IV KK 228/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie o umorzeniu postępowania wykonawczego w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, uznając je za niezasadne z powodu błędnej wykładni przepisów po nowelizacji Kodeksu karnego.
Sprawa dotyczy uchylenia postanowienia o umorzeniu postępowania wykonawczego w sprawie Z.C., skazanego za uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego. Sąd Rejonowy umorzył postępowanie wykonawcze na podstawie nowelizacji art. 209 k.k., uznając, że czyn stał się niekaralny. Sąd Okręgowy utrzymał to postanowienie w mocy. Prokurator Generalny wniósł kasację, zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 209 § 1 k.k. i art. 4 § 4 k.k. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, stwierdzając, że obowiązek alimentacyjny był skonkretyzowany w ugodzie, a zatem umorzenie postępowania było niezasadne.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego wniesioną na niekorzyść Z.C. od postanowienia Sądu Okręgowego w K., które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w C. o umorzeniu postępowania wykonawczego. Z.C. został pierwotnie skazany za uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego (art. 209 § 1 k.k.), a wykonanie kary roku pozbawienia wolności warunkowo zawieszono. Po nowelizacji Kodeksu karnego, która zmieniła art. 209 k.k., Sąd Rejonowy z urzędu umorzył postępowanie wykonawcze, stosując art. 4 § 4 k.k. Prokurator złożył zażalenie, kwestionując wykładnię przepisów. Sąd Okręgowy utrzymał postanowienie w mocy. Prokurator Generalny w kasacji zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym błędną interpretację art. 209 § 1 k.k. i art. 4 § 4 k.k., wskazując, że czyn skazanego nadal realizuje znamiona przestępstwa, a obowiązek alimentacyjny był skonkretyzowany w ugodzie. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, stwierdzając, że umorzenie postępowania wykonawczego było niezasadne, ponieważ obowiązek alimentacyjny został skonkretyzowany w ugodzie z 2001 r. Uchylił zaskarżone postanowienia i nakazał kontynuowanie postępowania wykonawczego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, nowelizacja nie czyni czynu niekaralnym, jeśli obowiązek alimentacyjny był skonkretyzowany co do wysokości w ugodzie, orzeczeniu lub umowie, nawet jeśli pierwotne źródło obowiązku stanowi ustawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że nowelizacja art. 209 k.k. wymagała zastosowania zasady lex mitior, jednakże nie można orzekać jedynie na podstawie sentencji wyroku. Obowiązek alimentacyjny musi być skonkretyzowany co do wysokości w orzeczeniu, ugodzie lub innej umowie. W analizowanej sprawie obowiązek ten został skonkretyzowany w ugodzie zawartej przed sądem.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie postanowienia
Strona wygrywająca
Prokurator Generalny
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. C. | osoba_fizyczna | skazany |
| Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący (kasacja) |
| Prokuratura Krajowa | organ_państwowy | udział |
| Prokuratura Rejonowa w C. | organ_państwowy | skarżący (zażalenie) |
| K. C. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona (alimenty) |
| R. C. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona (alimenty) |
Przepisy (5)
Główne
k.k. art. 209 § § 1
Kodeks karny
Po nowelizacji z 2017 r. obowiązek alimentacyjny musi być skonkretyzowany co do wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie lub innej umowie. Sama podstawa ustawowa nie wystarcza do przypisania odpowiedzialności karnej, jeśli obowiązek nie został skonkretyzowany.
k.k. art. 4 § § 4
Kodeks karny
Zasada stosowania ustawy względniejszej dla sprawcy (lex mitior) wymaga analizy, czy czyn skazanego nadal jest zabroniony pod groźbą kary po nowelizacji przepisów. Wymaga to zbadania materiału dowodowego, a nie tylko sentencji wyroku.
Pomocnicze
k.k.w. art. 15 § § 1
Kodeks karny wykonawczy
Dz. U. z 2017 r., poz. 952 art. 1 § pkt. 1) i 2)
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu odwoławczego do nierzetelnej kontroli odwoławczej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nowelizacja art. 209 § 1 k.k. nie powoduje automatycznego niekaralności czynu, jeśli obowiązek alimentacyjny był skonkretyzowany w ugodzie. Sąd przy stosowaniu art. 4 § 4 k.k. musi badać materiał dowodowy, a nie tylko sentencję wyroku. Rażące naruszenie przepisów prawa materialnego przez sądy niższych instancji.
Godne uwagi sformułowania
Nie można jednak orzekać w tym przedmiocie jedynie w oparciu o sentencję wyroku, w którym opis czynu przypisanego sprawcy ogranicza się do stwierdzenia, że obowiązek alimentacyjny wynikał z ustawy. Ustawa stanowi nadal jedno ze źródeł obowiązku alimentacyjnego, tyle tylko, że po nowelizacji obowiązek alimentacyjny musi być skonkretyzowany co do jego wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie lub innej umowie, a co Sąd zobowiązany jest badać na podstawie akt sprawy.
Skład orzekający
Eugeniusz Wildowicz
przewodniczący
Barbara Skoczkowska
sprawozdawca
Piotr Mirek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 209 § 1 k.k. i art. 4 § 4 k.k. w kontekście nowelizacji przepisów dotyczących obowiązku alimentacyjnego oraz zasady stosowania ustawy względniejszej."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny był skonkretyzowany w ugodzie lub innym dokumencie, a nie tylko wynikał z ustawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie problemu alimentów i pokazuje, jak nowelizacje prawa mogą wpływać na już zapadłe wyroki, a także jak istotna jest precyzyjna analiza dowodów przez sądy.
“Czy nowa ustawa o alimentach cofnęła wyroki? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt IV KK 228/18 POSTANOWIENIE Dnia 26 września 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący) SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca) SSN Piotr Mirek Protokolant Danuta Bratkrajc przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego w sprawie Z. C. w przedmiocie umorzenia postępowania wykonawczego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 26 września 2018 r., kasacji, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na niekorzyść od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz […] utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt II Ko […] uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w C. UZASADNIENIE Z. C. został oskarżony o to, że w okresie od lipca 2012 r. do maja 2014 r. w L., woj. […] uporczywie uchylał się od ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku łożenia na utrzymanie K. C. i R. C., czym naraził je na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. o popełnienie czynu z art. 209 § 1 k.k. Wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II K […], Z. C. został uznany za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 209 § 1 k.k. i za to została mu wymierzona kara roku pozbawienia wolności, której wykonanie zostało warunkowo zawieszone na okres 3 lat próby. Wyrok nie ostał zaskarżony przez żadną ze stron postępowania i uprawomocnił się w dniu 6 listopada 2014 r. W związku z nowelizacją Kodeksu karnego w zakresie przepisu art. 209 k.k., Sąd Rejonowy w C. wyznaczył z urzędu posiedzenie, w celu podjęcia decyzji o zastosowaniu art. 4 § 4 k.k. i umorzeniu postępowania wykonawczego, a następnie postanowieniem z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt II Ko […], na podstawie art. 4 § 4 kk w zw. z art. 15 § 1 k.k.w. w zw. z art. 1 pkt. 1) i 2) ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks kamy oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z dnia 16 maja 2017 r., poz. 952), umorzył postępowanie wykonawcze wobec skazanego Z. C. w przedmiocie wykonania wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II K […] . Zażalenie na to postanowienie, na niekorzyść oskarżonego, złożył prokurator Prokuratury Rejonowej w C. podnosząc zarzut obrazy prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię art. 4 § 1 k.k. oraz art. 209 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 maja 2017 r., prowadzące do przyjęcia niezasadnego poglądu, iż skazanie Z. C. za czyn z art. 209 § 1 k.k. uległo zatarciu z mocy prawa. Sąd Okręgowy w K., postanowieniem z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz […] , utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Kasację od tego orzeczenia, na niekorzyść Z.C., wniósł Minister Sprawiedliwości- Prokurator Generalny zarzucając zaskarżonemu postanowieniu: „rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów art. 457 § 3 k:p.k. poprzez przeprowadzenie jego nierzetelnej kontroli odwoławczej, w wyniku której doszło do rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 209 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 maja 2017 r. ustalonym ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks kamy oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 952), polegającego na wyrażeniu błędnego poglądu, że w wyniku nowelizacji Kodeksu karnego, dokonanej na mocy w/w ustawy niekaralne stają się zachowania polegające na uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego, w których w opisie tego czynu, jako źródło obowiązku alimentacyjnego wskazano jedynie ustawę, bez określenia obowiązku co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, podczas gdy w zakresie znamienia „obowiązku”, o którym mowa w przepisie art. 209 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 maja 2017 r., mieści się istnienie podstawy ustawowej, z której obowiązek ten wynika, a określenie jego wysokości orzeczeniem, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, konkretyzuje jedynie wysokość tego obowiązku, mającego swoje pierwotne źródło właśnie w ustawie, art. 4 § 4 k.k. poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że czyn skazanego objęty wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II K […] nie jest już zabroniony pod groźbą kary i nastąpiło zatarcie jego skazania, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wymagająca analizy zachowania skazanego w kontekście znamion występku, opartej o materiał dowodowy wskazuje, iż czyn przypisany skazanemu w/w prawomocnym wyrokiem w całości realizuje znamiona czynu zabronionego pod groźbą kary zawarte zarówno w starej, jak i nowej ustawie, art. 15 § 1 k.k.w. poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że w postępowaniu wykonawczym prowadzonym na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II K […] , zaistniała przyczyna wyłączająca to postępowanie w postaci zatarcia skazania”. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja Ministra Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego jest zasadna. Słusznie podnosi skarżący, że zaskarżone postanowienie zapadło z rażącym i mającym wpływ na jego treść naruszeniem prawa materialnego. Istotnie, ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r., poz. 952), zmieniony został art. 209 k.k., regulujący odpowiedzialność karną za uchylanie się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Nowelizacja tego przepisu oczywiście wymaga rozważenia przez Sąd potrzeby zastosowania zasady lex mitior zgodnie z regułami określonymi w art. 4 k.k. Nie można jednak orzekać w tym przedmiocie jedynie w oparciu o sentencję wyroku, w którym opis czynu przypisanego sprawcy ogranicza się do stwierdzenia, że obowiązek alimentacyjny wynikał z ustawy. Wskazać należy, że ustawa stanowi nadal jedno ze źródeł obowiązku alimentacyjnego, tyle tylko, że po nowelizacji obowiązek alimentacyjny musi być skonkretyzowany co do jego wysokości w orzeczeniu sądowym, ugodzie lub innej umowie, a co Sąd zobowiązany jest badać na podstawie akt sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 10/17, OSNKW 2018, z. 3, poz., 24; z dnia 9 maja 2018 r., IV KK 79/18, LEX nr 2499811). Analizując sprawę i dokonując oceny konieczności zastosowania art. 4 § 4 k.k. co do skazań za przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. na podstawie poprzedniego stanu prawnego Sąd nie może więc ograniczać się do zbadania opisu czynu zawartego w sentencji wyroku, gdyż związany jest zarówno granicami przypisanego sprawcy w wyroku czynu jak i ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd w postępowaniu rozpoznawczym. Z załączonego do akt sprawy odpisu ugody zawartej przez strony przed Sądem Rejonowym w C. w dniu 18 grudnia 2001 r., sygn. III RC […] (k. 34) jednoznacznie wynika, że w okresie popełnienia przypisanego skazanemu Z. C. występku, obowiązujący go z mocy ustawy obowiązek alimentacyjny, skonkretyzowany został w tej ugodzie, również co do wysokości. Okoliczność ta wskazuje, że nie doszło zatarcia skazania w sprawie, a więc umorzenie prowadzonego wobec skazanego postępowania wykonawczego było niezasadne. Z uwagi na to, że uchybienie to miało niewątpliwie istotny wpływ na treść orzeczenia, należało uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 3 listopada 2017 r., sygn. akt IV Kz […] oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt II Ko […] . Z uwagi na to, że Sąd Rejonowy podejmował czynności z urzędu w zakresie zastosowanie art. 4 § 4 k.k., brak jest podstaw, aby wydawać w sprawie orzeczenie następcze. Treść rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego oznacza więc, że postępowanie wykonawcze prowadzone wobec Z. C. winno być kontynuowane. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia .
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI