IV KK 60/16

Sygn. akt IV KK 60/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 marca 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Józef Szewczyk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Grzegorczyk SSN Jacek Sobczak Protokolant Danuta Bratkrajc na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk w sprawie M. B. skazanej z art. 18 § 3 kk w zw. z art. 286 § 1 kk i art. 270 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 23 marca 2016 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 9 listopada 2015 r., uchyla wyrok w zaskarżonej części i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w B.u do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Prokurator Rejonowy w B. oskarżył M. B. o to, że: I. w dniu 5 lipca 2013 r. w B. w zamiarze, aby J. P. dokonał czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i 2 dochodach w firmie A. wypisując je na nazwisko wymienionej osoby, a który to następnie dokument J. P. w dniu 8 lipca 2013 r. przedłożył jako autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze S. Sp. z o.o., tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; II. w dniu 26 lipca 2013 r. w B., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z B. G. i przedstawicielem S. Sp. z o.o. A. M., poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru wywiązania się z warunków zawartej umowy pożyczki oraz przedłożenie nierzetelnego, pisemnego zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach w firmie A. na nazwisko B. G., doprowadziła S. spółka z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1500 zł, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; III. w dniu 19 sierpnia 2013 r. w B., w zamiarze aby M. D. i A. M. dokonały czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła im jego popełnienie w ten sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach w firmie A., na nazwisko D. M., następnie w dniu 23 sierpnia 2013 r. M. D. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, posłużyła się wyżej wymienionym dokumentem do zawarcia umowy pożyczki, wprowadzając S. Sp. z o.o. w błąd co do faktu swojego zatrudnienia i wysokości osiąganych dochodów oraz możliwości wywiązania się z przyjętego na siebie zobowiązania spłaty rat, czym doprowadziła S. sp. z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1500 zł, tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k.; IV. w dniu 19 sierpnia 2013 r. w B. w zamiarze aby A. B. dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach w firmie A. podpisując je na nazwisko wymienionej osoby, a który to następnie dokument A. B. w dniu 22 sierpnia 2013 r. przedłożyła jako autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze S. Sp. z o.o., tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k.; V. w dniu 28 sierpnia 2013 r. w B. w zamiarze aby T. N. i A. M. dokonali czynu 3 zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła im jego popełnienie w ten sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach w firmie A. wypisując je na nazwisko N. T., a następnie w dniu 30 sierpnia 2013 r. T. N. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, posłużył się wyżej wymienionym dokumentem do zawarcia umowy pożyczki, wprowadzając S. Sp. z o.o. w błąd co do faktu swojego zatrudnienia i wysokości osiąganych dochodów oraz możliwości wywiązania się z przyjętego na siebie zobowiązania spłaty rat, doprowadzając S. Sp. z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1300 zł, tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art: 270 § 1 k.k.; VI. w dniu 10 września 2013 r. w B. w zamiarze aby B. D. i A. M. dokonały czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła im jego popełnienie w ten sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach w firmie A. wypisując je na nazwisko B. D., następnie w dniu 14 września 2013 r. B. D. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, posłużyła się wyżej wymienionym dokumentem przy zawarciu umowy pożyczki, wprowadzając S. Sp. z o.o. w błąd co do faktu swojego zatrudnienia i wysokości osiąganych dochodów oraz możliwości wywiązania się z przyjętego na siebie zobowiązania spłaty rat, doprowadzając S. Sp. z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1200 zł, tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k.; VII. w dniu 25 września 2013 r. w B. w zamiarze aby S. F. dokonał czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach w firmie A. wypisując je na nazwisko wymienionej osoby, a który to następnie dokument S. F. w dniu 27 września 2013 r. przedłożył jako autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze S. Sp. z o.o., tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k.; VIII. w dniu 4 października 2013 r. w B. w zamiarze aby A. H. dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób, 4 że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach w firmie M. Sp. z o.o., wypisując je na nazwisko wymienionej osoby, a który to następnie dokument A. H. w dniu 17 października 2013 r. przedłożyła jako autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze S. Sp. z o.o., tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k.; IX. w dniu 15 listopada 2013 r. w B. w zamiarze aby S. K. i A. M. dokonali czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła im jego popełnienie w ten sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach w firmie A., wypisując je na nazwisko K. S., a następnie S. K. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, posłużył się wyżej wymienionym dokumentem przy zawarciu umowy pożyczki, wprowadzając S. Sp. z o.o. w błąd co do faktu, swojego zatrudnienia i wysokości osiąganych dochodów oraz możliwości wywiązania się z przyjętego na siebie zobowiązania spłaty rat, doprowadzając S. Sp. z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1000 zł, tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1. k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; X. w dniu 20 grudnia 2013 r. w B. w zamiarze aby M. Z. dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach w firmie P. Sp. z o.o., wypisując je na nazwisko wymienionej osoby, a który to następnie dokument M. Z. w dniu 20 grudnia 2013 r. przedłożyła jako autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze S. Sp. z o.o., tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. Przedmiotowym aktem oskarżenia zostało objętych także 10 innych osób. Wyrokiem z dnia 9 listopada 2015 r., Sąd Rejonowy w B. uznał oskarżoną M. B. za winną: I. popełnienia czynów opisanych w pkt I, IV, VII, VIII i X przyjmując, iż stanowią ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i za to na mocy art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 19 § 1 k.k. i art. 91 § 1 k.k. skazał ją na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności; 5 II. popełnienia czynów opisanych w II, III, V, VI i IX przyjmując, że stanowią ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. za to na mocy art. 286 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. i w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazał ją na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; III. na mocy art. 91 § 2 k.k. wymierzył oskarżonej karę łączną roku i 4 miesięcy pozbawienia; IV. na mocy art. 624 § 1 k.p.k. i art. 17 ustawy o opłatach w sprawach karnych zwolnił oskarżoną od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania obciążając nimi Skarb Państwa. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone przez strony i uprawomocniło się w dniu 22 grudnia 2015 r. Od powyższego wyroku kasację na korzyść skazanej M. B. wniósł Prokurator Generalny zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 387 § 2 i 3 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wniosku oskarżonej o skazanie jej bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i wydaniu wyroku skazującego odbiegającego od treści wniosku, co w konsekwencji doprowadziło także do rażącego naruszenia prawa karnego materialnego, tj. art. 86 § 1 k.k. bowiem kara łączna została orzeczona w wymiarze roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności, to jest w wymiarze przekraczającym sumę podlegających łączeniu kar orzeczonych za poszczególne przestępstwa, która wynosiła rok i 3 miesiące pozbawienia wolności. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. Sąd rozstrzygając w przedmiocie złożonego w trybie art. 387 k.p.k. wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub środka karnego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, związany jest treścią tego wniosku, co nie oznacza obowiązku jego uwzględnienia. Sąd zobowiązany jest bowiem sprawdzić zaistnienie wszystkich warunków 6 dopuszczalności tego rodzaju dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej, które tenże przepis w § 1 i § 2 określa. W sytuacji zaś dostrzeżenia jakichkolwiek wad propozycji oskarżonego, powinnością Sądu jest uzależnienie uwzględnienia wniosku od dokonania w nim stosownej zmiany (art. 387 § 3 k.p.k.). Sąd rozpoznający sprawę w związku z wnioskiem złożonym w trybie przewidzianym w art. 387 § 1 k.p.k. nie ma możliwości samodzielnego modyfikowania zakresu odpowiedzialności karnej oskarżonego bez podjęcia działań przewidzianych w art. 387 § 3 k.p.k. i doprowadzenia do zmian we wniosku zaakceptowanych przez podmioty wymienione w § 2 tego przepisu. Możliwość uzależnienia przez sąd uwzględnienia złożonego w trybie § 1 art. 387 k.p.k. wniosku od dokonania w nim wskazanej przez siebie zmiany oznacza także konieczność zwrócenia wnioskodawcy przez sąd uwagi, że jego propozycja nie spełnia wszystkich wymogów prawa. Zaś ewentualne ujawnienie się braku warunków do uwzględnienia wniosku w całości w dotychczasowej postaci i niemożność dokonania stosownego uzgodnienia, prowadzi w konsekwencji do rozpoznawania sprawy na zasadach ogólnych. Jak wynika z protokołu rozprawy z dnia 2 listopada 2015 r. oskarżona M. B. przyznała się do większości zarzucanych jej czynów i pouczona o treści art. 387 k.p.k. wniosła o wymierzenie kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, ewentualnie „niewysokiej” grzywny, gdyż „pracuje dorywczo i samotnie wychowuje dwójkę dzieci w wieku 6 i 9 lat”. Prokurator wniósł o: 1. modyfikację kwalifikacji czynu z pkt III, V i VI w postaci uzupełnienia o art. 11 § 2 k.k. oraz potraktowanie czynów z pkt I, IV, VII, VIII i X jako ciągu przestępstw i wymierzenie za te czyny jednej kary 5 miesięcy pozbawienia wolności, 2. wymierzenie za czyn z pkt II kary 6 miesięcy, 3. potraktowanie czynów z pkt III, V, VI i IX jako ciągu przestępstw i wymierzenie jednej kary 10 miesięcy pozbawienia wolności, 4. wymierzenie kary łącznej roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby. 7 Oskarżona M. B. wyraziła zgodę na zaproponowaną przez prokuratora modyfikację. Tymczasem Sąd Rejonowy, uwzględniając na mocy art. 387 § 2 i 4 k.p.k. wniosek oskarżonej, wydał wyrok wobec M. B. uznający ją za winną: I. popełnienia czynów opisanych w pkt I, IV, VII, VIII i X przyjmując, iż stanowią ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i za to na mocy art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 19 § 1 k.k. i art. 91 § 1 k.k. skazał ją na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności; II. popełnienia czynów opisanych w pkt II, III, V, VI i IX przyjmując, że stanowią ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. za to na mocy art. 286 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. i w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazał ją na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; III. na mocy art. 91 § 2 kk wymierzył oskarżonej M. B. łączną karę roku i 4 miesięcy pozbawienia; które to rozstrzygnięcie odbiegało od zaaprobowanego przez prokuratora wniosku oskarżonej złożonego w toku rozprawy w dniu 2 listopada 2015 r. Wykraczając poza zakres zaakceptowanego przez uprawnionych uczestników postępowania wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnej, Sąd Rejonowy rażąco naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa procesowego, tj. art. 387 § 2 i § 3 k.p.k. Uchybienie to miało przy tym oczywisty i istotny wpływ na treść zapadłego orzeczenia. Wyrok Sądu Rejonowego z dnia 9 listopada 2015 r. nie może się ostać także z tej przyczyny, że zapadł z rażącym naruszeniem art. 86 § 1 k.k., co miało istotny wpływ na jego treść. Zgodnie z powołanym przepisem sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 20 lat pozbawienia wolności. Mając na uwadze, że wyrokiem z dnia 9 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy orzekł w stosunku do M. B. za przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. oraz z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 8 2 k.k., jak też z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. odpowiednio kary 5 miesięcy i 10 miesięcy pozbawienia wolności, zatem wymierzona oskarżonej kara łączna pozbawienia wolności nie mogła być niższa niż 10 miesięcy i wyższa niż rok i 3 miesiące. Trafnie więc skarżący Prokurator Generalny podnosi, że Sąd Rejonowy wymierzając oskarżonej karę łączną roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności, orzekł ją z przekroczeniem górnej granicy zakreślonej art. 86 § 1 k.k. Postępując w ten sposób Sąd dopuścił się rażącej obrazy powołanego przepisu, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Z powyższych powodów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego z dnia 9 listopada 2015 r. i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy koniecznym będzie uniknięcie uchybień będących podstawą uwzględnienia kasacji. kc