IV KK 302/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 2024 r. (sygn. IV KK 302/24) rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich wniesioną na korzyść skazanego M.R. Sprawa dotyczyła paserstwa nieumyślnego, gdzie sądy niższych instancji zakwalifikowały czyn jako paserstwo nieumyślne w postaci kwalifikowanej (art. 292 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i art. 12 § 1 k.k.), mimo ustalenia, że oskarżony działał w warunkach nieumyślności. Sąd Najwyższy uznał, że przyjęcie konstrukcji czynu ciągłego (art. 12 § 1 k.k.) jest niedopuszczalne w przypadku przestępstw nieumyślnych, ponieważ wymaga ono zamiaru popełnienia czynu zabronionego. Ponadto, brak umyślności wyklucza zastosowanie przepisu o stałym źródle dochodu (art. 65 § 1 k.k.). Wadliwe zastosowanie tych przepisów doprowadziło do zsumowania wartości transakcji i zakwalifikowania czynu jako paserstwa mienia znacznej wartości, co skutkowało zastosowaniem surowszej sankcji karnej. Sąd Najwyższy stwierdził rażące naruszenie prawa procesowego (art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k.) przez sąd apelacyjny, który nie dokonał wszechstronnej kontroli odwoławczej i utrzymał w mocy niesprawiedliwy wyrok. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących czynu ciągłego (art. 12 k.k.) i stałego źródła dochodu (art. 65 § 1 k.k.) w kontekście przestępstw nieumyślnych, a także obowiązków sądu odwoławczego w przypadku rażącej niesprawiedliwości.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której ustalono nieumyślność sprawcy, a sądy niższych instancji zastosowały przepisy wymagające umyślności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy konstrukcja czynu ciągłego (art. 12 § 1 k.k.) może być zastosowana do przestępstw nieumyślnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, konstrukcja czynu ciągłego nie znajduje zastosowania do przestępstw nieumyślnych, ponieważ wymaga ona istnienia zamiaru popełnienia czynu zabronionego.
Uzasadnienie
Zamiar, wymagany dla czynu ciągłego, musi być interpretowany zgodnie z art. 9 § 1 k.k. i oznacza chęć popełnienia czynu zabronionego lub przewidywanie możliwości jego popełnienia i godzenie się na to. Przestępstwa nieumyślne z definicji pozbawione są takiego zamiaru.
Czy przepis o stałym źródle dochodu (art. 65 § 1 k.k.) może być zastosowany, gdy sprawca działa w warunkach nieumyślności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak umyślności (zamiaru) po stronie sprawcy wyklucza zastosowanie art. 65 § 1 k.k.
Uzasadnienie
Artykuł 65 § 1 k.k. odnosi się do strony podmiotowej i przedmiotowej czynu, charakteryzując zarówno zamiar, jak i sposób działania sprawcy. Kluczowe jest, aby sprawca działał zgodnie ze swoim zamiarem przysparzania sobie stałego dochodu. Brak zamiaru dekompletuje znamię sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu.
Czy sąd odwoławczy, w sytuacji braku zarzutów dotyczących prawa materialnego w apelacji, powinien dokonać kontroli z urzędu w przypadku rażącej niesprawiedliwości orzeczenia sądu pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd odwoławczy winien wyjść poza granice środków odwoławczych i dokonać kontroli prawidłowości orzeczenia sądu pierwszej instancji, jeśli utrzymanie go w mocy stanowi przejaw rażącej niesprawiedliwości (art. 440 k.p.k.).
Uzasadnienie
Naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. przez sąd odwoławczy, polegające na zaniechaniu wszechstronnej kontroli, może być naprawione na podstawie art. 440 k.p.k., jeśli uchybienia są rażące i miały realny wpływ na treść wyroku, prowadząc do rażącej niesprawiedliwości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.R. | osoba_fizyczna | skazany |
| Spółdzielnia Mleczarska „M.” | spółka | pokrzywdzony |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca kasacji |
Przepisy (13)
Główne
k.k. art. 292 § 2
Kodeks karny
Zastosowanie przepisu przewidującego surowszą karę za paserstwo nieumyślne, gdy ustalony stan faktyczny wskazuje na nieumyślność, ale nie spełnia przesłanek czynu ciągłego ani stałego źródła dochodu.
k.k. art. 65 § 1
Kodeks karny
Zastosowanie przepisu o stałym źródle dochodu, które zostało uznane za nieprawidłowe w przypadku nieumyślności.
k.k. art. 12 § 1
Kodeks karny
Zastosowanie konstrukcji czynu ciągłego, które zostało uznane za nieprawidłowe w przypadku nieumyślności.
k.p.k. art. 433 § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek wszechstronnej kontroli odwoławczej niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
Możliwość uchylenia orzeczenia z urzędu w przypadku rażącej niesprawiedliwości, nawet jeśli uchybienia nie były podniesione w środkach odwoławczych.
Pomocnicze
k.k. art. 291 § 1
Kodeks karny
Podstawa pierwotnego aktu oskarżenia, dotycząca paserstwa umyślnego.
k.k. art. 294 § 1
Kodeks karny
Podstawa pierwotnego aktu oskarżenia, dotycząca mienia znacznej wartości.
k.k. art. 9 § 1
Kodeks karny
Definicja zamiaru, kluczowa dla interpretacji czynu ciągłego.
k.k. art. 292 § 1
Kodeks karny
Typ podstawowy paserstwa nieumyślnego, przewidujący łagodniejszą sankcję.
k.k. art. 91 § 1
Kodeks karny
Możliwa do zastosowania instytucja ciągu przestępstw w przypadku prawidłowej kwalifikacji prawnej.
k.p.k. art. 535 § 5
Kodeks postępowania karnego
Tryb rozpoznania kasacji na posiedzeniu.
k.p.k. art. 442 § 3
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek uwzględnienia przez sąd drugiej instancji zapatrywań prawnych Sądu Najwyższego przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
k.p.k. art. 443
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek uwzględnienia przez sąd drugiej instancji kierunku wniesionej kasacji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Konstrukcja czynu ciągłego (art. 12 § 1 k.k.) nie ma zastosowania do przestępstw nieumyślnych. • Brak umyślności wyklucza zastosowanie przepisu o stałym źródle dochodu (art. 65 § 1 k.k.). • Wadliwe zastosowanie przepisów o czynie ciągłym i stałym źródle dochodu doprowadziło do błędnej kwalifikacji prawnej i zastosowania surowszej sankcji. • Sąd odwoławczy miał obowiązek dokonać kontroli z urzędu w sytuacji rażącej niesprawiedliwości orzeczenia sądu pierwszej instancji (art. 440 k.p.k.).
Godne uwagi sformułowania
konstrukcja czynu ciągłego nie znajduje zastosowania do przestępstw nieumyślnych • brak umyślności (zamiaru) po stronie oskarżonego dekompletuje tym samym znamię bycia sprawcą „który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu” • utrzymanie bowiem - co do istoty - wyroku sądu meriti w mocy stanowi w tej sprawie przejaw rażącej niesprawiedliwości (art. 440 k.p.k.)
Skład orzekający
Tomasz Artymiuk
przewodniczący, sprawozdawca
Marek Pietruszyński
członek
Waldemar Płóciennik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących czynu ciągłego (art. 12 k.k.) i stałego źródła dochodu (art. 65 § 1 k.k.) w kontekście przestępstw nieumyślnych, a także obowiązków sądu odwoławczego w przypadku rażącej niesprawiedliwości."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której ustalono nieumyślność sprawcy, a sądy niższych instancji zastosowały przepisy wymagające umyślności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowych kwestii interpretacyjnych w prawie karnym materialnym, które mają bezpośrednie przełożenie na kwalifikację prawną czynów i wymiar kary. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne stosowanie przepisów, zwłaszcza w kontekście nieumyślności.
“Czy można skazać za paserstwo nieumyślne jak za umyślne? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe różnice.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.