IV KK 493/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Wojewódzkiego w K. dotyczące stwierdzenia nieważności orzeczenia wobec E. B. z powodu błędnej interpretacji przepisów ustawy represyjnej.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K., które nie uwzględniło wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wobec E. B. wydanego w 1946 r. Sąd Wojewódzki błędnie zinterpretował ustawę z 1991 r., uznając, że dotyczy ona tylko działalności represyjnej prowadzonej w określonym okresie powojennym, a nie daty wydania orzeczenia. Sąd Najwyższy uznał tę interpretację za rażące naruszenie prawa i uchylił zaskarżone postanowienie, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 13 maja 1993 r., które nie uwzględniło wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego wobec E. B. przez Specjalny Sąd Karny w K. w 1946 r. Orzeczenie to obejmowało m.in. umieszczenie w miejscu odosobnienia, pracę przymusową, utratę praw publicznych i konfiskatę majątku. Sąd Wojewódzki, mimo uznania E. B. za patriotę działającego w okresie okupacji, odmówił stwierdzenia nieważności, błędnie interpretując ustawę z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych. Sąd uznał, że ustawa ta dotyczy jedynie działalności represyjnej prowadzonej w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., a nie daty wydania orzeczenia. Rzecznik Praw Obywatelskich w kasacji zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, wskazując, że okres ten odnosi się do daty wydania orzeczenia, a nie do okresu podejmowania działalności niepodległościowej. Sąd Najwyższy przychylił się do stanowiska Rzecznika, uznając interpretację Sądu Wojewódzkiego za błędną i sprzeczną z treścią ustawy. Wskazał, że przepis art. 1 ust. 1 ustawy lutowej ogranicza jedynie zakres orzeczeń podlegających uznaniu za nieważne, a nie okres podejmowania działalności. Z uwagi na oczywiste naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Okres ten odnosi się do daty wydania orzeczenia, a nie do daty podejmowania działalności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Wojewódzki błędnie zinterpretował art. 1 ust. 1 ustawy lutowej, przyjmując, że ogranicza on możliwość stwierdzenia nieważności orzeczeń do czynów popełnionych w określonym okresie powojennym. W rzeczywistości przepis ten ogranicza jedynie zakres orzeczeń podlegających uznaniu za nieważne, a wskazany okres odnosi się do daty wydania tych orzeczeń.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
Rzecznik Praw Obywatelskich
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. B. | osoba_fizyczna | represjonowany |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca |
| K. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| M. W.-R. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Prokuratura Krajowa | organ_państwowy | prokurator |
Przepisy (3)
Główne
ustawa lutowa art. 1 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Okres od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r. odnosi się do daty wydania orzeczenia, a nie do okresu podejmowania działalności niepodległościowej.
Pomocnicze
k.p.k. art. 540 § § 1 pkt 2a
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 521 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna interpretacja przez Sąd Wojewódzki art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., polegająca na przyjęciu, że okres działalności represyjnej odnosi się do daty podejmowania działalności, a nie do daty wydania orzeczenia.
Godne uwagi sformułowania
rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego materialnego wyrażeniu błędnego poglądu, że przepis ten (...) uzależniał stwierdzenie nieważności orzeczenia od podejmowania działalności niepodległościowej w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., co w konsekwencji doprowadziło do nieuwzględnienia wniosku, podczas gdy z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że czasokres ten odnosił się jedynie do daty wydania orzeczeń, których nieważność miałaby zostać stwierdzona w oparcia o przepisy wskazanej ustawy Oczywistym jest zatem, że przyjęto błędnie pogląd, iż czasokres określony w art. 1 ust. 1 ustawy lutowej (...) odnosił się nie do daty podejmowania działalności niepodległościowej, lecz do daty wydania orzeczeń, których nieważność mogła zostać stwierdzona w oparciu o przepisy wskazanej ustawy. Wskazane naruszenie miało bez wątpienia charakter rażący oraz miało istotny wpływ na treść orzeczenia w stopniu, w którym jego utrzymanie w mocy pozostaje w sprzeczności z elementarnym poczuciem sprawiedliwości.
Skład orzekający
Rafał Malarski
przewodniczący
Dariusz Kala
członek
Paweł Wiliński
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. dotyczącej stwierdzania nieważności orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w szczególności dotyczące zakresu czasowego stosowania przepisu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej ustawy represyjnej i jej interpretacji w kontekście historycznym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych represji i ich korygowania przez współczesne sądownictwo, co ma znaczenie dla zrozumienia dziedzictwa PRL i wymiaru sprawiedliwości.
“Sąd Najwyższy koryguje historyczną niesprawiedliwość: kluczowa interpretacja ustawy represyjnej.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt IV KK 493/18 POSTANOWIENIE Dnia 13 czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący) SSN Dariusz Kala SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) Protokolant Anna Janczak przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Małgorzaty Kozłowskiej, w sprawie E. B. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. nr 34, poz. 149) po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 13 czerwca 2019 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 13 maja 1993 r., sygn. akt III Ko […] uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Postanowieniem Specjalnego Sądu Karnego w K. z dnia 15 marca 1946 r., sygn. Ko spec. […] utrzymano w mocy wobec E. B. zarządzenie Prokuratora Specjalnego Sądu Karnego w K. z dnia 3 lipca 1945 r. o umieszczeniu na czas nieoznaczony w miejscu odosobnienia i poddaniu pracy przymusowej. Orzeczono również na czas nieoznaczony utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych oraz praw : rodzicielskich i opiekuńczych zarówno wobec skazanego jak i żyjącej z nim we wspólności małżeńskiej żony L. B., orzeczono również konfiskatę majątku skazanego E. B. i żyjących ; z nim członków rodziny, a mianowicie L. B.. Pismem z dnia 17 września 1946 r. (k. 15 akt III Ko […] ) Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało Specjalny Sąd Karny w K., że Prezydent Krajowej rady Narodowej skorzystał z prawa łaski w stosunku od E. B., zwalniając go z miejsca odosobnienia, przywracając prawa jemu i żyjącej z nim we wspólności małżeńskiej żonie L. B., zwalniając z konfiskaty majątek L. B. przy utrzymaniu w mocy postanowienia o konfiskacie majątku E. B.. Sąd Wojewódzki w K. postanowieniem z dnia 13 maja 1993 r., sygn. akt III Ko […] , nie uwzględnił wniosku K. B., syna E. B., w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. nr 34, poz. 149). Sąd Wojewódzki stwierdził co prawda, że E. B. był patriotą Polakiem, współdziałającym w okresie okupacji niemieckiej m.in. z polskimi organizacjami podziemnymi, lecz ze względu na czasokres działania E. B. w czasie okupacji, a nie w okresie powojennym, brak jest zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia Specjalnego Sądu Karnego w K.. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2017 r. Sąd Apelacyjny w […] , sygn. akt II AKo […] , oddalił na podstawie art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k. wniosek M. W.-R., wnuczki E. B., o wznowienie postępowania , uznając, że w sprawie nie doszło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego, albowiem postawa E. B. nie była kwestionowana, lecz do obrazy przepisów prawa materialnego . Zasygnalizował jednocześnie możliwość wystąpienia do Ministra Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego lub do Rzecznika Praw Obywatelskich o wniesienie kasacji w trybie art. 521 § 1 k.p.k. Kasację od prawomocnego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 13 maja 1993 r. wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich w trybie art. 521 § 1 k.p.k. , zarzucając mu: „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego materialnego, to jest art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. nr 34, poz. 149), polegające na wyrażeniu błędnego poglądu, że przepis ten (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania), uzależniał stwierdzenie nieważności orzeczenia od podejmowania działalności niepodległościowej w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., co w konsekwencji doprowadziło do nieuwzględnienia wniosku, podczas gdy z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że czasokres ten odnosił się jedynie do daty wydania orzeczeń, których nieważność miałaby zostać stwierdzona w oparcia o przepisy wskazanej ustawy”. Podnosząc powyższy zarzut, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym. Rację ma skarżący, że Sąd Wojewódzki w K. dopuścił się rażącego naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy lutowej, przyjmując oczywiście błędny i sprzeczny z treścią tego przepisu pogląd, że przepis ten ogranicza możliwość stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe wyłącznie do czynów popełnionych od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1989 r. Tymczasem w istocie przepis ten ogranicza jedynie zakres orzeczeń podlegających uznaniu za nieważne. Przepis art. 1 ust. 1 ustawy lutowej w brzmieniu obowiązującym w chwili orzekania Sądu Wojewódzkiego stanowił, że: „Uznaje się za nieważne orzeczenie wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe w okresie od rozpoczęcia ich działalności na ziemiach polskich, począwszy od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., jeżeli czyn zarzucony lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również orzeczenia wydane za opór przeciwko kolektywizacji wsi i obowiązkowym dostawom”. Oczywistym jest zatem, że przyjęto błędnie pogląd, iż czasokres określony w art. 1 ust. 1 ustawy lutowej (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania) odnosił się nie do daty podejmowania działalności niepodległościowej, lecz do daty wydania orzeczeń, których nieważność mogła zostać stwierdzona w oparciu o przepisy wskazanej ustawy. Wskazane naruszenie miało bez wątpienia charakter rażący oraz miało istotny wpływ na treść orzeczenia w stopniu, w którym jego utrzymanie w mocy pozostaje w sprzeczności z elementarnym poczuciem sprawiedliwości. W okolicznościach niniejszej sprawy i zachowanych w aktach sprawy dokumentach nie budzi wątpliwości, co wynika także z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K., że E. B. „był patriotą Polakiem, a zadeklarował swą przynależność do narodowości niemieckiej pod naciskiem organizacji walczących z okupantem niemieckim z którymi współdziałał”, czynnie wspierał ruch oporu oraz udzielał pomocy okolicznej ludności w okresie okupacji niemieckiej. Trafnie zatem skarżący wskazuje, że w tym stanie sprawy konieczne jest powtórne przeprowadzenie postępowania, w celu ponownego prawidłowego dokonania ustaleń w przedmiocie tego, czy istnieją podstawy do uznania za nieważne postanowienia Specjalnego Sądu Karnego w K. z dnia 15 marca 1946 r., sygn. Ko. Spec. […] , na mocy którego skazano E. B.. Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI