IV KK 328/06

WYROK  Z  DNIA  23  LISTOPADA  2006  R. 
IV  KK  328/06 
 
Zakaz wynikający z art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. odnosi się do każdego 
określonego w ustawie przypadku orzekania karnoprawnego obowiązku 
naprawienia szkody, a więc również tego, określonego w art. 72 § 2 k.k. 
  
Przewodniczący: sędzia SN H. Gordon-Krakowska. 
Sędziowie SN: A. Kapłon, J. Skwierawski (sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Grażyny O., skazanej za przestępstwo 
określone w art. 286 § 1 k.k. i inne, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na roz-
prawie w dniu 23 listopada 2006 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora 
Generalnego na korzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 
20 września 2004 r., 
 
u c h y l i ł   zaskarżony wyrok w części dotyczącej zobowiązania skazanej 
Grażyny O. do naprawienia szkody (...). 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 września 2004 r. Graży-
na O. uznana została za winną popełnienia przestępstw określonych w art. 
286 § 1 k.k. i w art. 270 § 1 k.k. (dwukrotnie), a Sąd wymierzył jej łącznie 
karę roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem 
jej wykonania na okres 3 lat. Ponadto, orzeczeniem stanowiącym pkt 5 tego 
wyroku Sąd zobowiązał skazaną – na podstawie art. 72 § 2 k.k. – do na-

 
2
prawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem określonym w art. 
286 § 1 k.k., przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej spółki jawnej „B.” z sie-
dzibą w K. kwoty 106 669,20 zł, w terminie roku od uprawomocnienia się 
orzeczenia. 
Wyrok Sądu Rejonowego nie został zaskarżony przez żadną ze stron 
postępowania i uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego. 
Kasację od tego wyroku wniósł – na podstawie art. 521 k.p.k. – Proku-
rator Generalny na korzyść skazanej „w części dotyczącej orzeczenia na 
mocy art. 72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia szkody”. W kasacji podniesio-
no zarzut rażącego naruszenia art. 415 § 5 k.p.k., „polegającego na orze-
czeniu wobec skazanej Grażyny O. na mocy art. 72 § 2 k.k. obowiązku na-
prawienia szkody (...) gdy tymczasem roszczenie wynikające z przestęp-
stwa było już przedmiotem postępowania cywilnego prowadzonego w Wy-
dziale Gospodarczym Sądu Okręgowego w C.” – i wniesiono „o uchylenie 
wyroku Sądu Rejonowego w C. w zaskarżonej części”. 
Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej, pokrzywdzonej spółki, wniósł o 
oddalenie kasacji twierdząc, że w chwili orzekania Sądu karnego nie toczy-
ło się inne postępowanie w przedmiocie roszczenia wynikającego z prze-
stępstwa, a zawarta przed Sądem cywilnym ugoda między stronami nie jest 
orzeczeniem określonym w art. 777 pkt 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Przepis art. 72 § 2 k.k. stanowi materialną podstawę możliwości zo-
bowiązania skazanego do naprawienia szkody w całości lub części w wy-
padku zawieszenia wykonania kary. Możliwość taka jest wyłączona, jeżeli 
obowiązek naprawienia szkody orzeczono jako środek karny (art. 39 pkt 5 
k.k.) albo zobowiązano sprawcę do uiszczenia świadczenia wymienionego 
w art. 39 pkt 7 k.k. W kwestii m.in. zobowiązania do naprawienia szkody 
stan prawny uległ zmianie od dnia 1 lipca 2003 r., to jest od chwili wejścia w 
życie przepisów ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Ko-

 
3
deks postępowania karnego... (Dz. U. Nr 17, poz. 155). Nowelą tą wprowa-
dzono zmiany w treści przepisów art. 415 k.p.k. Treść § 5, zastępującego 
obowiązujący poprzednio § 6 tego artykułu, uzupełniono zdaniem drugim, 
zawierającym klauzulę antykumulacyjną, wyłączającą dopuszczalność 
orzeczenia m.in. obowiązku naprawienia szkody „jeżeli roszczenie wynika-
jące z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania al-
bo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono”. Nie ulega wątpliwości, że 
wynikający z tej klauzuli zakaz odnosi się w równym stopniu do każdego ze 
wskazanych w ustawie wypadków orzekania karnoprawnego obowiązku 
naprawienia szkody, niezależnie od podstawy prawnej umożliwiającej wy-
danie takiego orzeczenia – a więc również do przepisu art. 72 § 2 k.k. 
Orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody zawarto w wyroku wy-
danym w czasie obowiązywania art. 415 § 5 k.p.k., w brzmieniu ustalonym 
wskazaną wyżej ustawą nowelizującą. Przed wydaniem tego wyroku, bo w 
dniu 7 kwietnia 2003 r., pokrzywdzona spółka wystąpiła do Sądu Okręgo-
wego w C. z pozwem przeciwko Grażynie O., zawierającym żądanie orze-
czenia nakazu zapłaty kwoty 106 669,20 zł. Nakazem zapłaty z dnia 7 maja 
2003 r. Sąd nakazał pozwanej, aby zapłaciła powodowi tę kwotę wraz z od-
setkami. Wniesienie przez pozwaną zarzutów od nakazu zapłaty spowodo-
wało wszczęcie postępowania cywilnego, zakończonego w dniu 16 czerwca 
2004 r. zawarciem ugody, w której treści pozwana zobowiązała się zapłacić 
powodowi należność wynikającą z nakazu zapłaty. Sąd uchylił jednocze-
śnie nakaz zapłaty kwoty 41 734,64 zł, i w tym zakresie umorzył postępo-
wanie. Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej nie przeczył tym ustaleniom w 
czasie rozprawy kasacyjnej. 
Niezasadny jest zatem podniesiony w czasie rozprawy – dla uzasad-
nienia wniosku o oddalenie kasacji – argument, że w chwili orzekania w tej 
sprawie przez Sąd karny roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa 
nie było przedmiotem innego postępowania. Toczyło się bowiem postępo-

 
4
wanie nakazowe, a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wiedział o tym, o 
czym świadczy treść dokumentów pozostających w aktach sprawy oraz do-
puszczenie przez Sąd dowodu z akt sprawy cywilnej. Wskazane wyżej oko-
liczności wyłączały dopuszczalność wydania orzeczenia zobowiązującego 
Grażynę O. do naprawienia szkody. Nieistotny jest w tej sytuacji argument 
wskazujący na odmienne funkcje i podstawy prawne orzekania o obowiąz-
ku naprawienia szkody, skoro treść art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. przesądza jed-
noznacznie o niedopuszczalności zobowiązania do naprawienia szkody w 
postępowaniu karnym w wypadkach określonych w tym przepisie. Nieza-
sadny jest również argument wyprowadzony z treści art. 777 pkt 1 k.p.c. Z 
przepisu tego wynika bowiem, że ugoda zawarta przed Sądem powszech-
nym jest również – obok „orzeczenia sądu prawomocnego lub podlegające-
go natychmiastowemu wykonaniu” – tytułem egzekucyjnym. Pozwala to 
twierdzić, że stanowi ona o zabezpieczeniu roszczenia pokrzywdzonego w 
sposób równie skuteczny, jak określone w tym przepisie orzeczenie sądu. 
Należy zatem przyjąć, że zachodziła w niniejszej sprawie okoliczność wyłą-
czająca dopuszczalność orzeczenia w postępowaniu karnym obowiązku 
naprawienia szkody.