IV KK 386/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie o odmowie zwrotu kosztów obrony z wyboru, uznając, że ojciec obwinionego, który poniósł te koszty, mógł je uiścić, a obwiniony ma prawo do ich zwrotu od Skarbu Państwa po uniewinnieniu.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia utrzymującego w mocy odmowę zwrotu kosztów obrony z wyboru. Obwiniony P.K. został uniewinniony od zarzucanego mu czynu, a koszty obrony poniósł jego ojciec. Sądy niższych instancji odmówiły zwrotu kosztów, argumentując, że ojciec nie był stroną postępowania, a obwiniony sam nie poniósł wydatków. Sąd Najwyższy uznał ten pogląd za błędny, podkreślając, że fakt poniesienia kosztów przez osobę trzecią nie pozbawia obwinionego prawa do ich zwrotu od Skarbu Państwa po uniewinnieniu.
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot kosztów obrony z wyboru poniesionych przez ojca uniewinnionego obwinionego P.K. Sąd Rejonowy w O. oraz Sąd Okręgowy w K. odmówiły uwzględnienia wniosku, uznając, że skoro ojciec nie był stroną postępowania, a obwiniony sam nie poniósł wydatków, zwrot nie przysługuje. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację, zarzucając naruszenie prawa procesowego. Sąd Najwyższy przychylił się do stanowiska Rzecznika, uchylając zaskarżone postanowienie. Sąd Najwyższy wskazał, że zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i Kodeksu postępowania karnego, w przypadku uniewinnienia obwinionego, koszty obrony z wyboru ponosi Skarb Państwa. Podkreślono, że wydatki związane z obroną są wydatkami strony, a okoliczność, że koszty te zostały wyłożone przez osobę trzecią (np. ojca), nie ma znaczenia dla zasadności wniosku o zwrot. Sąd Najwyższy zaznaczył, że przepisy prawa nie nakładają obowiązku badania, od kogo obrońca otrzymał wynagrodzenie, a istotny jest fakt ustanowienia obrońcy i uniewinnienia obwinionego. Wartość praktyczna orzeczenia polega na potwierdzeniu, że obwiniony ma prawo do zwrotu kosztów obrony, nawet jeśli zostały one poniesione przez inną osobę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, obwinionemu przysługuje zwrot kosztów obrony z wyboru od Skarbu Państwa, nawet jeśli zostały one poniesione przez osobę trzecią, która nie była stroną postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przepisy prawa procesowego nie wymagają, aby koszty obrony były wyłożone przez samego obwinionego. Istotny jest fakt ustanowienia obrońcy i uniewinnienia obwinionego. Okoliczność poniesienia kosztów przez ojca nie ma znaczenia dla zasadności wniosku o zwrot od Skarbu Państwa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
P. K. (w zakresie zwrotu kosztów)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. K. | osoba_fizyczna | obwiniony |
| C. K. | osoba_fizyczna | ojciec obwinionego (nie strona) |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca kasacji |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | strona kosztów postępowania |
Przepisy (8)
Główne
k.p.k. art. 616 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Wydaje się, że Sąd Najwyższy stosuje przepisy k.p.k. do postępowania w sprawach o wykroczenia na zasadzie analogii lub poprzez odesłanie z k.p.w.
k.p.w. art. 118 § § 2
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
W razie uniewinnienia obwinionego lub umorzenia postępowania koszty postępowania ponosi Skarb Państwa, jeżeli postępowanie toczyło się na podstawie wniosku o ukaranie, który złożył oskarżyciel publiczny.
k.p.k. art. 537 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.w. art. 112
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Odesłanie do stosowania przepisów k.p.k. w sprawach o wykroczenia.
Pomocnicze
k.p.w. art. 119
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
k.p.k. art. 83 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Stosunek obrończy może być zawiązany przez udzielenie upoważnienia do obrony nie tylko przez obwinionego, ale również przez inną osobę.
Prawo o adwokaturze art. 16 § ust. 1
Ustawa - Prawo o adwokaturze
Nie wymaga, aby opłaty za czynności obrończe uiszczały bezpośrednio osoby bronione; mówi o 'kliencie'.
Prawo o radcach prawnych art. 225 § ust. 1
Ustawa - Prawo o radcach prawnych
Nie wymaga, aby opłaty za czynności obrończe uiszczały bezpośrednio osoby bronione; mówi o 'kliencie'.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obwiniony, który został uniewinniony, ma prawo do zwrotu kosztów obrony z wyboru od Skarbu Państwa. Fakt poniesienia kosztów obrony przez osobę trzecią (ojca) nie pozbawia obwinionego prawa do ich zwrotu. Przepisy prawa nie nakładają obowiązku badania, od kogo obrońca otrzymał wynagrodzenie.
Odrzucone argumenty
Ojciec obwinionego, nie będąc stroną postępowania, nie może wnosić o zasądzenie zwrotu wydatków. Obwiniony nie poniósł wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy, zatem nie może skutecznie wnosić o ich zasądzenie na swoją rzecz.
Godne uwagi sformułowania
Skoro C. K. nie jest stroną postępowania, nie może wnosić o zasądzenie zwrotu wydatków w niniejszej sprawie, zaś obwiniony nie poniósł wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy. Zatem obwiniony nie może skutecznie wnosić o ich zasądzenie na swoją rzecz, a tym bardziej na rzecz ojca – nie będącego stroną. nieuprawniony i nieznajdujący oparcia w przepisach prawa jest pogląd Sądu, że koszty obrony muszą pochodzić ze środków własnych obwinionego, a zwrot tych kosztów nie przysługuje, jeśli wykłada je inna osoba, nie będąca stroną postępowania. Przepisy procedury karnej z oczywistych powodów nie nakładają na sąd obowiązku badania od kogo obrońca otrzymał wynagrodzenie. Relewantny z punktu widzenia zasadności roszczeń obwinionego jest tylko fakt ustanowienia obrońcy w sprawie i uniewinnienia obwinionego.
Skład orzekający
Wiesław Kozielewicz
przewodniczący, sprawozdawca
Krzysztof Cesarz
członek
Jarosław Matras
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie prawa do zwrotu kosztów obrony z wyboru od Skarbu Państwa po uniewinnieniu, niezależnie od tego, kto faktycznie poniósł te koszty."
Ograniczenia: Dotyczy spraw o wykroczenia, w których postępowanie toczyło się z wniosku o ukaranie złożonego przez oskarżyciela publicznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych dotyczących kosztów, nawet w pozornie prostych sytuacjach. Podkreśla ochronę praw obwinionego po uniewinnieniu.
“Czy ojciec może opłacić obrońcę i odzyskać pieniądze po uniewinnieniu syna? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt IV KK 386/12 POSTANOWIENIE Dnia 14 marca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Cesarz SSN Jarosław Matras Protokolant Dorota Szczerbiak przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy w sprawie P. K. obwinionego z art. 90 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 28 maja 2012 r., sygn. akt IX Kz […] utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt VI W […] w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. VI W […] , uniewinnił obwinionego P.K. od popełnienia zarzucanego mu czynu zakwalifikowanego z art. 90 k.w., oraz na podstawie art. 118 § 2 k.p.w. obciążył Skarb Państwa kosztami postępowania. W dniu 14 lutego 2012 r. P. K., zwrócił się do Sądu Rejonowego w O. o zwrot kosztów obrony z wyboru w przedmiotowej sprawie, które zostały wyłożone przez jego ojca – C. K.. Do wniosku dołączył pisemne oświadczenie adwokata o pobraniu od C. K. kwoty 600 złotych za obronę w sprawie oznaczonej sygnaturą VI W […] , a także pisemne oświadczenie ojca, iż uiścił wymienioną kwotę. Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. VI W […] , nie uwzględnił tego wniosku. P. K. złożył zażalenie na to postanowienie. Nie zostało ono uwzględnione przez Sąd Okręgowy w K., który postanowieniem z dnia 28 maja 2012 r., sygn. IX Kz […] , utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia w/w postanowienia wynika, że Sąd Okręgowy w K. podzielił argumentację Sądu Rejonowego w O.. Podniósł, iż unormowanie z art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 119 k.p.w., wyraźnie stanowi o uzasadnionych wydatkach strony postępowania, zaś C. K., który co jest bezsporne, uiścił wynagrodzenie na rzecz adwokata, jest ojcem obwinionego i nie występował w niniejszej sprawie w charakterze strony postępowania. Swoje wywody Sąd Okręgowy w K. skonkludował stwierdzeniem, że cyt. „Skoro C. K. nie jest stroną postępowania, nie może wnosić o zasądzenie zwrotu wydatków w niniejszej sprawie, zaś obwiniony nie poniósł wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy. Zatem obwiniony nie może skutecznie wnosić o ich zasądzenie na swoją rzecz, a tym bardziej na rzecz ojca – nie będącego stroną” (k. 60). Kasację od powyższego orzeczenia Sądu Okręgowego w K. złożył Rzecznik Praw Obywatelskich. Zaskarżył je w całości na korzyść P. K. i zarzucając rażące i mogące mieć istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, to jest art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 119 k.p.w., w następstwie wyrażenia błędnego poglądu, iż nie jest dopuszczalny zwrot kosztów ustanowienia jednego obrońcy z wyboru obwinionemu, który został uniewinniony, jeżeli wyłożyła je inna osoba niż sam obwiniony, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Art. 118 § 2 k.p.w. stanowi, że w razie uniewinnienia obwinionego lub umorzenia postępowania koszty postępowania ponosi Skarb Państwa, jeżeli postępowanie toczyło się na podstawie wniosku o ukaranie, który złożył oskarżyciel publiczny. W takim wypadku należy koszty obrony z wyboru zasądzić od Skarbu Państwa, gdyż są one składnikiem kosztów procesu w rozumieniu, recypowanego do postępowania w sprawach o wykroczenia, art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że wydatki związane z obroną z wyboru są wydatkami stron, a w konsekwencji to im należy zasądzić od Skarbu Państwa koszty poniesione na tą obronę z wyłączeniem podatku VAT (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2011 r., V KK 62/11, R-OSNKW 2011, poz. 746 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2005 r., IV KK 364/05, R-OSNKW 2005, poz. 1939). Poza sporem jest, iż postępowanie przeciwko P. K. toczyło się z wniosku o ukaranie złożonego przez oskarżyciela publicznego. Nie budzi też wątpliwości, że P. K. ustanowił obrońcę z wyboru i wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 grudnia 2007 r., VI W […] , został uniewinniony. Powyższe prowadzi do wniosku, że przysługuje mu prawo żądania zwrotu kosztów ustanowionego obrońcy, zaś okoliczność wyłożenia tych kosztów przez ojca nie ma żadnego znaczenia dla oceny zasadności wniosku o zwrot kosztów obrony. Trafnie wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich, że cyt. „nieuprawniony i nieznajdujący oparcia w przepisach prawa jest pogląd Sądu, że koszty obrony muszą pochodzić ze środków własnych obwinionego, a zwrot tych kosztów nie przysługuje, jeśli wykłada je inna osoba, nie będąca stroną postępowania. Przepisy procedury karnej z oczywistych powodów nie nakładają na sąd obowiązku badania od kogo obrońca otrzymał wynagrodzenie. Relewantny z punktu widzenia zasadności roszczeń obwinionego jest tylko fakt ustanowienia obrońcy w sprawie i uniewinnienia obwinionego. Odmowa zasądzenia kosztów obrony w oparciu o fakt, że wyłożył je ojciec jest zatem oczywiście niesłuszna”. Należy przy tym zauważyć, że przepisy art. 16 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. 2009 r., nr 146, poz. 1188 ze zm.) i art. 22 5 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r., o radcach prawnych (t.j. Dz. U. 2010 r., nr 10, poz. 65 ze zm.) nie wymagają, aby opłaty za czynności obrończe, które w sprawach o wykroczenia mogą wykonywać adwokaci i radcowie prawni (art. 24 § 1 k.p.w.), uiszczały bezpośrednio osoby bronione. Przepisy te mówią o „kliencie”, a więc o podmiocie zlecającym czynność, którym wcale nie musi być osobiście strona. Warto też wskazać na treść art. 83 § 1 k.p.k. (ma on odpowiednie zastosowanie w sprawach o wykroczenia – art. 24 § 2 k.p.w.), zgodnie z którym w określonych sytuacjach stosunek obrończy może być zawiązany przez udzielenie upoważnienia do obrony nie tylko przez obwinionego, ale również przez „inną osobę”. Skoro więc osoba nie będąca stroną uiszczając opłatę za obronę z wyboru działa zgodnie z prawem, to rażąco niesprawiedliwe byłoby pozbawienie obwinionego prawa do zwrotu od Skarbu Państwa tej opłaty w razie uniewinnienia lub umorzenia postępowania w sprawie o wykroczenie, jeżeli postępowanie toczyło się z wniosku o ukaranie złożonego przez oskarżyciela publicznego. Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy z mocy art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. orzekł jak w postanowieniu. aw
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI