IV KK 96/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na korzyść skazanych J. B. i V. L., obywateli Słowacji. Kasacja dotyczyła prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Żywcu, który skazał ich za przestępstwa narkotykowe i drogowe. Głównym zarzutem było rażące naruszenie prawa do obrony, wynikające z zastosowania art. 138 k.p.k. (fikcja doręczenia) zamiast wysłania pism procesowych (aktu oskarżenia, zawiadomień o rozprawie) drogą pocztową na adresy zagraniczne oskarżonych. Sąd Najwyższy, powołując się na Konstytucję RP, Konwencję o pomocy prawnej w sprawach karnych oraz orzecznictwo ETPC, uznał, że w przypadku obywateli państw UE przebywających za granicą, fikcja doręczenia jest niedopuszczalna i narusza prawo do obrony oraz zasadę niedyskryminacji. Sąd podkreślił, że przepisy krajowe powinny być interpretowane zgodnie z prawem międzynarodowym i unijnym, a w razie sprzeczności, normy międzynarodowe mają pierwszeństwo. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Żywcu, nakazując prawidłowe doręczenie pism procesowych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących doręczeń w sprawach karnych z udziałem obywateli UE, pierwszeństwo prawa unijnego i międzynarodowego nad prawem krajowym w tym zakresie, ochrona prawa do obrony.
Dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji art. 138 k.p.k. z 2019 r., choć zasady pozostają aktualne.
Zagadnienia prawne (2)
Czy stosowanie fikcji doręczenia (art. 138 k.p.k.) wobec obywateli państw członkowskich UE przebywających za granicą, bez próby doręczenia pocztowego na adres zagraniczny, narusza prawo do obrony i przepisy prawa międzynarodowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stosowanie fikcji doręczenia w opisanej sytuacji narusza prawo do obrony oraz przepisy Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych i inne przepisy prawa unijnego i międzynarodowego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 138 k.p.k. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2019 r. nie powinien być stosowany wobec obywateli UE przebywających za granicą, gdyż narusza to prawo do obrony i zasadę niedyskryminacji. Pisma procesowe powinny być doręczane pocztą na adres zagraniczny, zgodnie z Konwencją o pomocy prawnej i orzecznictwem ETPC.
Jaka jest hierarchia norm prawnych w przypadku sprzeczności między polskim Kodeksem postępowania karnego a ratyfikowaną umową międzynarodową (Konwencją o pomocy prawnej w sprawach karnych)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu, stanowi część krajowego porządku prawnego i ma pierwszeństwo przed ustawą, jeśli nie da się ich pogodzić.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, wskazując, że umowy międzynarodowe mają pierwszeństwo przed ustawami krajowymi w przypadku sprzeczności, co oznacza, że przepisy krajowe wykluczające efektywność normy wspólnotowej mogą być pomijane.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. B. | osoba_fizyczna | skazany |
| V. L. | osoba_fizyczna | skazany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca kasacji |
Przepisy (12)
Główne
Dz. U. 2007, nr 135, poz. 950 art. 5 ust. 1
Konwencja o pomocy prawnej w sprawach karnych pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej
Każde państwo członkowskie przesyła osobom znajdującym się na terytorium innego państwa członkowskiego przeznaczone dla nich dokumenty procesowe co do zasady bezpośrednio drogą pocztową.
k.p.k. art. 138
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący fikcji doręczenia, który w analizowanej sprawie nie powinien być stosowany wobec obywateli UE przebywających za granicą.
k.p.k. art. 117 § § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący prawa do obrony, naruszony przez brak prawidłowego doręczenia.
u.p.n. art. 62 § ust. 1
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Przepis dotyczący przestępstwa posiadania środków odurzających.
k.k. art. 178a § § 1
Kodeks karny
Przepis dotyczący prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 87 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią źródło powszechnie obowiązującego prawa.
Konstytucja RP art. 91 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ratyfikowana umowa międzynarodowa po jej ogłoszeniu stanowi część krajowego porządku prawnego i jest stosowana bezpośrednio.
Konstytucja RP art. 91 ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ratyfikowana umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.
k.p.k. art. 374 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący obecności oskarżonego na rozprawie, naruszony przez brak prawidłowego doręczenia.
k.p.k. art. 338 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący doręczenia aktu oskarżenia, naruszony przez brak prawidłowego doręczenia.
k.p.k. art. 6
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący prawa do obrony, naruszony przez brak prawidłowego doręczenia.
k.p.k. art. 535 § § 5
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący rozpoznania kasacji na posiedzeniu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa do obrony przez zastosowanie fikcji doręczenia zamiast wysyłki pocztowej na adres zagraniczny obywateli UE. • Niezastosowanie przepisów Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych, które mają pierwszeństwo przed polskim k.p.k. • Naruszenie zasady niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową.
Godne uwagi sformułowania
fikcja doręczenia pozbawia wszelkiej skuteczności prawo adresata dokumentu sądowego [...] do faktycznego i skutecznego otrzymania tego dokumentu • przepisy krajowe wykluczają efektywność normy wspólnotowej z powodu naruszenia zasady niedyskryminacji bądź zasady skuteczności, dopuszczalne jest ich niestosowanie • mechanizm fikcyjnego doręczenia pozbawia wszelkiej skuteczności prawo adresata dokumentu sądowego
Skład orzekający
Igor Zgoliński
przewodniczący
Adam Roch
sprawozdawca
Ryszard Witkowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących doręczeń w sprawach karnych z udziałem obywateli UE, pierwszeństwo prawa unijnego i międzynarodowego nad prawem krajowym w tym zakresie, ochrona prawa do obrony."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji art. 138 k.p.k. z 2019 r., choć zasady pozostają aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa do obrony i pokazuje, jak przepisy unijne i międzynarodowe mogą wpływać na polskie postępowanie karne, zwłaszcza w kontekście obywateli innych krajów UE.
“Czy polski sąd może skazać obywatela UE, nie wysyłając mu pisma na adres zagraniczny? Sąd Najwyższy odpowiada!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.