IV KK 39/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła Józefa S., oskarżonego o poświadczenie nieprawdy w miesięcznych raportach imiennych RSA składanych do ZUS w latach 1999-2001. Oskarżony miał wpisywać przerwy w świadczeniu pracy pracownika, mimo że ten z nich nie korzystał. Sąd Rejonowy uniewinnił oskarżonego, uznając, że przestępstwo z art. 271 § 1 k.k. popełniła inna osoba (Maria C.), która faktycznie sporządzała i podpisywała dokumenty nazwiskiem oskarżonego, na podstawie dostarczonych przez niego nierzetelnych danych. Sąd Okręgowy utrzymał ten wyrok w mocy, uznając apelacje prokuratora i pokrzywdzonego za bezzasadne. Sąd Najwyższy w wyniku kasacji prokuratora uchylił oba wyroki. Sąd Najwyższy wskazał na istotne naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym błędne rozumienie granic oskarżenia oraz przepisów dotyczących sprawstwa kierowniczego i polecającego. Podkreślono, że okoliczności wyłączające odpowiedzialność karnego wykonawcy czynu nie stanowią przeszkody do przyjęcia odpowiedzialności po stronie sprawcy kierowniczego lub polecającego, nawet jeśli sprawca bezpośredni nie miał świadomości popełnienia przestępstwa lub nie był do tego zdolny. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że sądy niższych instancji nieprawidłowo zinterpretowały możliwość przypisania oskarżonemu odpowiedzialności za przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. i art. 219 k.k., wychodząc poza granice oskarżenia i ignorując zasady odpowiedzialności za współsprawstwo. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w G.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (4)
Czy okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną bezpośredniego wykonawcy czynu stanowią przeszkodę do przyjęcia odpowiedzialności karnej po stronie sprawcy kierowniczego lub polecającego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną bezpośredniego wykonawcy czynu nie stanowią przeszkody do przyjęcia takiej odpowiedzialności po stronie sprawcy kierowniczego i sprawcy polecającego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasady indywidualizacji odpowiedzialności karnej (art. 20, 21 k.k.) oraz konstrukcje zjawiskowych form przestępstwa (art. 18 § 1 k.k.) pozwalają na przypisanie odpowiedzialności sprawcy kierowniczemu lub polecającemu, nawet jeśli bezpośredni wykonawca nie ponosi winy lub nie miał świadomości popełnienia przestępstwa.
Jakie są granice oskarżenia w kontekście możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu lub ustalenia innych form współsprawstwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Granice oskarżenia wyznaczają ramy historycznego zdarzenia opisanego w zarzucie aktu oskarżenia, a wyjście poza te granice oznacza wyjście poza podstawy faktyczne zdarzenia, a nie poza wskazaną podstawę prawną. Sąd nie jest związany opisem poszczególnych elementów zarzuconego czynu (czas, miejsce, skutki), o ile pozostają one w ramach tego samego zdarzenia faktycznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że sąd orzekający może dokonać odmiennej kwalifikacji prawnej czynu lub ustalić inne formy współsprawstwa, jeśli mieści się to w ramach tego samego zdarzenia faktycznego opisanego w akcie oskarżenia. Ignorowanie tej zasady przez Sąd Okręgowy stanowiło naruszenie art. 14 k.p.k.
Czy fakt sporządzenia dokumentu przez inną osobę, ale na prośbę i w sposób określony przez oskarżonego, pozwala na przypisanie oskarżonemu odpowiedzialności za poświadczenie nieprawdy jako sprawcy kierowniczego lub polecającego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli oskarżony jako osoba uprawniona do wystawienia dokumentu zlecił lub doprowadził do jego sporządzenia przez inną osobę, która nie dysponowała uprawnieniem, a dokument zawierał nieprawdziwe dane, można przyjąć odpowiedzialność oskarżonego na podstawie przepisów o sprawstwie kierowniczym lub polecającym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji błędnie wykluczyły odpowiedzialność oskarżonego tylko dlatego, że sam fizycznie nie sporządził ani nie podpisał dokumentu. Wskazano, że działania oskarżonego polegające na zleceniu sporządzenia dokumentów z nieprawdziwymi danymi i doprowadzeniu do ich przedłożenia w ZUS, mogły wypełniać znamiona sprawstwa kierowniczego lub polecającego.
Czy zgłoszenie nieprawdziwych danych mających wpływ na wysokość świadczeń z ubezpieczenia społecznego, poprzez przedłożenie raportu imiennego RSA, może wypełniać znamiona przestępstwa z art. 219 k.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zgłoszenie nieprawdziwych danych mających wpływ na wysokość świadczeń z ubezpieczenia społecznego, poprzez przedłożenie dokumentu (np. raportu RSA) do ZUS, może wypełniać znamiona przestępstwa z art. 219 k.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że podstawy faktyczne oskarżenia obejmowały okoliczności istotne zarówno dla art. 271 § 1 k.k., jak i art. 219 k.k., ponieważ zgłoszone nieprawdziwe dane miały wpływ na wysokość świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a ich zgłoszenie godziło w prawo pracy i wiarygodność dokumentu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Józef S. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Edward L. | osoba_fizyczna | oskarżyciel posiłkowy |
| Prokurator | organ_państwowy | oskarżyciel publiczny |
| Maria C. | osoba_fizyczna | świadek |
Przepisy (12)
Główne
k.k. art. 271 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy poświadczenia nieprawdy w dokumencie przez osobę uprawnioną. Sąd Najwyższy wskazał na możliwość przypisania odpowiedzialności na podstawie przepisów o sprawstwie kierowniczym lub polecającym, nawet jeśli sprawca bezpośredni nie miał uprawnień lub świadomości.
k.k. art. 219
Kodeks karny
Dotyczy zgłaszania nieprawdziwych danych mających wpływ na świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
k.p.k. art. 14 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy granic oskarżenia i tożsamości czynu.
k.p.k. art. 18 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy sprawstwa, w tym sprawstwa kierowniczego i polecającego.
k.k. art. 20
Kodeks karny
Dotyczy indywidualizacji odpowiedzialności karnej.
k.k. art. 21 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy odpowiedzialności za przestępstwa indywidualne właściwe.
Pomocnicze
k.k. art. 91 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy ciągu przestępstw.
k.k. art. 13 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy usiłowania przestępstwa.
k.p.k. art. 366 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
k.p.k. art. 434 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy granic orzekania na niekorzyść oskarżonego w przypadku apelacji wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika lub prokuratora.
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy możliwości uchylenia wyroku przez sąd odwoławczy.
k.p.k. art. 118 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu interpretacji pism procesowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna interpretacja przepisów dotyczących sprawstwa kierowniczego i polecającego przez sądy niższych instancji. • Naruszenie granic oskarżenia przez Sąd Okręgowy. • Niewłaściwe zastosowanie art. 271 § 1 k.k. i art. 219 k.k. • Okoliczności wyłączające odpowiedzialność karnego wykonawcy nie wyłączają odpowiedzialności sprawcy kierowniczego/polecającego.
Godne uwagi sformułowania
Okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną bezpośredniego wykonawcy czynu nie stanowią przeszkody do przyjęcia takiej odpowiedzialności po stronie sprawcy kierowniczego i sprawcy polecającego. • Granice oskarżenia, które określają niepodlegający zmianie przedmiot procesu, wyznaczają właśnie ramy historycznego zdarzenia opisanego w zarzucie aktu oskarżenia, zaś wyjście poza te granice oznacza w istocie wyjście poza podstawy faktyczne tego zdarzenia a nie poza wskazaną przez oskarżyciela podstawę prawną odpowiedzialności karnej. • Sąd Okręgowy uznał, że fakt sporządzenia raportów imiennych ZUS RSA nie przez oskarżonego, lecz przez inną osobę, ale na jego prośbę i w sposób przez niego określony nie pozwala na przyjęcie, iż to oskarżony był wystawcą tych dokumentów.
Skład orzekający
D. Rysińska
przewodniczący-sprawozdawca
M. Pietruszyński
członek
M. Laskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii odpowiedzialności karnej za przestępstwa gospodarcze, w szczególności sprawstwa kierowniczego i polecającego, co jest kluczowe dla praktyków prawa karnego gospodarczego.
“Czy możesz być odpowiedzialny za przestępstwo, nawet jeśli nie popełniłeś go osobiście? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady sprawstwa kierowniczego i polecającego.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.