IV KK 204/08

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  10  GRUDNIA  2008  R. 
IV  KK  204/08 
 
Badając podstawy zezwalające na wniesienie subsydiarnego aktu 
oskarżenia (art. 330 § 2 k.p.k.), sąd w pierwszej kolejności powinien ustalić 
w oparciu o zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, ścigania jakich 
czynów domagał się pokrzywdzony, a następnie na podstawie treści po-
stanowienia o odmowie wszczęcia (umorzeniu) postępowania przygoto-
wawczego stwierdzić, czy postępowanie to zostało zakończone w zakresie 
całego zawiadomienia złożonego przez pokrzywdzonego. Nie jest nato-
miast wystarczające poprzestanie na porównaniu kwalifikacji prawnych 
czynów objętych postanowieniem prokuratorskim i subsydiarnym aktem 
oskarżenia, czy jedynie zestawienie literalnej treści opisów tych czynów. 
 
Przewodniczący: sędzia SN J. Grubba (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: P. Kalinowski, R. Sądej. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Mik. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Jana K., oskarżonego z art. 270 § 1 k.k. w 
zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 10 
grudnia 2008 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich 
od postanowienia Sądu Okręgowego w R. z dnia 13 grudnia 2007 r., 
utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia 9 
października 2007 r.,  
 
u c h y l i ł  zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postano-
wienie Sądu Rejonowego w R. i sprawę p r z e k a z a ł  do rozpoznania te-
mu sądowi. 

 
2 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
W dniu 3 sierpnia 2005 r. pełnomocnik Jolanty M. w Prokuraturze Re-
jonowej w R. złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, w którym 
wnosił o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w sprawie „fałszowania 
podpisów pokrzywdzonej na dokumentach urzędowych, a w szczególności 
na wniosku o wpis do ewidencji gospodarczej oraz na oświadczeniu złożo-
nym w dniu 19 stycznia 2005 r. do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w R.”. 
W zawiadomieniu tym wskazano też, że pokrzywdzona dowiedziała się, iż 
złożony został do Prezydenta Miasta R. wniosek o dokonanie wpisu do 
ewidencji działalności gospodarczej pokrzywdzonej, gdy ona takiego wnio-
sku nie składała i nie udzielała też nikomu pełnomocnictwa do jego złoże-
nia. Ponadto otrzymała ona oświadczenie z dnia 10 stycznia 2005 r. skie-
rowane do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w R., na którym osoba trzecia 
złożyła podpis o treści „Jolanta M.”. 
Postępowanie toczone w tej sprawie zakończyło się skierowaniem 
aktu oskarżenia, a następnie skazaniem Teresy K. za czyny związane z 
podrobieniem zapisów słownych i cyfrowych na zgłoszeniu wpisu do ewi-
dencji działalności gospodarczej z dnia 18 lutego 2005 r., wystawionym na 
nazwisko Jolanty M. oraz na deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT 
– 7 za miesiące marzec, kwiecień i maj 2005 r. (art. 270 § 1 k.k.). 
W pozostałej części, postanowieniem z dnia 15 grudnia 2006 r., Pro-
kuratura Rejonowa w R. umorzyła śledztwo wobec niewykrycia sprawcy. W 
postanowieniu tym wskazano w szczególności, że umorzeniem objęto 
śledztwo w sprawie: 
I – podrobienia w nieustalonym miejscu i czasie, nie później niż do 
dnia 17 maja 2005 r. podpisów na nazwisko „Jolanta M.” na dokumentach: 

 
3 
1. oświadczeniu z dnia 10 stycznia 2005 r. w sprawie wyboru sposo-
bu opodatkowania dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, 
2. zgłoszeniu wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej z dnia 
18 lutego 2005 r., 
3. zgłoszeniu o wpisie do Ewidencji Działalności Gospodarczej z dnia 
23 lutego 2005 r., 
4. zgłoszeniu zmiany w prowadzonej działalności gospodarczej z dnia 
11 maja 2005 r., 
5. upoważnieniu z dnia 17 maja 2005 r. wystawionym przez Jolantę 
M. na Jana K. upoważniającym do odbioru zaświadczenia o wpisie do Ewi-
dencji Działalności Gospodarczej, w następstwie czego posłużono się 
przed pracownikiem Urzędu Miasta R. podrobionymi dokumentami opisa-
nymi w pkt. 1 – 4; 
tj. czynów z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. 
II – w sprawie wyłudzenia poświadczenia nieprawdy w dokumentach 
w postaci zaświadczenia o wpisie do Ewidencji Działalności Gospodarczej 
z dnia 12 maja 2005 r. oraz z dnia 23 lutego 2005 r. w R. w nieustalonym 
czasie, nie później niż do dnia 17 maja 2005 r., wydanych przez Prezyden-
ta Miasta R.; 
tj. czynu z art. 272 k.k. 
Na postanowienie to zażalenie wniosła Jolanta M . Prokuratura Okrę-
gowa w R. powtórnie postanowieniem z dnia 13 marca 2007 r. utrzymała w 
mocy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej pkt. I, a w pozostałej 
części na podstawie art. 306 § 2 k.p.k. zażalenie skierowała do właściwego 
do jego rozpoznania sądu. Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 17 
maja 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie m. in. w zakresie 
punktu II. 

 
4 
W dniu 16 kwietnia 2007 r. pełnomocnik Jolanty M. skierował do Są-
du Rejonowego w R. subsydiarny akt oskarżenia przeciwko Janowi K., w 
którym zarzucono oskarżonemu, że: 
 w okresie od stycznia do maja 2005 r. w R. działając w krótkich od-
stępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru dokonał podrobie-
nia dokumentów: oświadczenia wystawionego na nazwisko „M. Jolanta” 
datowanego R., dnia 10 stycznia 2005 r., zaświadczenia o wpisie do Ewi-
dencji Działalności Gospodarczej wystawionego na nazwisko „M. Jolanta” 
datowanego R., dnia 12 maja 2005 r. i zgłoszenia zmian w prowadzonej 
działalności gospodarczej, wystawionego na nazwisko „M. Jolanta” dato-
wanego R., dnia 11 maja 2005 r. w ten sposób, że zapisy cyfrowe i słowne 
nakreślił czarnym środkiem kryjącym, 
tj. popełnienie czynu z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. 
Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 9 października 2007 r. na 
podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. umorzył postępowanie wobec oskarżone-
go. 
Zażalenie na to postanowienie wniósł pełnomocnik oskarżycielki, za-
rzucając obrazę przepisów postępowania poprzez: 
 błędną wykładnię pojęcia: brak skargi uprawnionego oskarżyciela, a 
także niewłaściwe zastosowanie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., 
 naruszenie art. 339 § 1 i § 3 k.p.k., przez skierowanie sprawy na 
posiedzenie celem rozważenia zastosowania przesłanek umorzenia. 
Wskazując na powyższe obrona wniosła o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 
Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia 13 grudnia 2007 r. 
utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. 
Kasację od tego orzeczenia wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich, 
który podniósł w niej zarzut: 

 
5 
 rażącego naruszenia prawa procesowego mającego istotny wpływ 
na treść orzeczenia, to jest art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. poprzez 
nienależyte rozpoznanie wniesionego środka odwoławczego i dowolne 
uznanie, że negatywna przesłanka procesowa, o której mowa w art. 17 § 1 
pkt 9 k.p.k. odnosi się do całego zarzutu stawianego Janowi K. subsydiar-
nym aktem oskarżenia – zakwalifikowanego jako czyn ciągły opisany w art. 
270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., podczas gdy prawidłowa analiza prowadzi 
do wniosku, iż ta przesłanka mogłaby dotyczyć tylko jednego elementu 
składającego się na czyn ciągły, a polegającego na podrobieniu dokumen-
tu w postaci zaświadczenia o wpisie do Ewidencji Działalności Gospodar-
czej wystawionego na nazwisko „Jolanty M.”, datowanego R. dnia 12 maja 
2005r. zaś nie dotyczy pozostałych elementów opisanego działania składa-
jących się na ten czyn ciągły. 
Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia Sądu Okręgowego oraz utrzymanego nim orzeczenia Sądu 
Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja wniesiona przez Rzecznika Praw Obywatelskich jest zasad-
na.  
Postawiony w kasacji problem ma niejako dwa aspekty – materialno-
prawny i procesowy. Wniesiona przez Rzecznika skarga, pomimo posta-
wionego w niej zarzutu naruszenia prawa procesowego ogranicza się w 
istocie do tego pierwszego aspektu. 
Niewątpliwie ma rację skarżący wskazując, że zaproponowana w 
subsydiarnym akcie oskarżenia kwalifikacja prawna, w szczególności pro-
pozycja potraktowania zarzuconych zachowań, jako czynu ciągłego z art. 
12 k.k. nie jest dla sądu wiążąca do momentu, gdy nie zostanie wskazana 
jako kwalifikacja prawna przypisanego przestępstwa w prawomocnym wy-
roku. Do tego czasu sąd orzeka w granicach skargi uprawnionego oskarży-

 
6 
ciela, rozstrzyga zatem o opisanych w niej zdarzeniach, nie jest natomiast 
związany ich oceną prawną. Zasada ta znajduje swoje procesowe ujęcie 
choćby w dyspozycji art. 399 § 1 k.p.k. Taki też punkt widzenia jest prezen-
towany konsekwentnie w judykatach Sądu Najwyższego na przestrzeni 
wielu lat [vide: postanowienie z dnia 28 listopada 1931 r., II. 1K 431/31, 
432/31, Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego, Orzeczenia Izby Drugiej (Kar-
nej) 1932, zeszyt I, poz. 4 czy uchwała z dnia 15 czerwca 2007 r., I KZP 
15/07, R-OSNKW 2007, poz. 1328]. Wprost na zagadnienie to zwrócono 
uwagę w uzasadnieniu opisanej powyżej uchwały, gdzie dobitnie wskazuje 
się, że „nie jest przypadkiem, iż w art. 12 k.k. ustawodawca użył terminu 
„czyn zabroniony”, a nie po prostu „czyn”, jak w art. 11 § 1 k.k.; uczynił to 
dla podkreślenia, że w art. 12 k.k. chodzi o byt prawny, o prawną (sztucz-
ną) jedność czynu, nie zaś o czyn w znaczeniu ontologicznym. „Zachowa-
nia”, o których mowa w art. 12 k.k. są więc niczym innym jak „czynami” w 
znaczeniu ontologicznym, które ustawodawca każe sądowi łączyć w węzeł 
prawnej konstrukcji „jednego czynu zabronionego”, jeżeli spełnione są 
przesłanki określone tym przepisem. Tym samym Sąd Rejonowy, a w ślad 
za nim Sąd Okregowy przedwcześnie przyjął, że zachowania zarzucone 
oskarżonemu w akcie oskarżenia są spięte „nierozerwalną” klamrą kwalifi-
kacji z art. 12 k.k. i stanowią jeden czyn ciągły. Propozycja kwalifikacji 
prawnej zaproponowanej przez oskarżycielkę nie wiązała Sądu, a zatem 
mógł on umorzyć postępowanie w tej części zarzutu, w jakiej uznawał, że 
jest on dotknięty ujemną przesłanką procesową braku skargi uprawnionego 
oskarżyciela. Bezsprzecznie natomiast możliwe byłoby przy takim postą-
pieniu, prowadzenie sprawy w pozostałej części, co do której uznano, że 
taka przeszkoda nie zachodzi. Z tego założenia wyszła właśnie skarga 
Rzecznika i w tym zakresie, wskazując, że nie było podstaw do umorzenia 
postępowania co do całego zarzutu postawionego w subsydiarnym akcie 
oskarżenia, jest ona niewątpliwie zasadna. 

 
7 
Zauważyć należy, że zagadnienia będącego przedmiotem kasacji nie 
można sprowadzić jedynie do kwestii stosowania art. 12 k.k. Jak już wska-
zywano wcześniej, w rozważaniach nad niniejszą sprawą nie można pomi-
nąć kwestii dotyczącej tego, w jakim stopniu sąd jest związany literalną tre-
ścią oraz kwalifikacją prawną zarzutu zawartego w akcie oskarżenia. Nie 
może budzić wątpliwości to, że oskarżyciel wnoszący subsydiarny akt 
oskarżenia poprzez art. 55 § 1 k.p.k. musi ograniczyć granice swego za-
skarżenia do takich elementów, jakie wynikają z treści postanowienia o 
odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania przygotowawczego. Z 
kolei jednak zakres prowadzenia tego postępowania zdeterminowany jest 
treścią złożonego zawiadomienia o przestępstwie. Tak więc, badając pod-
stawy zezwalające na wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia (art. 330 
§ 2 k.p.k.) sąd w pierwszej kolejności powinien ustalić w oparciu o zawia-
domienie o popełnieniu przestępstwa, ścigania jakich czynów domagał się 
pokrzywdzony, a następnie na podstawie treści postanowienia o odmowie 
wszczęcia (umorzeniu) postępowania przygotowawczego stwierdzić, czy 
postępowanie to zostało zakończone w zakresie całego zawiadomienia 
złożonego przez pokrzywdzonego. Nie jest natomiast wystarczające po-
przestanie na porównaniu kwalifikacji prawnych czynów objętych postano-
wieniem prokuratorskim i subsydiarnym aktem oskarżenia, czy jedynie ze-
stawienie literalnej treści opisów tych czynów. Bezsprzecznie bowiem istotą 
instytucji procesowej subsydiarnego aktu oskarżenia jest umożliwienie po-
krzywdzonemu dochodzenia swych praw w postępowaniu sądowym w ta-
kim zakresie, w jakim uznawał on, że popełniono czyn zabroniony na jego 
szkodę i w jakim racji tych nie podzielił oskarżyciel publiczny. 
Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że Jolanta M. 
domagała się ścigania czynów polegających na „fałszowania podpisów po-
krzywdzonej na dokumentach urzędowych” oraz „złożeniu do Prezydenta 
Miasta R. wniosku o wpisie do Ewidencji Działalności Gospodarczej, gdy 

 
8 
ona takiego wniosku nie składała i nie udzielała też nikomu pełnomocnic-
twa do jego złożenia”. W sprawie bezspornym jest, że sformułowanie „fał-
szowanie podpisów pokrzywdzonej” obejmuje między innymi wskazane 
przez pełnomocnika w akcie oskarżenia «podrobienie dokumentów: 
 oświadczenia wystawionego na nazwisko „M. Jolanta” datowanego 
R., dnia 10 stycznia 2005 r., 
 zgłoszenia zmian w prowadzonej działalności gospodarczej, wy-
stawionego na nazwisko „M. Jolanta” datowanego R., dnia 11 maja 2005 
r.”». 
Są to jednocześnie te czyny, co do których umorzono postępowanie 
postanowieniem z dnia 15 grudnia 2006 r., a które zostały wskazane w pkt. 
1 i 4 (numeracja według niniejszego uzasadnienia). 
Zauważyć jednak również trzeba, że w zawiadomieniu o popełnieniu 
przestępstwa Jolanta M. wskazywała także, że dowiedziała się, iż złożony 
został do Prezydenta Miasta R. wniosek pokrzywdzonej o wpisie do Ewi-
dencji Działalności Gospodarczej, gdy ona takiego wniosku nie składała i 
nie udzielała też nikomu pełnomocnictwa do jego złożenia. Bezsprzecznie 
to co do tej części żądania ścigania Prokurator umorzył postępowanie w 
pkt. II swego orzeczenia, wskazując, że następuje to w sprawie wyłudzenia 
poświadczenia nieprawdy m.in. w dokumencie w postaci zaświadczenia o 
wpisie do Ewidencji Działalności Gospodarczej z dnia 12 maja 2005 r. wy-
danym przez Prezydenta Miasta R. (czyn z art. 272 k.k.). Z kolei, redagując 
treść zarzutu w subsydiarnym akcie oskarżenia pełnomocnik podał, że do-
maga się ścigania Jana K. m. in. za podrobienie dokumentu w postaci za-
świadczenia o wpisie do Ewidencji Działalności Gospodarczej wystawione-
go na nazwisko „M. Jolanta” datowanego R., dnia 12 maja 2005 r. 
Jak widać z powyższego zestawienia, z całą pewnością przedmiotem 
postępowania, którego wszczęcia i prowadzenia domaga się Jolanta M. 
jest pojawienie się w obiegu prawnym dokumentu będącego zaświadcze-

 
9 
niem o wpisie do Ewidencji Działalności Gospodarczej z dnia 12 maja 2005 
r. wydanym przez Prezydenta Miasta R. Niewątpliwie też w odniesieniu do 
tego dokumentu pokrzywdzona w zawiadomieniu wskazuje, że jedynie do-
wiedziała się, że bez jej zezwolenia złożony został do Prezydenta Miasta 
R. wniosek o wpis do Ewidencji Działalności Gospodarczej, zaś w akcie 
oskarżenia żąda pociągnięcia Jana K. do odpowiedzialności za podrobie-
nie zaświadczenia o tym wpisie. 
Te dwa stanowiska niewątpliwie różnią się w literalnej treści opisów 
czynów, których ścigania żąda pokrzywdzona, nie oznacza to jednak, że 
ich przedmiotem są rzeczywiście różne zdarzenia w sensie ontologicznym. 
Na potwierdzenie powyższego zauważyć należy, że przedmiotowe za-
świadczenie, co w istocie w sprawie jest bezsporne, z całą pewnością pod-
robione nie zostało i wystawione zostało przez uprawniony do tego urząd. 
Poza sporem jest, jak się wydaje, i to, że pokrzywdzona żąda ścigania nie 
tyle osoby, która dokument ten sporządziła, ale tej, która doprowadziła do 
tego, iż zaświadczenie to wystawiono (złożyła wniosek o wystawienie tego 
zaświadczenia i przedłożyła pełnomocnictwo do jego odbioru). Czyn ten 
zatem w sposób prawidłowy został opisany przez Prokuratora w postano-
wieniu o umorzeniu śledztwa. Jednocześnie jednak nie ma jakichkolwiek 
powodów do snucia przypuszczenia, że pokrzywdzona zmieniła stanowisko 
w sprawie i obecnie żąda ścigania innego czynu niż wynika to ze złożone-
go przez nią pierwotnie zawiadomienia. Jej konsekwentne stanowisko w tej 
kwestii wynika choćby z licznej korespondencji, w tym z uzasadnień skła-
danych zażaleń. Nie istnieje również podstawa do przyjęcia, że jakiekol-
wiek ze zdarzeń, których ścigania domagała się pokrzywdzona nie zostało 
objęte prokuratorskim postanowieniem o umorzeniu śledztwa (lub nie zo-
stało zakończone wyrokiem skazującym Teresę K.). Tym samym, co do 
żadnego z czynów, co do których pokrzywdzona żądała ścigania, nie istnie-
je obecnie możliwość dalszego prowadzenia postępowania przygotowaw-

 
10
czego, co jednocześnie oznacza, że w całym tym zakresie możliwe jest 
wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia. W tej sytuacji należy przyjąć, że 
pokrzywdzona nadal żąda ścigania części tych samych czynów, które zo-
stały opisane w zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa i co do których 
postępowanie umorzono. Jak już wskazano, dla ustalenia tożsamości tych 
czynów nie mogą mieć decydującego znaczenia precyzja ich opisu, czy 
zaproponowana w subsydiarnym akcie oskarżenia kwalifikacja prawna. Co 
prawda taki akt oskarżenia musi być sporządzony przez podmiot fachowy, 
lecz przecież nie daje to całkowitej gwarancji, że tak jak w tym przypadku, 
nie zostanie to uczynione w sposób nieudolny. 
Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że w niniej-
szej sprawie, nie było podstaw do umorzenia postępowania sądowego, w 
tym również o zdarzenie, którego wynikiem było uzyskanie zaświadczenia 
o wpisie do Ewidencji Działalności Gospodarczej z dnia 12 maja 2005 r. 
wydanego przez Prezydenta Miasta R. Z tych przyczyn uchylono zaskar-
żone postanowienie i utrzymane nim w mocy orzeczenie Sądu Rejonowe-
go. Obecnie możliwe zatem będzie przystąpienie do rozpoznania wniesio-
nego przez pokrzywdzoną aktu oskarżenia. 
Niejako na marginesie przedstawionych powyżej rozważań zauważyć 
należy, że w chwili wnoszenia aktu oskarżenia przez subsydiarną oskarży-
cielkę posiłkową, a więc w dniu 16 kwietnia 2007 r., z pewnością istniała 
przeszkoda procesowa do takiego, jak to uczyniono, sformułowania zarzu-
tów. W tym czasie bowiem nie rozpoznano jeszcze zażalenia w części do-
tyczącej pkt. II postanowienia o umorzeniu śledztwa. Ta przeszkoda nie 
istniała jednak już w czasie skierowania sprawy przez Sąd na posiedzenie 
w przedmiocie umorzenia postępowania, bowiem odbyło się ono w dniu 9 
października 2007 r., zaś zażalenie na umorzenie śledztwa, co do czynu 
opisanego w pkt. II tego postanowienia, rozpoznane zostało przez Sąd w 

 
11
dniu 17 maja 2007 r. (orzeczenie w tym zakresie utrzymano w mocy). Ta 
sytuacja zatem, nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.