IV KK 234/03

POSTANOWIENIE Z DNIA 21 STYCZNIA 2004 R. IV KK 234/03 Wypowiedź osoby, w której posiadaniu ujawniono przedmioty prze- stępstwa w drodze niewymagających sporządzenia protokołu czynności operacyjno-rozpoznawczych, nie jest tożsama ze złożeniem oświadczenia w trybie określonym przepisami art. 148 § 2 w zw. z art. 143 § 1 pkt 6 k.p.k., i podlega dowodzeniu przy pomocy innych, niż protokół przeszuka- nia dowodów, odpowiadających wymogom prawa procesowego. Przewodniczący: sędzia SN J. Skwierawski. Sędziowie SN: D. Rysińska (sprawozdawca), R. Sądej. Prokurator Prokuratury Krajowej: W. Smardzewski. Sąd Najwyższy w sprawie Marcina J., skazanego z art. 310 § 2 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie, w dniu 21 stycznia 2004 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę, od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 lutego 2003 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 5 listopada 2001 r., o d d a l i ł kasację jako oczywiście bezzasadną (...). U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 5 listopada 2001 r. Sąd Rejonowy w K. uznał oskar- żonego Marcina J. za winnego popełnienia zarzucanych mu przestępstw kwalifikowanych z art. 310 § 2 k.k.; art. 48 ust. 3 i z art. 44 ust. 2 ustawy z 2 dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468 ze zm.) w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 313 § 2 k.k., za które – po połączeniu orzeczonych za poszczególne czyny kar jednostkowych – wy- mierzył mu karę łączną 3 lat pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 30 stawek dziennych po 30 zł za każdą z nich. Wyrok ten został poddany kontroli instancyjnej na skutek wniesionej na niekorzyść oskarżonego apelacji prokuratora oraz apelacji obrońcy oskarżonego. Po rozpoznaniu tych środków odwoławczych, Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 18 lutego 2003 r. utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Od przytaczanego wyroku Sądu Okręgowego, w zakresie utrzymują- cym w mocy skazanie Marcina J. za czyn kwalifikowany z art. 310 § 2 k.k., obrońca skazanego wywiódł kasację, w której zarzucił: I. „rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, polegające na obrazie art. 143 § 1 pkt 6 k.p.k. oraz art. 148 § 2 k.p.k. w zw. z art. 143 § 1 pkt 6 k.p.k. oraz art. 148 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k., przez przyjęcie, iż w sytuacji gdy protokół czynności procesowej w postaci przeszukania oskarżonego Marcina J. wyklucza by oskarżony ten składał podczas tej czynności oświad- czenie co do pochodzenia znalezionych przy nim fałszywych bankno- tów, dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu w postaci przesłu- chania organu procesowego, przed którym owa czynność miała miej- sce, na okoliczność złożenia takiego oświadczenia i uznania tego dowodu za wiarygodny, pomimo jego sprzeczności z treścią protoko- łu przeszukania”; II. „rażące naruszenie art. 153 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, przez przyjęcie, iż polskiemu procesowi karnemu znana jest instytucja prostowania protokołu czynności procesowej w sposób nieprzewidziany w w/w przepisie w drodze przesłuchania organu pro- 3 cesowego wykonującego czynność protokołowaną, dla ustalenia jej innego przebiegu niż to wynika z treści protokołu sporządzonego zgodnie z art. 143 § 1 pkt 6 k.p.k.”. W konkluzji obrońca skazanego Marcina J. wniósł o uchylenie orze- czenia w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowe- mu w K. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest bezzasadna w stopniu oczywistym. Zauważyć trzeba, że podjęcie jakichkolwiek rozważań co do zasadności prezentowa- nych w niej zarzutów miałoby sens wówczas, gdyby argumenty na ich po- parcie istotnie odnosiły się do czynności przeszukania utrwalonej w proto- kole, którego ocenie postawiono zarzuty rażącej obrazy przepisów art. 143 § 1 pkt 6, art. 148 § 2 i art. 153 k.p.k. Zarzuty te jednak całkowicie chybiają postawionego im celu, o czym świadczy zestawienie następujących faktów, jakie miały miejsce w postępowaniu przygotowawczym. W dniu 12 grudnia 1998 r. na jednej z ulic w K., policjanci Robert A. i Jacek L. podjęli czynność wylegitymowania Marcina J., co do którego po- wzięli przekonanie, że jest on poszukiwaną przez policję osobą. Ponieważ Marcin J. nie okazał im żadnego dokumentu, funkcjonariusze doprowadzili go do Komisariatu Policji celem sprawdzenia jego tożsamości, a zwłaszcza skontrolowania, czy nie ma on przy sobie dokumentów. Już w komisariacie, w trakcie wykonywania powyższych czynności, które polegały na opróżnia- niu przez oskarżonego kieszeni i kontrolowaniu jego ubrania, wyszło na jaw, że ma on przy sobie, w wewnętrznej kieszeni kurtki, torbę reklamową z zawartością paczek z nowymi banknotami o nominałach 50-złotowych. Wówczas wymienieni policjanci przywołali oficera wykonującego czynności procesowe Adama B., który w asyście biegłego z zakresu daktyloskopii Ja- na S. oraz policjantów Roberta P. i Jacka L., przeprowadził przeszukanie Marcina J. W sporządzonym protokole przeszukania odnotowano, że przy 4 oskarżonym odnaleziono 1 banknot 100-złotowy oraz 361 banknotów 50- złotowych (o powtarzających się numerach), które spisano i przeliczono, a oprócz tego, pieniądze w różnych nominałach oraz 2 foliowe opakowania z zawartością nieustalonej substancji (która okazała się być substancją nar- kotyczną), nadto dwa telefony komórkowe oraz kartki z zapiskami. Żaden z uczestników czynności przeszukania nie zgłosił zastrzeżeń do treści spo- rządzonego z niej protokołu, przy czym przeszukiwany nie złożył wówczas żadnego oświadczenia co do zakwestionowanych przy nim przedmiotów. Oświadczenie takie Marcin J. złożył jednak przed rozpoczęciem opi- sanej wyżej czynności, tj. wówczas, gdy policjanci Robert A. i Jacek L. od- kryli, że oskarżony jest w posiadaniu torby z banknotami. W tej kwestii przeprowadzono w sprawie dowody w postaci zeznań wymienionych poli- cjantów, jak również przesłuchano Marcina J. Wszystkie wskazane osoby zgodnie opisały okoliczności dotyczące legitymowania oskarżonego, do- prowadzenia go do Komisariatu i ujawnienia paczki z banknotami, a także związane z faktem wypowiedzenia się przez oskarżonego w przedmiocie ujawnionych banknotów. Spór w sprawie budziła jedynie treść owego oświadczenia (w myśl słów Jacka L. i Roberta A. – Marcin J. oznajmił, że posiadane pieniądze to falsyfikaty, ten ostatni zaś twierdził, że mówił o „le- wym”, tj. przestępczym – z nielegalnych interesów lub długów – pochodze- niu pieniędzy). W tym stanie rzeczy staje się oczywiste, iż zarzuty kasacji sprowa- dzające się do twierdzenia, iż w sprawie przeprowadzono wskazane wyżej dowody, by wykazać wyszczególnioną przez skarżącego okoliczność w odmienny sposób, niż podany w protokole przeszukania, są całkowicie chybione. Jest rzeczą charakterystyczną, że sporządzający protokół prze- szukania świadek Adam B. zeznał, iż treść tego dokumentu oddaje rze- czywisty przebieg przeprowadzonego przeszukania, bowiem oskarżony istotnie nie złożył żadnego oświadczenia w trakcie tej czynności. Podobnie 5 zresztą protokół ten (także protokół zatrzymania) nie zawiera opisu oko- liczności, które wiązały się z próbami ustalenia tożsamości oskarżonego, jakie zostały podjęte przez policjantów Roberta A. i Jacka L.; miały one bowiem miejsce (na ulicy i w komisariacie) przed przystąpieniem do opisy- wanej czynności procesowej. Tych też właśnie okoliczności, związanych z – ujętymi w notatce urzędowej – czynnościami przeprowadzonymi w spo- sób pozaprocesowy, dotyczyły zeznania Roberta A. i Jacka L. oraz wyja- śnienia oskarżonego. Przy pomocy wymienionych dowodów przebieg po- przedzających przeszukanie czynności o charakterze operacyjno- rozpoznawczym (legitymowania w celu ustalenia tożsamości, dokonania kontroli osobistej, vide art. 14 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy o Policji, Dz. U. 2002 r., Nr 7, poz. 58) nabrał procesowego kształtu. A zatem, czynności procesowe o charakterze dowodowym (odebranie zeznań, wyja- śnień), przeprowadzone w zgodzie z przepisami procesu karnego (w tym, przy respektowaniu treści art. 174 k.p.k.), utrwaliły w protokołach przesłu- chań przebieg opisywanych w nich zdarzeń tak, jak w protokole przeszu- kania utrwalono przebieg tej czynności. W tej sytuacji nie sposób twierdzić – jak czyni to skarżący, że doszło do „przesłuchania organu procesowego wykonującego czynność protokołowaną dla ustalenia jej innego przebiegu, niż to wynika z treści protokołu”, skoro wskazana przez obrońcę część ze- znań Jacka L. i zeznania Roberta A. (jak również wyjaśnienia oskarżonego) nie odnosiły się do przebiegu tej czynności, lecz do zdarzeń ją poprzedza- jących. Z kolei fakt, że torba z pieniędzmi była już ujawniona w chwili rozpo- częcia protokołowania czynności procesowej, w trakcie której dokonano przeliczenia i spisania znajdujących się w niej banknotów, nie uprawnia do przyjęcia prezentowanego w sprawie wnioskowania, iż do przeprowadzenia czynności przeszukania doszło faktycznie wcześniej. Na tle niespornych realiów sprawy nie ulega bowiem wątpliwości, że konieczność przeprowa- 6 dzenia przeszukania została dopiero wywołana ujawnieniem owej torby (i powzięciem uzasadnionego podejrzenia o popełnieniu przestępstwa zwią- zanego z posiadaniem sfałszowanych pieniędzy), jaki to fakt (i towarzyszą- ce mu okoliczności) zaistniał niejako przypadkowo w trakcie podejmowania innych, wskazanych wyżej czynności pozaprocesowych, związanych z we- ryfikowaniem tożsamości oskarżonego,jako osoby poszukiwanej przez or- gany ścigania. Jakiekolwiek ewentualne zastrzeżenia zarówno co do pod- staw czy sposobu przeprowadzenia przez policjantów kontroli osobistej (por. w szczególności przepisy rozdz. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 września 1990 r. w sprawie trybu legitymowania, zatrzymywania osób, dokonywania kontroli osobistej oraz przeglądania bagaży i spraw- dzania ładunku przez policjantów – Dz. U. Nr 70, poz. 409 ze zm.), jak i co do samej treści unormowania art. 15 ust. 1 pkt 5 ustawy o Policji, który to przepis nie wymaga sporządzenia protokołu dla wskazanych w nim – zbli- żonych wszak do przeszukania – czynności kontrolnych, nie zmieniają oceny w kwestii, tak skuteczności przeprowadzonej w sprawie czynności, jak i możliwości (a nawet konieczności) pozyskania w sposób zgodny z prawem dowodów co do przebiegu i towarzyszących owej kontroli okolicz- ności. Niewątpliwie do okoliczności tych należy także słowna reakcja kon- trolowanego na sytuację związaną z wykryciem u niego przedmiotów prze- stępstwa. Tym samym niczym nieuprawnione jest stanowisko skarżącego, wią- żące kwestię dowodzenia wypowiedzi Marcina J. w przedmiocie ujawnio- nych przy nim sfałszowanych pieniędzy z dokumentem w postaci protokołu procesowej czynności przeszukania. Podkreślić bowiem trzeba, że wypo- wiedź osoby, w której posiadaniu ujawniono przedmioty przestępstwa w drodze niewymagających sporządzenia protokołu czynności operacyjno- rozpoznawczych, nie jest tożsama ze złożeniem oświadczenia w trybie określonym przepisami art. 148 § 2 w zw. z art. 143 § 1 pkt 6 k.p.k , i pod- 7 lega dowodzeniu przy pomocy innych, niż protokół przeszukania dowodów, odpowiadających wymogom prawa procesowego. Objęcie generalnym za- kazem dowodowym treści takiej wypowiedzi nie znajduje przy tym żadnych podstaw prawnych. Idąc zaś tokiem rozumowania obrońcy, należałoby po- stawić pod znakiem zapytania możliwość dowodzenia jakichkolwiek, istot- nych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, związanych z wykryciem po- pełnienia przestępstwa przy pomocy, należących do ustawowych zadań Policji, czynności operacyjnych. Nie sposób byłoby bowiem dopuścić moż- liwość czynienia ustaleń co do faktów związanych, przykładowo, z ujęciem sprawcy na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa, z pościgiem za nim i ujawnieniem porzuconych lub znajdujących się przy nim przedmiotów przestępstwa, przy jednoczesnym braku możliwości dowodzenia faktów związanych z zachowaniem ujętego, w tym z jego wypowiedziami co do tych przedmiotów. Taki też brak konsekwencji zaprezentował autor kasacji, który nie kwestionował możliwości przeprowadzenia dowodów z zeznań policjantów i wyjaśnień oskarżonego co do okoliczności związanych z usta- laniem tożsamości oskarżonego, a jedynie dotyczących jego słownej reak- cji na fakt wykrycia przy nim przedmiotów przestępstwa. Obowiązkiem orzekającego w niniejszej sprawie sądu, było zatem dokonanie oceny tak przeprowadzonych – na okoliczności poprzedzającej procesową czynność przeszukania – dowodów, których nie dotyczył żaden z uwidocznionych w przepisach Kodeksu postępowania karnego zakazów. Ich pominięcie prowadziłoby do oparcia orzeczenia na niepełnych ustale- niach faktycznych, sprzecznie z obowiązującymi w polskim procesie kar- nym zasadami swobodnej oceny dowodów i prawdy materialnej, które na- kładają na sąd obowiązek czynienia ustaleń zgodnych z rzeczywistością. Z tych wszystkich względów, uznając za bezprzedmiotowe odnosze- nie się do sformułowanych w kasacji zarzutów rażącej obrazy przepisów 8 prawa procesowego, postawionych w odniesieniu do protokołu czynności przeszukania, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.