziale 58 k.p.k. postępowania o odszkodowanie 
(zadośćuczynienie) za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, 
nie jest możliwe bez uprzedniego posiadania statusu oskarżonego (art. 249 
§ 2 k.p.k.). Tak więc każdy wnioskodawca domagający się odszkodowania 
(zadośćuczynienia) z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego 
aresztowania to były oskarżony (podejrzany). 
Wszystkie powyższe racje prowadzą do wniosku, że treść art. 540 § 3 
k.p.k. odnosi się nie tylko do oskarżonego, ale także do byłego 
oskarżonego, mającego następnie status wnioskodawcy w ramach 
postępowania o odszkodowanie (zadośćuczynienie) z tytułu niewątpliwie 
niesłusznego tymczasowego aresztowania. Zastosowane wyżej dyrektywy 
wykładni systemowej zewnętrznej i funkcjonalnej oraz argumenty logiczne 
pozwoliły na zmodyfikowanie językowego sensu przepisu art. 540 § 3 k.p.k. 
w sposób pozwalający na uczynienie go akceptowalnym systemowo i 
aksjologicznie (szerzej L. Morawski: Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 
76). Jednocześnie odkodowany w powyższy sposób zakres podmiotowy 
regulacji art. 540 § 3 k.p.k. nie narusza wspomnianego wyżej zakazu 

 
11 
wykładni synonimicznej, gdyż wskazany zakres jest zdecydowanie węższy 
niż ten o jakim stanowi 540 § 2 k.p.k. traktujący generalnie o „stronie”. 
Po 
przesądzeniu 
powyższych 
kwestii 
należy 
nadmienić, 
że 
prawomocnie zakończono postępowanie w jego głównym przedmiocie 
wyrokiem Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 5 października 2006 r., którym 
utrzymano w mocy wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 30 czerwca 2006 
r. Tak więc jedynie w tej części wniosek o wznowienie postępowania 
złożony przez Adama W. był prawnie dopuszczalny w świetle art. 540 § 3 
k.p.k. Dalej trzeba wskazać, że zgodnie z art. 19 EKPCz, Europejski 
Trybunał Praw Człowieka jest organem międzynarodowym, działającym na 
mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Polskę. Trybunał ten 
ustanowiony został po to, aby zapewnić przestrzeganie zobowiązań 
wynikających dla stron EKPCz z samej Konwencji i jej protokołów 
dodatkowych. W wyroku tego Trybunału z dnia 10 maja 2011 r. (nr skargi 
33475/08), który to wyrok uprawomocnił się 28 listopada 2011 r., 
stwierdzono, że sądy krajowe orzekające co do wniosku Adama W. o 
odszkodowanie i zadośćuczynienie, dopuściły się naruszenia art. 5 ust. 5 
EKPCz. Ten ostatni przepis stanowi, że „każdy, kto został pokrzywdzony 
przez niezgodne z treścią tego artykułu zatrzymanie lub aresztowanie ma 
prawo do odszkodowania”. Przepis ten formułuje zarówno prawo do 
odszkodowania za szkodę materialną (odszkodowanie sensu stricto), jak i 
moralną. 
W 
tym 
ostatnim 
wypadku 
strona 
może 
domagać 
się 
zadośćuczynienia (por. A. Nowicki: Komentarz do Europejskiej Konwencji 
Praw Człowieka, Lex 2010, teza 5.10). Skoro więc ETPCz w prawomocnym 
wyroku stwierdził naruszenie przez sądy krajowe art. 5 ust. 5 EKPCz, to 
spełniony został warunek wznowienia postępowania o jakim stanowi art. 
540 § 3 k.p.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2010 r., II KO 
64/09, LEX nr 583795). 

 
12 
Jak wynika z uzasadnienia wyroku ETPCz z dnia 10 maja 2011 r. 
(tezy 32 i 33), „sądy krajowe nigdy nie badały, czy skarżący faktycznie 
poniósł jakąkolwiek szkodę o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. 
Nie badano kwestii, czy zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania 
skarżącego na poczet kary grzywny w wysokości 580 EUR stanowiło 
sprawiedliwe zadośćuczynienie za jakąkolwiek szkodę o charakterze 
pieniężnym lub niepieniężnym poniesioną przez skarżącego (...); Trybunał 
nie jest w stanie stwierdzić, czy sąd – zaliczając okres tymczasowego 
aresztowania na poczet grzywny lub innej kary – w jakikolwiek sposób 
badał też kwestię szkody poniesionej przez skarżącego w wyniku 
tymczasowego aresztowania oraz jego proporcjonalności w stosunku do 
kary, na poczet której jest zaliczane. Trybunał zauważa jednak, że zgodnie 
z praktyką krajową, tego rodzaju zaliczanie ma wyraźnie charakter 
niepieniężny, tym bardziej w sytuacji, gdzie okres tymczasowego 
aresztowania zaliczany jest na poczet kary pozbawienia lub ograniczenia 
wolności. Ponadto, sąd zalicza okres pozbawienia wolności bez 
dokonywania oceny legalności tymczasowego aresztowania. Dlatego też 
Trybunał uznaje, że automatyczne zaliczenie całego okresu tymczasowego 
aresztowania skarżącego na poczet innej kary nałożonej na niego za 
niezwiązane z przedmiotowym przestępstwo – nie może zostać uznane za 
zgodne z podlegającym wykonaniu prawem określonym w artykule 5 ust. 5 
Konwencji (...); w konsekwencji doszło do naruszenie artykułu 5 ust. 5 
Konwencji”.  
Reasumując powyższy wywód ETPCz trzeba nadmienić, że zgodnie 
ze stanowiskiem Trybunału, zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania 
Adama W. na poczet orzeczonej kary grzywny w innej sprawie nie 
zamykało – wbrew stanowisku Sądu Okręgowego w T. podzielonym przez 
Sąd Apelacyjny w R. – problemu zasadności dochodzenia odszkodowania i 
zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego 

 
13 
aresztowania, a w każdym razie nie czyniło roszczeń wnioskodawcy w tym 
zakresie bezprzedmiotowymi. 
Mając na uwadze stwierdzone przez ETPCz naruszenie art. 5 ust. 5 
EKPCz oraz przyczyny tego naruszenia, konieczne stało się rozstrzygnięcie 
jak w pkt. 1 i 2 niniejszego wyroku (art. 547 § 2 k.p.k.). Niewątpliwie przy 
tym wznowienie postępowania nastąpiło tutaj na korzyść wnioskodawcy, 
skoro w dotychczasowym postępowaniu jego wniosek o odszkodowanie i 
zadośćuczynienie został w całości oddalony, zaś w dalszym toku 
postępowania 
konieczne 
będzie 
ponowne 
jego 
zbadanie, 
przy 
uwzględnieniu wskazań wynikających z powołanego wyżej wyroku ETPCz i 
uzasadnienia tego wyroku. Sąd Okręgowy zobowiązany będzie w 
szczególności ocenić, czy Adam W. w wyniku tymczasowego aresztowania 
poniósł szkodę lub doznał krzywdy, a jeśli tak, jaki był zakres szkody lub 
krzywdy. Ponadto niezbędne będzie ustalenie, czy zaliczenie okresu jego 
tymczasowego aresztowania w całości na poczet kary grzywny orzeczonej 
w innej sprawie było, jak to ujmuje ETPCz „proporcjonalne oraz stanowiło 
sprawiedliwe zadośćuczynienie za szkodę o charakterze pieniężnym lub 
niepieniężnym poniesioną przez skarżącego”. 
Przekazanie 
sprawy 
do 
ponownego 
rozpoznania 
Sądowi 
Okręgowemu w T. stanowi konsekwencję faktu, iż sąd ten – na mocy 
postanowienia SN dnia z 28 listopada 2002 r., wydanego w trybie art. 37 
k.p.k., uznany został za właściwy do rozpoznania wniosku Adama W. o 
odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe 
aresztowanie. Sąd Okręgowy w T. wyrokował merytorycznie w tej sprawie i 
to jego wyrok został utrzymany w mocy przez Sąd Apelacyjny w R. Tak 
więc to Sąd Okręgowy w T. ponownie musi rozpoznać tę sprawę, skoro nie 
zdezaktualizowały się argumenty Sądu Najwyższego przywołane w 
uzasadnieniu postanowienia z 28 listopada 2002 r., wskazujące na 

 
14 
konieczność przekazania sprawy, która pierwotnie wpłynęła do Sądu 
Okręgowego w K., z tego Sądu, do Sądu Okręgowego w T. 
W świetle wywodu zaprezentowanego w poprzednim akapicie nie było 
racji do uwzględnienia wniosku Adama W. „o przekazanie sprawy do 
rozpoznania w Sądzie Okręgowym, do którego jest komunikacja kolejowa”. 
Przechodząc do wyjaśnienia przyczyn rozstrzygnięcia zawartego w 
pkt. 3 wyroku trzeba stwierdzić, że w judykaturze zgodnie wskazuje się, iż 
nie jest orzeczeniem prawomocnie kończącym postępowanie sądowe 
postanowienie Sądu Najwyższego oddalające kasację (tak postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia: 25 listopada 2010 r., V KO 87/10, R-OSNKW 
2010, poz. 2369; 27 czerwca 2001 r., III KO 115/00, OSNKW 2001, z. 9-10, 
poz. 83; 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99, OSNKW 2001, z. 7-8, poz. 67). 
To stanowisko judykatury nie może dziwić, skoro oddalając kasację Sąd 
Najwyższy orzeka jedynie o niezasadności tej nadzwyczajnej skargi, 
wniesionej od prawomocnego wyroku i w żaden sposób nie ingeruje w 
prawomocność tego wyroku. Z tego rodzaju orzeczeniem mieliśmy do 
czynienia w przypadku postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 
listopada 2007 r. (IV KK 82/07) oddalającego kasację. Całkowicie wadliwie 
wnioskodawca przy tym twierdził, że powyższe orzeczenie miało status 
wyroku. Tym bardziej nie jest orzeczeniem sądowym kończącym 
prawomocnie postępowanie takie postanowienie Sądu Najwyższego, 
którym odmówiono podjęcia uchwały co do przedstawionego zagadnienia 
prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy. Tak więc wniosek o 
wznowienie postępowania w części w jakiej odnosił się do postanowień 
Sądu Najwyższego IV KK 82/07 i I KZP 28/07 należało pozostawić bez 
rozpoznania (art. 547 § 1 k.p.k.).