IV KK 709/19

SN
Sygn. akt IV KK 709/19
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 stycznia 2020 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
‎
SSN Eugeniusz Wildowicz
Protokolant Małgorzata Gierczak
w sprawie
K. K.
skazanego z art. 288 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 14 stycznia 2020 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w K.
z dnia 24 września 2019 r., sygn. akt VI Ka (...),
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w C.
z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II K (...),
uchyla pkt 1 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II K (...), Sąd Rejonowy w C. uznał K. K. za winnego:
1.
popełnienia występku z art. 288 § 1 i 2 k.k. (przy przyjęciu, że jest to wypadek mniejszej wagi) i za to wymierzył mu karę 3 miesięcy ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym (pkt 1 wyroku);
2.
popełnienia występku z art. 278 § 1 i 3 k.k. (przy przyjęciu, że jest to wypadek mniejszej wagi) polegającego na tym, że „w dniu 16 września 2017 r. w C. w mieszkaniu przy ul. R. zabrał w celu przywłaszczenia mienie w postaci telefonu komórkowego m-ki Huawei P8 Lite o wartości 550 zł, na szkodę K. K.” i za to wymierzył mu karę 3 miesięcy ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym (pkt 2 wyroku);
3.
popełnienia występku z art. 190 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę 2 miesięcy ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym (pkt 3 wyroku).
W miejsce orzeczonych kar jednostkowych wymierzono oskarżonemu karę łączną 5 miesięcy ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym (pkt 4 wyroku), rozstrzygnięto o dowodzie rzeczowym (pkt 5 wyroku), kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżycielce posiłkowej (pkt 6 wyroku) i oskarżonemu (pkt 7 wyroku) oraz o kosztach postępowania (pkt 8 wyroku).
Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonego podnosząc, w zakresie objętym pkt. 2 wyroku, zarzuty obrazy prawa materialnego (art. 1 § 3 k.k. w zw. z art. 115 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k.), prawa procesowego (art. 7 k.p.k. w zw. z art. 2 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.k. oraz art. 4 k.p.k.) oraz błędu w ustaleniach faktycznych, a w zakresie objętym pkt. 1, 3 i 4 wyroku zarzut rażącej niewspółmierności kary.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 24 września 2019 r., sygn. akt VI Ka (...):
1.
zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
1.
przypisany oskarżonemu w pkt. 2 wyroku czyn zakwalifikował jako wykroczenie z art. 119 § 1 k.w. w zw. z art. 2 § 1 k.w. i za to wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wysokości 500 zł,
2.
uchylił rozstrzygnięcie z pkt 4 zaskarżonego wyroku i w to miejsce połączył kary orzeczone w pkt. 1 i 3 tego wyroku wymierzając oskarżonemu karę łączną 3 miesięcy ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym;
3.
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Ponadto rozstrzygnięto również o kasztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielone z urzędu (pkt 4 wyroku) oraz o kosztach postępowania odwoławczego (pkt 5).
Wyrok Sądu odwoławczego w części dotyczącej rozstrzygnięć zawartych w pkt 1 ppkt a i b sentencji zaskarżył wniesioną w dniu 16 grudnia 2019 r. na niekorzyść skazanego K. K. kasacją Prokurator Generalny. Zarzucił w niej: „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. w związku z art. 440 k.p.k. i w związku z art. 109 § 2 k.p.s.w.,
polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej i niezasadnym uznaniu, że utrzymanie w mocy wyroku Sądu I instancji, skazującego K. K. za przestępstwo z art. 278 § 1 i 3 k.k., byłoby rażąco niesprawiedliwe, albowiem nie uwzględniało, iż w dacie orzekania czyn ten, z uwagi na wartość zabranej w celu przywłaszczenia rzeczy ruchomej, wynoszącą 550 zł, stanowił wykroczenie stypizowane w art. 119 § 1 k.w., co w konsekwencji - z rażącą obrazą art. 2 § 1 k.w. - doprowadziło do zmiany kwestionowanego wyroku na korzyść oskarżonego poprzez przyjęcie, iż doszło do popełnienia wskazanego wyżej wykroczenia, podczas gdy zarówno w czasie popełnienia tego czynu, jak i w dacie orzekania tak w pierwszej, jak i w drugiej instancji, zarzucany oskarżonemu czyn zabroniony stanowił przestępstwo kradzieży”.
Przy tak zredagowanym zarzucie skarżący wniósł o uchylenie wyroku w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt.1 ppkt. a i b oraz przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K..
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniesiona w niniejszej sprawie, z zachowaniem terminu określonego w art. 110 § 2 k.p.s.w., na niekorzyść skazanego kasacja jest oczywiście zasadna, w związku z czym możliwe było jej uwzględnienie w całości na posiedzeniu na podstawie art. 535 § 5 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 października 2019 r. – art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2019 r., poz. 1694).
Zgodzić należy się z autorem kasacji, że orzekając w niniejszej sprawie poza granicami podniesionych w apelacji obrońcy zarzutów i dokonując zmiany wyroku w zakresie czynu przypisanego K. K. w pkt 2 orzeczenia sądu
meriti
Sąd odwoławczy w sposób rażący naruszył w pierwszym rzędzie przepisy art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. stosowane odpowiednio w sprawach o wykroczenia na podstawie art. 109 § 2 k.p.s.w.
Podstawą takiego rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji było błędne przyjęcie przez ten Sąd, że czyn zarzucony oskarżonemu w akcie oskarżenia, a następnie przypisany w zaskarżonym wyroku, z uwagi na wartość przywłaszczonego mienia nie stanowił przestępstwa z art. 278 § 1 k.k., lecz jedynie wykroczenie stypizowane w art. 119 § 1 k.w. i tym samym uznanie, że w powołanym zakresie utrzymanie w mocy wyroku sądu
a quo
byłoby rażąco niesprawiedliwe.
Tymczasem, co przyznał zresztą w pisemnych motywach swojego orzeczenia sam Sąd Okręgowy w K. (s. 2-4), z uwagi na wartość skradzionego przez oskarżonego telefony komórkowego – 550 zł, zarówno w czasie czynu (16 września 2017 r.), jaki i w czasie orzekania przez sądy obu instancji (Sąd Rejonowy w dniu 11 kwietnia 2019 r., a sąd
ad quem
w dniu 24 września 2019 r.) czyn ten stanowił przestępstwo a nie wykroczenie. Szerokie wywody w tym przedmiocie zawarte zostały zarówno w uzasadnieniu (samokrytycznym) poddanego kontroli kasacyjnej wyroku, jak i w części motywacyjnej kasacji, w związku z czym – podzielając zawarte tam twierdzenia – za zbędne uznać należy ich w tym miejscu powtarzanie.
Uwzględniając powyższe, jedynie sygnalizacyjnie przypomnieć należy, że
tempore criminis
wartość progowa, stanowiąca podstawę do uznania kradzieży za przestępstwo lub wykroczenie odpowiadała kwocie 500 zł, tyle bowiem wynosiła wówczas ¼ minimalnego wynagrodzenia ustalanego – stosownie do art. 47 § 9 k.w. – na postawie ustawy z dnia 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200, poz. 1679 ze zm.) – w 2017 r. wynagrodzenie to określone zostało rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 września 2016 r. na kwotę 2000 zł. Z kolei w datach orzekania w 2019 r. obowiązywał już (od dnia 15 listopada 2018 r.) przepis art. 119 § 1 k.w. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 października 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks wykroczeń oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 2077), w którym – odstępując od stosowania wskaźnika minimalnego wynagrodzenia za pracę (obowiązującego od dnia 9 listopada 2013 r.) – powrócono do kwotowego kryterium określania wartości szkody, decydującego o zakwalifikowaniu kradzieży jako przestępstwa lub wykroczenia i przyjmując, że granicę tę stanowi kwota 500 zł (regulacja ta obowiązuje zresztą do chwili obecnej).
Powyższej konstatacji nie mógł zmienić również fakt określenia minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2018 r. na kwotę 2100 zł (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2017 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2018 r.), co skutkowało obowiązującą w okresie od 1 stycznia 2018 r. do dnia 14 listopada 2018 r. kwotą graniczną 525 zł, która
in concreto
również nie uzasadniała uznania czynu oskarżonego za wykroczenie określone w art. 119 § 1 k.w.
Popełniony przez Sąd odwoławczy błąd niewątpliwie był rażący oraz charakteryzował się istotnym wpływem na treść zaskarżonego wyroku, doprowadził bowiem do zastosowania błędnego przepisu prawa materialnego – art. 119 § 1 k.w., w miejsce wynikającego z ustalonego w sprawie staniu faktycznego art. 278 § 1 k.k.
Implikowało to uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w K. w części objętej wniesioną w tej sprawie kasacją Prokuratora Generalnego, a więc w odniesieniu do całego pkt. 1 (konieczność, po prawidłowym rozstrzygnięciu co do pkt. 2 aktu oskarżenia, także – w zależności od treści ponownego orzeczenia – rozstrzygnięcia co do kary łącznej) i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania przez Sąd drugiej instancji. Procedując powtórnie Sąd ten rozpozna apelację obrońcy oskarżonego uwzględniając przepisy prawa procesowego, a także mające zastosowanie w tej sprawie regulacje materialnoprawne, bacząc na kierunek wniesionego wcześniej zwykłego środka odwoławczego (bezpośredni zakaz
reformationis in peius
określony w art. 434 § 1 k.p.k.), który pomimo złożenia kasacji na niekorzyść wyklucza możliwość rozstrzygnięcia w zakresie innego błędu dostrzeżonego przez autora kasacji, nie objętego jednak, z uwagi na powyższe uwarunkowania procesowe, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia (art. 46 § 1 k.k.).
Mając na uwadze powyższe orzeczono, jak w części dyspozytywnej wyroku.