IV KK 407/20

SN
Sygn. akt IV KK 407/20
POSTANOWIENIE
Dnia 1 października 2020 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Artymiuk
w sprawie
D. W.  i Z. S.
skazanego z art. 299 § 5 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
w dniu 1 października 2020 r.
kasacji obrońców skazanych
od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)
z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa (…),
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w K.
z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt V K (…),
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację obrońcy skazanego D. W.  jako oczywiście bezzasadną;
2. pozostawić bez rozpoznania kasacje wniesione przez obrońców skazanego Z. S.  jako niedopuszczalne z mocy ustawy;
3. obciążyć skazanych D. W.  i Z. S. kosztami postępowania kasacyjnego w częściach równych.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Okręgowego w K.  z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt V K (…), oskarżony D. W.  uznany został za winnego:
1.
popełnienia jednego czynu w rozumieniu art. 8 § 1 k.k.s.:
1.
określonego w art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k.; art. 273 k.k.; art. 271 § 1 i 3 k.k. i art. 273 k.k.; art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 273 k.k., art. 271 § 1 i 3 k.k., art. 286 § 1 k.k., art. 294 § 1 k.k.; art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 271 § 1 i 3 k.k. i art. 273 k.k.; art. 271 § 1 i 2 k.k., art. 273 k.k., art. 286 § 1 k.k., art. 294 § 1 k.k.; art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. i art. 65 § 1 k.k. w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za to skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wymiarze 500 stawek dziennych przy ustaleniu jednej stawki na kwotę 400 zł;
2.
określonego w art. 9 § 1 k.k.s. w zw. z art. 62 § 2 k.k.s.; art. 62 § 2 k.k.s., art. 56 § 1 k.k.s., art. 76 § 1 k.k.s.; art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s., art. 56 § 1 k.k.s.; art. 18 § 3 k.k.s. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s.; art. 62 § 2 k.k.s. i art. 56 § 1 k.k.s.; art. 9 § 1 k.k.,s. w zw. z art. 56 § 1 k.k.s., art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. i art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 5 k.k.s. w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. i za to skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności,
z ustaleniem (art. 8 § 2 k.k.s.), że tylko kara orzeczona w pkt. 1a podlega wykonaniu;
3.
czynu określonego w art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i art. 65 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym sprzed dnia 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za to skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności;
4.
czynu określonego w art. 258 § 3 k.k. w brzmieniu obowiązującym sprzed dnia 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za to skazany na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
5.
w miejsce orzeczonych kar jednostkowych pozbawienia wolności na mocy art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzono oskarżonemu karę łączną 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
6.
na mocy art. 46 § 1 k.k. w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. zobowiązano oskarżonego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem na rzecz Urzędu Skarbowego w O., […] Urzędu Skarbowego w W. i Urzędu Skarbowego w B.;
7.
na mocy art. 41 § 1 i 2 k.k. w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015 r. orzeczono wobec oskarżonego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz zakaz zasiadania we wszelkich organach spółek prawa handlowego na okres 8 lat.
Nadto, na mocy art. 63 § 1 k.k. w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. zaliczono D. W.  na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania (pkt 24 wyroku).
Po rozpoznaniu wniesionych w tej sprawie apelacji m.in. prokuratora na niekorzyść oskarżonego D. W.  oraz obrońców oskarżonych w tym również D. W. , Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa (…), zmienił zaskarżony wyrok:
1.
w odniesieniu do oskarżonego D. W.  w ten sposób, że:
1.
w pkt. 1a przypisane oskarżonemu przestępstwo zakwalifikował z art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 273 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym sprzed dnia 8 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 kk., a uzupełniając podstawę prawną wymiaru kary o słowa „w brzmieniu obowiązującym sprzed 8 czerwca 2010 r.” orzeczoną karę grzywny podwyższył do 360 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 800 zł;
2.
w pkt. 1 b przypisane oskarżonemu przestępstwo skarbowe zakwalifikował z art. 9 § 1 k.k.s. w zw. z art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 56 § 1 k.k.s. w zw. z art. 76 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 5 k.k.s. w brzmieniu obowiązującym sprzed dnia 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s.;
3.
w pkt. 2 uzupełnił kwalifikację prawną przestępstwa o przepis art. 18 § 1 k.k.;
4.
w pkt. 1a, 1b i 2 sumę należności publicznoprawnej obejmującej nienależny zwrot podatku od towarów i usług VAT ustalił na kwotę 10.886.907,01 zł;
5.
uchylił orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody zawarte w pkt. 5;
6.
w pkt 4, 6 i 24 podaną w podstawach prawnych rozstrzygnięć datę 1 lipca 2015 r. zastąpił datą 8 czerwca 2010 r.;
7.
w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok, wobec tego oskarżonego, utrzymując w mocy.
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego. Zarzucił w niej:
1.
„rażącą obrazę prawa procesowego mogącą mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:
1.
obrazę przepisów postępowania a to:
1.
art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. poprzez:
1.
wadliwe przeprowadzenie kontroli odwoławczej zaskarżonego orzeczenia w postaci braku wszechstronnego rozważenia stawianych przez obrońcę oskarżonego zarzutów w przedmiocie błędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wyroku, a mających istotny wpływ na jego treść, będących konsekwencją nieprawidłowej oceny przeprowadzonych dowodów;
2.
nieuwzględnienie przez Sąd odwoławczy rozbieżności w zgromadzonym materiale dowodowym, na którym Sąd pierwszej instancji oparł rozstrzygnięcie, dotyczących zasadniczych i istotnych okoliczności mających uzasadnić argumenty podniesione w akcie oskarżenia i przemawiające za nimi fakty;
3.
art. 4 oraz art. 5 k.p.k. w zw. z art. 410 w zw. z art. 424 §1 pkt. 1
in fine
k.p.k.
w zb. z
art. 457 § 3 k.p.k. poprzez zaakceptowanie przez Sąd Apelacyjny uchybienia sądu I instancji polegającego na pominięciu w rozprawie oraz uzasadnieniu okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, braku merytorycznego rozważenia ich zasadności na rzecz domniemań obciążających, a także poprzez uznanie oskarżonego za winnego mimo braku bezpośrednich dowodów ukazujących jego winę, a nadto poprzez przyjmowanie obecnych w postępowaniu poszlak i domniemań jako rozstrzygających za winą oskarżonego, w rezultacie prowadzące do uznania jego winy w świetle obiektywnie niejednoznacznych dowodów, skutkujące nierozważeniem wszystkich faktów we wzajemnym związku do którego to wniosku prowadzi lektura uzasadnienia kontestowanego orzeczenia - prowadzące w konsekwencji do naruszenia zasady sformułowanej w art. 2 § 1 pkt 2 oraz wskazanym wyżej art. 5 § 1 i 2, to jest zasady prawdy materialnej,
4.
obrazę art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. przez brak merytorycznego ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do sformułowanego w apelacji obrońcy oskarżonego zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych tj. art. 438 pkt 3 k.p.k.;
5.
naruszenie art. 366 § 1 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na jej rażącym przekroczeniu i dowolnej lub arbitralnej interpretacji okoliczności sprawy, a wręcz przyjmowaniu założeń nie mających żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, które to uchybienia miały oczywisty wpływ na treść wydanego wyroku”.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o „zmianę wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanych mu czynów” ewentualnie o „uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania”.
W pisemnej odpowiedzi na tę kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w K. wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W całej rozciągłości zgodzić należy się ze stanowiskiem zawartym w odpowiedzi na kasację oskarżyciela publicznego co do jej oczywistej bezzasadności. Stwierdzenie powyższego umożliwiło rozpoznanie tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia na posiedzeniu, bez udziału stron, w oparciu o przepis art. 535 § 3 k.p.k.
Trafna jest argumentacja prokuratora zaprezentowana w powołanym wyżej piśmie procesowym, którą Sąd Najwyższy podziela i uznaje za swoją, a ponieważ odpowiedź na kasację została doręczona zarówno skazanemu, jak i jego obrońcy, za zbędne uznać należy w tym miejscu jej powtarzanie.
Poniższe rozważania stanowią więc wyłącznie jej podsumowanie.
Zasadnie wywodzi prokurator, że wniesiona na korzyść skazanego D.  W.  kasacja jest w rzeczywistości powieleniem wcześniejszej apelacji jego obrońcy, w której poprzez podniesienie zarzutów mających charakter względnych powodów odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1, 2 i 3 k.p.k., a zwłaszcza kwestionowanie oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym w szczególności zeznań J. L.  i D. M., podjęto próbę podważenia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Obecnie, skarżący ponawia tę linię obrony prezentowaną w toku całego postępowania formułując zarzuty naruszenia szeregu przepisów prawa procesowego, które w rzeczywistości stanowią próbę przeniesienia na etap postępowania kasacyjnego niedopuszczalnego w tej fazie procesu zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych (art. 523 § 1 k.p.k.).
Taki zabieg nie mógł być skutecznym. Sąd Najwyższy nie jest sądem trzeciej instancji, a postępowanie kasacyjne nie może dublować odmiennej pod względem merytorycznym wcześniejszej kontroli instancyjnej. Nie jest to również miejsce na dokonywanie ponownej oceny dowodów, które stały się podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności karnej skazanego D. W..
Słusznie Sąd Apelacyjny w (…) uznał niespójność zarzutów sformułowanych przez obronę w zwykłym środku odwoławczym – opartych o podstawy wskazane w art. 438 pkt 1, 2 i 3 k.p.k. – stwierdzając, że
de facto
wszystkie one sprowadzają się do kwestionowania dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny dowodów. Tym samym trafnie oceniono jako bezzasadne apelacyjne zarzuty naruszenia prawa materialnego postawienie których jest wszakże możliwe wyłącznie w wypadku, gdy nie są kwestionowane ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku sądu
meriti
. Nie był też błędem brak bezpośredniego ustosunkowania się do zarzutów opartych o względną przyczynę odwoławczą z art. 438 pkt 3 k.p.k. (pkt II kasacji). Oczywiste jest przecież, że nieuwzględnienie tych podnoszonych w apelacji obrońcy zarzutów podważających wiarygodność zeznań świadków J. L.  i D. M. , których depozycje stały się główną podstawą uznania sprawstwa D. W., czyniło zbędnym konieczność „merytorycznego ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do sformułowanego w apelacji obrońcy oskarżonego zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych”, jak to obecnie wywodzi skarżący. Skoro bowiem ustalenia te, o czym wyżej wspomniano, wynikały w sposób jednoznaczny z dowodów uznanych za wiarygodne nie można było poczynić ustaleń innych, które w kontrze do tych dowodów by pozostawały.
Za pozbawione podstaw uznać należy twierdzenia autora kasacji, jakoby Sąd odwoławczy dokonał nierzetelnej kontroli podnoszonych w apelacji zarzutów naruszenia prawa procesowego (art. 433 § 2 k.p.k.), o czym ma przekonywać treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku (art. 457 § 3 k.p.k.). Sposób odniesienia się przez sąd
ad quem
do zarzutów apelacyjnych jest uwarunkowany ich merytoryczną zawartością, przy tym uwzględniać musi sposób rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji oraz argumentację tego Sądu uzasadniającą wydane rozstrzygniecie. Jeżeli pisemne motywy orzeczenia sądu
a qu
o, w tym w zakresie oceny dowodów, są nie tylko wyczerpujące, lecz również trafne merytorycznie, a apelujący nie wykazał w tym przedmiocie błędów, w szczególności co do sposobu oceny materiału dowodowego, Sąd odwoławczy jest uprawniony do akceptacji tej oceny z odwołaniem się do argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu poddanego kontroli apelacyjnej wyroku sądu
meriti
.
Tak właśnie jest w niniejszej sprawie, w której apelacja zawierała jedynie subiektywny i polemiczny opis zdarzeń i taką też ocenę zeznań wymienionych wyżej świadków, opierając się przy tym na wyselekcjonowanych dowodach, a zasadniczo ich wyizolowanych fragmentach, w przeciwieństwie do kompleksowej oceny tych dowodów dokonanej przez Sąd Okręgowy w K., zweryfikowanych całościowo i we wzajemnym zestawieniu. Wyrazić można w tym miejscu wyłącznie zdziwienie, że skarżący nie dostrzega merytorycznej zawartości uzasadnienia tego Sąd, do której trafnie odsyła w motywach swojego orzeczenia Sąd drugiej instancji (s.5-6 uzasadnienie Sądu Apelacyjnego), o czym przekonuje zestawienie wcześniejszych wywodów zawartych w apelacji obrońcy D. W. z odpowiednimi fragmentami uzasadnienia Sądu pierwszej instancji związanymi z oceną zeznań nie tylko świadków J. L.  i D. M. , ale także pośrednio S. T. , A. K.  i R. G.  oraz wyjaśnień samego skazanego, która to ocena – jako spełniająca standard swobodnej oceny określonej w art. 7 k.p.k. – słusznie została zaakceptowana w instancji
ad quem
.
Całkowicie nieuprawnione są również te wywody obrońcy, w których po raz kolejny próbuje podważyć stanowisko sądu
meriti
co do udziału D. W.  w zorganizowanej grupie przestępczej i jego kierowniczej roli w tej strukturze. Twierdzenie, że Sąd drugiej instancji nie przeprowadził właściwej kontroli instancyjnej i niezasadnie zaakceptował rozstrzygniecie sądu
a quo
, który zdaniem skarżącego nie poczynił w tym przedmiocie właściwych ustaleń, pozostaje w oczywistej sprzeczności z szeroką argumentacją Sądu Okręgowego w K. w tych fragmentach uzasadnienia wyroku tego Sądu, w których wykazano nie tylko przynależność skazanego do zorganizowanej grupy przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw oraz przestępstw skarbowych, lecz również jego kierowniczą rolę w przestępczym procederze.
Sąd Najwyższy akceptuje także w pełnym zakresie tę argumentację Sądu odwoławczego, w której wykazano oczywistą bezzasadność zarzutów zawartych a zwykłym środku odwoławczym dotyczących obrazy przepisów art. 4 k.p.k., art. 5 k.p.k. (w apelacji zarzucono wyłącznie naruszenie § 1 tego przepisu), art. 410 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. i do tej części uzasadnienie tego Sądu w tym miejscu się odwołuje.
Nieporozumieniem jest stawianie pod adresem orzeczenia Sądu drugiej instancji zarzutu naruszenia art. 366 § 1 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. (pkt III kasacji) w sytuacji, gdy sąd
ad quem
nie czynił własnych ustaleń faktycznych nie orzekając w tym przedmiocie reformatoryjnie ponieważ dokonana w instancji odwoławczej korekta wyroku Sądu Okręgowego dotyczyła wyłącznie kwestii prawnych. W układzie procesowym niniejszej sprawy obrazy tych przepisów mógł dopuścić się wyłącznie sąd
meriti
, a nie sąd odwoławczy, tym samym kasacja w powyższym zakresie pozostaje w sprzeczności z art. 519 k.p.k. Już tylko na marginesie przypomnieć należy skarżącemu, co również zasadnie wytknął mu Sąd Apelacyjny w (…), że nie może być mowy o obrazie art. 410 k.p.k. w przypadku uznania określonych dowodów za wiarygodne, a odmówienie tego waloru innym i w konsekwencji nie przyjęcie tych ostatnich jako podstawy ustalania faktów. Nie może dojść także do naruszenia tej regulacji przez sąd drugiej instancji, jeżeli nie przeprowadza on postępowania dowodowego, a także nie dokonuje własnej – odmiennej od pierwszoinstacyjnej – oceny dowodów, akceptując tę jaka została przeprowadzona w toku postępowania rozpoznawczego.
Uwzględniając całokształt poczynionych wyżej rozważań oraz nie znajdując podstaw do orzekania w zakresie szerszym z urzędu (art. 536 k.p.k.) postanowiono jak w części dyspozytywnej, obciążając skazanego D. W.  – art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. – kosztami postępowania kasacyjnego w części na niego przypadającej.