IV KK 755/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie o zatarciu skazania za niealimentację, uznając, że nowelizacja kodeksu karnego nie depenalizowała czynów, w których obowiązek alimentacyjny został ustalony orzeczeniem sądowym.
Minister Sprawiedliwości wniósł kasację od postanowienia o zatarciu skazania za niealimentację, zarzucając sądom niższych instancji błędną interpretację nowelizacji art. 209 § 1 k.k. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, podkreślając, że nowelizacja nie depenalizowała czynów, w których obowiązek alimentacyjny został skonkretyzowany w orzeczeniu sądowym, ugodzie lub umowie. W związku z tym, uchylono postanowienie o zatarciu skazania.
Sprawa dotyczyła kasacji wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego od postanowienia o zatarciu skazania za przestępstwo niealimentacji (art. 209 § 1 k.k.). Skazany A. K. został pierwotnie uznany za winnego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wobec córki w okresie od 2003 do 2013 roku. Po nowelizacji art. 209 § 1 k.k. w 2017 roku, która zmieniła brzmienie przepisu, sądy niższych instancji uznały, że czyn ten w obecnym stanie prawnym nie jest już zabroniony i stwierdziły zatarcie skazania. Minister Sprawiedliwości zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego, twierdząc, że sądy błędnie zinterpretowały nowelizację, która nie doprowadziła do depenalizacji czynów, gdzie obowiązek alimentacyjny był ustalony orzeczeniem sądowym. Sąd Najwyższy przychylił się do stanowiska Prokuratora Generalnego. W uzasadnieniu wskazano, że nowelizacja art. 209 § 1 k.k. nie spowodowała całkowitej depenalizacji uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. Częściowa dekryminalizacja nastąpiła jedynie w odniesieniu do sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny nie został skonkretyzowany co do wysokości. W niniejszej sprawie, obowiązek alimentacyjny A. K. był wielokrotnie ustalany orzeczeniami sądowymi. Dlatego też, Sąd Najwyższy uznał, że zatarcie skazania było niezasadne i uchylił zaskarżone postanowienie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, nowelizacja nie doprowadziła do całkowitej depenalizacji. Częściowa dekryminalizacja nastąpiła jedynie w odniesieniu do sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny nie został skonkretyzowany co do wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie lub umowie. W pozostałych przypadkach, gdy obowiązek alimentacyjny wynika z ustawy i został skonkretyzowany, czyn nadal jest zabroniony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nowelizacja art. 209 § 1 k.k. nie zniosła karalności wszystkich zachowań polegających na niewykonywaniu obowiązku alimentacyjnego wynikającego z ustawy. Dekryminalizacja dotyczy jedynie przypadków, gdy obowiązek ten nie został skonkretyzowany co do wysokości. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny został ustalony orzeczeniem sądowym, jak w analizowanej sprawie, czyn nadal pozostaje zabroniony.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie postanowienia
Strona wygrywająca
Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | skazany |
| Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca |
| X. K. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
Przepisy (9)
Główne
k.k. art. 209 § § 1
Kodeks karny
Nowelizacja z 2017 r. nie depenalizowała całkowicie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. Częściowa dekryminalizacja dotyczy tylko sytuacji, gdy obowiązek nie został skonkretyzowany co do wysokości. W przypadkach, gdy obowiązek alimentacyjny wynika z ustawy i został skonkretyzowany orzeczeniem sądowym, ugodą lub umową, czyn nadal jest zabroniony.
Pomocnicze
k.k. art. 4 § § 4
Kodeks karny
Przepis dotyczący oceny karalności czynu w świetle zmiany prawa karnego materialnego. Sąd Najwyższy wskazał, że porównaniu podlega to, czy konkretne zachowanie jest nadal zabronione, a nie tylko zgodność opisu czynu z nową ustawą.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu odwoławczego do rozpoznania zarzutów kasacyjnych.
k.p.k. art. 394 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy ujawnienia dokumentów na rozprawie.
k.k.w. art. 15 § § 1
Kodeks karny wykonawczy
k.r.o. art. 128-132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 141
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 144
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 27
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nowelizacja art. 209 § 1 k.k. nie doprowadziła do depenalizacji czynów, w których obowiązek alimentacyjny został skonkretyzowany orzeczeniem sądowym. Zatarcie skazania nie jest możliwe, jeśli czyn nadal jest zabroniony przez ustawę, zgodnie z art. 4 § 4 k.k. Obowiązek alimentacyjny skazanego był wielokrotnie ustalany orzeczeniami sądowymi.
Odrzucone argumenty
Czyn skazanego, w związku z nowelizacją art. 209 § 1 k.k., nie jest już czynem zabronionym. Nastąpiła depenalizacja czynu polegającego na uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego, którego źródłem jest ustawa.
Godne uwagi sformułowania
nie budzi wątpliwości że „Zarówno przed zmianą art. 209 § 1 k.k., [...] jak i po nowelizacji, ustawa stanowi jedno ze źródeł obowiązku alimentacyjnego, z tym że od dnia 31 maja 2017 r. obowiązek ten musi być skonkretyzowany co do jego wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie zawartej przed sądem albo innym organem albo w innej umowie Fakt ten nie oznacza jednak, że nastąpiła dekryminalizacja wszystkich zachowań polegających na niewykonywaniu obowiązku alimentacyjnego, którego źródłem jest ustawa. Wbrew stanowisku zajętemu przez sądy orzekające w niniejszej sprawie koncepcja "depenalizacji retrospektywnej", opierająca się tylko i wyłącznie na ustalonych w wyroku skazującym znamionach odpowiadających dotychczasowemu brzmieniu przepisu, nie tylko nie znajduje podstaw w treści art. 4 § 4 k.k., ale prowadzić musi do rozwiązań absurdalnych, niedających się zaakceptować z punktu widzenia aksjologicznego.
Skład orzekający
Wiesław Kozielewicz
przewodniczący
Andrzej Siuchniński
członek
Paweł Wiliński
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja nowelizacji art. 209 § 1 k.k. w kontekście obowiązku alimentacyjnego ustalonego orzeczeniem sądowym oraz zasady depenalizacji retrospektywnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny był ustalony orzeczeniem sądowym przed nowelizacją.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów prawa karnego po nowelizacji, co ma bezpośrednie przełożenie na odpowiedzialność za niealimentację. Pokazuje, jak istotne jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego i prawnego.
“Czy nowa ustawa o alimentach oznacza bezkarność? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt IV KK 755/18 POSTANOWIENIE Dnia 14 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący) SSN Andrzej Siuchniński SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) Protokolant Małgorzata Gierczak przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jacka Radoniewicza, w sprawie A. K. skazanego z art. 209 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 grudnia 2017 r., sygn. akt IV Kz […] utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt II Ko […], uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w K. UZASADNIENIE Wyrokiem zaocznym z dnia 19 sierpnia 2014 roku, sygn. akt II K […] , Sądu Rejonowego w K. - A. K. został uznany za winnego tego, że w okresie od 10 sierpnia 2003 roku do dnia 30 lipca 2013 roku w K. uporczywie uchylał się od ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku opieki poprzez niełożenie na utrzymanie córki X. K., przez co naraził ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 roku, sygn. akt II Ko […] Sąd Rejonowy w K., na podstawie art. 15 § 1 k.k.w., umorzył postępowanie wykonawcze w sprawie skazanego, uznając, że jego czyn w obecnym stanie prawnym, tj. po 31 maja 2017 r. nie jest już czynem zabronionym z mocy ustawy. Sąd Okręgowy w K., postanowieniem z dnia 7 lipca 2017 roku, sygn. akt V Kzw […] , uchylił zaskarżone postanowienie uznając, że jest ono przedwczesne, ponieważ nie zapadło jeszcze orzeczenie ustalające czy ówczesny czyn skazanego nadal jest przestępstwem i zobowiązując Sąd I instancji do rozważenia zastosowania przepisu art. 4 k.k. Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 27 września 2017 roku, sygn. akt II Ko […] , stwierdzono zatarcie skazania z mocy prawa wobec A. K. skazanego wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 sierpnia 2014 roku, sygn. II K […] . Postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 grudnia 2017 r., sygn. akt IV Kz […] , postanowienie to utrzymano w mocy. Od powyższego prawomocnego orzeczenia kasację wniósł Minister Sprawiedliwości-Prokurator Generalny, zarzucając mu rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k., polegające na „nieprawidłowym dokonaniu kontroli odwoławczej zaskarżonego - na niekorzyść skazanego A. K. - postanowienia Sądu I instancji, w następstwie zaakceptowania błędnego, bo będącego wynikiem rażącego naruszenia przepisów prawa karnego materialnego - art. 4 § 4 k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k., poglądu wyrażonego przez Sąd I instancji, że w wyniku nowelizacji art. 209 k.k., dokonanej na mocy ustawy z dnia 23 marca 2017 roku o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 roku, poz. 952) doszło do depenalizacji zachowań polegających na uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego, w których w opisie tego czynu jako źródło obowiązku alimentacyjnego wskazano jedynie ustawę, co doprowadziło do niezasadnego utrzymania w mocy postanowienia uznającego, że prawomocne skazanie A. K. wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 sierpnia 2014 roku, sygn. akt II K […] , za czyn z art. 209 § 1 k.k. uległo zatarciu”. Podnosząc powyższe zarzuty, Minister Sprawiedliwości-Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 27 września 2017 r. oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do kontynuowania postępowania wykonawczego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna. W świetle dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości że „Zarówno przed zmianą art. 209 § 1 k.k., dokonaną ustawą z dnia 23 marca 2017 roku o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r. poz. 952), jak i po nowelizacji, ustawa stanowi jedno ze źródeł obowiązku alimentacyjnego, z tym że od dnia 31 maja 2017 r. obowiązek ten musi być skonkretyzowany co do jego wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie zawartej przed sądem albo innym organem albo w innej umowie (postanowienie SN z 25 stycznia 2018 r., I KZP 10/17). Po dokonaniu ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2017 r. poz. 952) zmian w art. 209 § 1 k.k. ustawodawca nie odwołuje się już co prawda do źródeł obowiązku alimentacyjnego (nie wskazuje ich w tym przepisie wprost), zastrzega jedynie, że obowiązek taki ma być określony co do jego wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie zawartej przed sądem albo innym organem albo w innej umowie. Fakt ten nie oznacza jednak, że nastąpiła dekryminalizacja wszystkich zachowań polegających na niewykonywaniu obowiązku alimentacyjnego, którego źródłem jest ustawa. Częściowa dekryminalizacja nastąpiła jedynie w odniesieniu do takich zachowań sprawców, będących zobowiązanymi na podstawie ustawy do łożenia na utrzymanie osoby najbliższej, wobec których obowiązek alimentacyjny nie został określony co do jego wysokości w orzeczeniu sądu, ugodzie lub umowie. W pozostałej części, w odniesieniu do wynikającego z ustawy obowiązku alimentacyjnego, przestępność takich zachowań nie uległa zniesieniu. Kryminalizacją obecnie objęte są więc także takie sytuacje, w których niewykonywany obowiązek alimentacyjny wynika z ustawy. W odróżnieniu jednak od poprzedniego stanu prawnego, nie każde uchylanie się od takiego ustawowego obowiązku (przy założeniu spełnienia pozostałych znamion) będzie stanowiło przestępstwo, a tylko takie, gdy ustawowy obowiązek został skonkretyzowany co do jego wysokości (postanowienie SN z 9 maja 2018 r., sygn. akt. IV KK 79/18). Wbrew stanowisku zajętemu przez sądy orzekające w niniejszej sprawie koncepcja "depenalizacji retrospektywnej", opierająca się tylko i wyłącznie na ustalonych w wyroku skazującym znamionach odpowiadających dotychczasowemu brzmieniu przepisu, nie tylko nie znajduje podstaw w treści art. 4 § 4 k.k., ale prowadzić musi do rozwiązań absurdalnych, niedających się zaakceptować z punktu widzenia aksjologicznego. Porównaniu z punktu widzenia art. 4 § 4 k.k. podlega bowiem nie zespół ustawowych znamion określony w obu ustawach, a to czy konkretne przestępstwo (rozumiane jako zachowanie będące zdarzeniem historycznym), którego dotyczy prawomocny wyrok, jest nadal zabronione przez ustawę, która weszła w życie po uprawomocnieniu się orzeczenia. Bez znaczenia pozostaje więc to, czy opis czynu przypisanego odpowiada znamionom typu czynu zabronionego określonym w nowej ustawie tak długo, jak długo konkretne zachowanie w całości realizuje znamiona czynu zabronionego pod groźbą kary zawarte zarówno w starej jak i nowej ustawie (postanowienie SN z 25 stycznia 2018 r., I KZP 10/17). Podobnie wskazał SN w wyroku z 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV KK 35/18, że „Skoro, co do zasady, źródłem obowiązku alimentacyjnego – i to samoistnym – pozostaje nadal ustawa, to jest art. 128 – 132 oraz art. 141, art. 144 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w których obowiązkiem tym obciążono krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków, przysposabiających i powinowatych – w zakresie i kolejności ustalonych w tych przepisach, to zamieszczanie w opisie czynu z art. 209 § 1 KK informacji, że chodziło o obowiązek określony „co do wysokości orzeczeniem sądowym”, nie jest w perspektywie art. 413 § 2 KPK niezbędne. Niemniej konieczne jest - co trzeba silnie zaakcentować – dokonanie ustalenia, że wysokość tego obowiązku alimentacyjnego została określona konkretnym orzeczeniem sądowym, ugodą czy umową. Ustalenie w tym zakresie może wynikać albo wprost z pisemnego uzasadnienia wyroku, albo z niebudzących wątpliwości dokumentów stanowiących poprawnie ujawniony materiał dowodowy”. W niniejszej sprawie, jak wynika z prawomocnego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 sierpnia 2014 roku, sygn. akt II K […] , A. K. dopuścił się przestępstwa z art. 209 § 1 k.k., polegającego na uporczywym uchylaniu się w okresie od 10 sierpnia 2003 roku do dnia 30 lipca 2013 roku w K. od ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku opieki poprzez niełożenie na utrzymanie córki X. K.. Jednocześnie nie może budzić wątpliwości, że w sprawie tej obowiązek ten został jednoznacznie ustalony w oparciu o istniejące i obowiązujące w chwili orzekania orzeczenie sądowe. Jest nim wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 sierpnia 1995 r., sygn. akt III RC […] , w którym w pkt. I zasądzono od skazanego na rzecz małoletniej córki X. R. K. alimenty w kwocie 130 zł miesięcznie (k. 25 akt II K […] ). Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 grudnia 2000 r., sygn. akt III RC […] , kwotę alimentów od skazanego na rzecz małoletniej córki X. R. K. określono na 300 zł miesięcznie (k.26 akt II K […] ). Kolejnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. akt III RC […] , kwotę alimentów od skazanego na rzecz małoletniej córki X. R. K. określono na 500 zł miesięcznie (k. 129 akt II K […] ). Jak wynika z protokołu rozprawy przed Sądem Rejonowym w K. z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. II K […] , orzeczenia te zostały zarządzeniem przewodniczącego ujawnione bez odczytywania na mocy art. 394 § 2 k.p.k. i zaliczone w poczet materiału dowodowego sprawy. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że wysokość obowiązku alimentacyjnego od spełniania którego uchylał się skarżący określona została orzeczeniami sądowymi. W świetle powyższych ustaleń przyjęcie przez Sąd Rejonowy w K. , że w wyniku nowelizacji art. 209 k.k. czyn z art. 209 § 1 k.k., przypisany skazanemu na mocy prawomocnego wyroku tego Sądu o sygn. akt II K […] nie jest już zabroniony pod groźbą kary, w sposób oczywisty narusza dyspozycję art. 209 § 1 i § 1a k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 maja 2017 r. i w tej sytuacji przyjęcie, że nastąpiła jego depenalizacja w rozumieniu art. 4 § 4 k.k. stanowi rażące naruszenie art. 4 § 4 k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k. i ma wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI