IV KK 199/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok w części dotyczącej czynu z art. 233 § 1a k.k. z powodu braku prawidłowego ujawnienia dowodu, a w pozostałej części oddalił kasację.
Obrońca skazanego J. O. wniósł kasację od wyroku Sądu Okręgowego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego skazujący go za uporczywe nękanie (art. 190a § 1 k.k. i art. 190 § 1 k.k.) oraz składanie fałszywych zeznań (art. 233 § 1a k.k.). Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście bezzasadną w części dotyczącej czynu z art. 190a i 190 k.k., jednak uchylił wyrok w części dotyczącej czynu z art. 233 § 1a k.k. z powodu rażącego naruszenia przepisów proceduralnych dotyczących ujawnienia dowodów, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez obrońcę skazanego J. O. od wyroku Sądu Okręgowego w K., który częściowo zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. Skazany został pierwotnie uznany za winnego uporczywego nękania (art. 190a § 1 k.k. i art. 190 § 1 k.k.) oraz składania fałszywych zeznań (art. 233 § 1a k.k.). Sąd Okręgowy obniżył nawiązki na rzecz pokrzywdzonych i wyeliminował zwrot wydatków, w pozostałym zakresie utrzymując wyrok Sądu Rejonowego. Kasacja zarzucała rażącą obrazę prawa procesowego, w szczególności dotyczące ujawnienia dowodów i prawa do obrony. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście bezzasadną w odniesieniu do czynu z art. 190a i 190 k.k., nie sporządzając w tym zakresie uzasadnienia. Natomiast w części dotyczącej czynu z art. 233 § 1a k.k., Sąd Najwyższy przychylił się do zarzutów kasacji. Stwierdzono, że Sąd pierwszej instancji nie zamieścił w protokole rozprawy wzmianki o ujawnieniu dowodów bez odczytania, co jest naruszeniem art. 405 § 4 k.p.k. Jednakże, co ważniejsze, kluczowy dowód – protokół zeznań J. O. w charakterze świadka – nie został w ogóle wprowadzony do materiału dowodowego w sposób prawidłowy. Zaniechanie to stanowiło rażące naruszenie art. 410 k.p.k. i art. 433 § 1 k.p.k., które mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej czynu z art. 233 § 1a k.k. i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Wskazano również na potrzebę rozważenia kwestii prawnej dotyczącej możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności za art. 233 § 1a k.k. sprawcy, który złożył fałszywe zeznanie w obawie przed odpowiedzialnością, a także na niezrozumiałość przesłuchiwania skazanego w charakterze świadka w sytuacji, gdy materiał dowodowy uzasadniał już podejrzenie popełnienia przestępstwa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, protokół zeznań, który nie został prawidłowo wprowadzony do materiału dowodowego, nie może stanowić podstawy ustaleń faktycznych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że protokół zeznań J. O. w charakterze świadka nie został prawidłowo ujawniony ani odczytany, co stanowi rażące naruszenie art. 410 k.p.k. i art. 433 § 1 k.p.k., uniemożliwiając jego wykorzystanie jako podstawy wyroku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania w części, oddalenie w pozostałej części
Strona wygrywająca
skazany J. O. (w części dotyczącej czynu z art. 233 § 1a k.k.)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. O. | osoba_fizyczna | skazany |
| R. S. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| M. S. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| Andrzej Pogorzelski | osoba_fizyczna | prokurator Prokuratury Krajowej |
| M. O. | osoba_fizyczna | obrońca |
Przepisy (26)
Główne
k.k. art. 190a § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 190 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 233 § § 1a
Kodeks karny
k.p.k. art. 405 § § 4
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
Pomocnicze
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny
k.k. art. 12
Kodeks karny
k.k. art. 4 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 11 § § 3
Kodeks karny
k.k. art. 85 § § 1 i 2
Kodeks karny
k.k. art. 86 § § 1 i 2
Kodeks karny
k.k. art. 41a § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 46 § § 2
Kodeks karny
k.p.k. art. 427 § § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 438 § pkt 1, 2, 3 i 4
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 405 § § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 433 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 393 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 405
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 437 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Konstytucja RP art. 42 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.k. art. 6
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 313 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 535 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewprowadzenie do materiału dowodowego protokołu zeznań J. O. w charakterze świadka w sposób prawidłowy. Rażące naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących ujawnienia dowodów i prawa do obrony.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące czynu z art. 190a i 190 k.k. uznane za oczywiście bezzasadne. Zarzut naruszenia art. 405 § 4 k.p.k. (brak wzmianki o ujawnieniu dowodów) uznany za nie mający wpływu na treść wyroku.
Godne uwagi sformułowania
kasacja jest oczywiście bezzasadna w odniesieniu do czynu przypisanego skazanemu w pkt I wyroku Sądu Rejonowego nie oznacza to jednak, że wszystkie zarzuty kasacji związane z tym czynem ocenić należy jako trafne przepis art. 405 § 4 k.p.k. nie może być interpretowany w ten sposób, iż jego naruszenie skutkuje niemożnością uznania dowodu za ujawniony wzmianka w protokole w żadnym wypadku nie daje się odczytać jako warunek ujawnienia dowodów ujawnienie tych protokołów i dokumentów następuje z mocy ustawy z chwilą wydania przez przewodniczącego składu orzekającego decyzji o zamknięciu przewodu sądowego rzecz nie sprowadza się do nieprawidłowego, z naruszeniem prawa do obrony, wprowadzenia dowodów do procesu, a do zaniechania wprowadzenia do procesu kluczowego dowodu w sprawie, jakim jest protokół przesłuchania skazanego w charakterze świadka, w ogóle wyrok Sądu I instancji został wydany w wyniku rażącej obrazy art. 410 k.p.k. zaniechanie Sądu odwoławczego stanowiło rażące naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. i w zw. z art. 410 k.p.k. i mogło ono mieć istotny wpływ na treść wyroku
Skład orzekający
Waldemar Płóciennik
przewodniczący-sprawozdawca
Eugeniusz Wildowicz
członek
Włodzimierz Wróbel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenia przepisów proceduralnych dotyczących ujawniania dowodów i ich wpływu na prawo do obrony w postępowaniu karnym. Konieczność prawidłowego wprowadzania dowodów do materiału dowodowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z ujawnianiem dowodów i składaniem zeznań w charakterze świadka.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu karnym, w tym prawa do obrony i prawidłowego ujawniania dowodów, co jest kluczowe dla praktyków prawa. Uchylenie wyroku z powodu błędu proceduralnego jest zawsze interesujące.
“Sąd Najwyższy uchyla wyrok: kluczowy dowód nie istniał w aktach sprawy?”
Dane finansowe
nawiązka: 5000 PLN
nawiązka: 5000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN Sygn. akt IV KK 199/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 października 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Eugeniusz Wildowicz SSN Włodzimierz Wróbel Protokolant Małgorzata Czartoryska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego w sprawie J. O. skazanego z art. 190a § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 6 października 2021 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 28 września 2020 r., sygn. akt IV Ka (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II K (…), 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej utrzymania w mocy rozstrzygnięcia o czynie z art. 233 § 1a k.k. i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. w pozostałej części oddala kasację jako oczywiście bezzasadną i kosztami postępowania kasacyjnego w tym zakresie obciąża skazanego J. O.; 3. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokat M. O. - Kancelaria Adwokacka w K. - kwotę 1180, 80 zł (jeden tysiąc sto osiemdziesiąt złotych i osiemdziesiąt groszy), zawierającą 23 % VAT, za sporządzenie i wniesienie kasacji i obronę skazanego w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym. UZASADNIENIE J. O. został oskarżony o to, że: „I. w okresie od 2 października 2015 r. do 30 lipca 2017 r. w K. uporczywie nękał R. i M. S. w ten sposób, że urządzał libacje alkoholowe na klatce schodowej bloku zamieszkiwanego wspólnie z pokrzywdzonymi, wdmuchiwał dym z papierosów pod drzwi ich mieszkania, notorycznie dzwonił domofonem do mieszkania pokrzywdzonych o różnych porach, kopał w ich drzwi, załatwiał potrzeby fizjologiczne pod drzwiami ich mieszkania, obrzucał drzwi ich mieszkania resztkami jedzenia oraz pluł na wycieraczkę, a także znieważał pokrzywdzonych słowami wulgarnymi i powszechnie uznanymi za obelżywe, czym wzbudził w pokrzywdzonych uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia i istotnie naruszył ich prywatność, a nadto w okresie j.w. działając w krótkich odstępach czasu z góry powziętym zamiarem groził R. i M. S. pozbawieniem życia i utratą zdrowia za pomocą słów powszechnie uznanych za obelżywe oraz gestu podrzynania gardła, przy czym groźby te wzbudziły u pokrzywdzonych uzasadnioną obawę, że mogą zostać spełnione, tj. przestępstwo z art. 190a § 1 k.k. i art.190 § 1 k.k. w zw. z art.11 § 2 k.k. w zw. z art.12 k.k., II. w dniu 1 lutego 2018r. w K. po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu przygotowawczym, zataił prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu, tj. o przestępstwo z art. 233 § 1a k.k.”. Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2020 r. Sąd Rejonowy w K. uznał J. O. za winnego popełnienia czynu: I. zarzucanego mu w pkt I aktu oskarżenia, stanowiącego przestępstwo z art. 190a § 1 k.k. i art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art.12 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za to na mocy art.190a § 1 k.k. w zw. z art.11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; II. orzekając w granicach zarzutu z pkt II aktu oskarżenia, uznał oskarżonego za winnego tego, że w dniu 1 lutego 2018 r. w K. po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu przygotowawczym PR Ds. (…), z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu zataił prawdę o tym, aby zanieczyszczał wycieraczkę państwa S., zakłócał im spoczynek nocny dzwoniąc domofonem czy w inny sposób ich nękał, co stanowi przestępstwo z art. 233 § 1a k.k. i za to na mocy powołanego przepisu wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności. Na mocy art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. Sąd wymierzył oskarżonemu karę łączną 11 miesięcy pozbawienia wolności (pkt III), na podstawie art. 41a § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego za czyn przypisany w pkt I wyroku środek karny w postaci zakazu jakiegokolwiek kontaktowania się z pokrzywdzonymi R. i M. S. oraz zbliżania się do nich na odległość mniejszą niż 30 metrów na okres 10 lat (pkt IV) oraz na mocy art. 46 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego za czyn przypisany w pkt I wyroku nawiązki w wysokości po 15.000 zł na rzecz pokrzywdzonego R. S. i pokrzywdzonej M. S. (pkt V i VI). Nadto Sąd zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowych kwoty po 795 zł tytułem zwrotu wydatków za pełnomocnika (pkt XIV). Zaskarżając apelacją w całości wyrok Sądu pierwszej instancji, obrońca oskarżonego, na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 438 pkt 1, 2, 3 i 4 k.p.k. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: „A/ obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wydanego wyroku, a to: 1. art. 7 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na wybiórczych elementach zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenianych do tego w sposób jednostronny i niepełny, bez uwzględnienia pełnej treści dowodów, z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, co dotyczy przede wszystkim zeznań R. S. i M. S. oraz dowodu z nagrań przedłożonych przez pokrzywdzonych, którym Sąd przyznał walor wiarygodności. 2. art 7 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach świadczących na niekorzyść oskarżonego przy jednoczesnym bezpodstawnym pominięciu dowodów pozwalających na ustalenie okoliczności faktycznych a to określenie ram czasowych co do zachowań oskarżonego jakie miały stanowić realizację czynu z art. 190 a i 190 k.k. a tym samym nie uwzględnieniu przez Sąd I instancji okoliczności świadczących na korzyść oskarżonego, 3. art. 7 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach zgromadzonego w sprawie w postaci wyjaśnień oskarżonego i jego przyznania ocenianych w sposób jednostronny i niepełny, bez uwzględnienia pełnej treści tych dowodów, z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, B/ błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku i mający istotny wpływ na jego treść, polegający na: 1. przyjęciu, że oskarżony w okresie od 2 października 2015 r. do 30 lipca 2017 r. w K. uporczywie nękał R. i M. S. w ten sposób, że urządzał libacje alkoholowe na klatce schodowej bloku zamieszkiwanego wspólnie z pokrzywdzonymi, wdmuchiwał dym z papierosów pod drzwi ich mieszkania, notorycznie dzwonił domofonem do mieszkania pokrzywdzonych o różnych porach, kopał w ich drzwi, załatwiał potrzeby fizjologiczne pod drzwiami ich mieszkania, obrzucał drzwi ich mieszkania resztkami jedzenia oraz pluł na wycieraczkę, a także znieważał pokrzywdzonych słowami wulgarnymi i powszechnie uznanym za obelżywe, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowody nie pozwala na jednoznaczne i kategoryczne ustalenie, że oskarżony dopuścił się w/w zachowań, 2. przyjęciu, że oskarżony w okresie 2 października 2015 r. do 30 lipca 2017 r. w K. działając w krótkich odstępach czasu z góry powziętym zamiarem groził R. i M. S. pozbawieniem życia i utraty zdrowia za pomocą słów powszechnie uznanych za obelżywe oraz gestu podrzynania gardła, przy czym groźby te wzbudziły u pokrzywdzonych uzasadnioną obawę, że mogą zostać spełnione podczas, gdy materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwala na poczynienie takich ustaleń w sposób kategoryczny, 3. przyjęciu, że w dniu 1 lutego 2018 r. w K. po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu przygotowawczym PR Ds. (…), z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu zataił prawdę o tym, aby zanieczyszczał wycieraczkę państwa S., zakłócał im spoczynek nocny dzwoniąc domofonem czy w inny sposób ich nękał, co stanowi przestępstwo (…) z art. 233 § 1a k.k.” Z ostrożności procesowej dodatkowo obrońca zarzucił: „C/ rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonego J. O.: - kary łącznej 11 miesięcy pozbawienia wolności za oba czyny jak też kar jednostkowych (opisanych w pkt I i II aktu oskarżenia), która to kara w świetle ujawnionych w niniejszej prawie okoliczności jest niewspółmierna do winy, do okoliczności popełnienia czynów, jak również zachowania oskarżonego przed i po popełnieniu przestępstw, co sprawia, iż orzeczona kara nie może spełnić swoich celów wychowawczych względem oskarżonego, a także nie spełnia wymogów w zakresie społecznego oddziaływania, - nawiązki w kwocie po 15.000 zł na rzecz R. S. i M. S., która to kara w świetle ujawnionych w niniejszej sprawie okoliczności jest niewspółmierna do winy, do okoliczności popełnienia czynów, jak również zachowania oskarżonego przed i po popełnieniu przestępstw.” W konkluzji skarżący wniósł o: 1. uniewinnienie oskarżonego od zarzucanych mu czynów, ewentualnie 2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie 3. w razie uznania, iż brak jest podstaw do zastosowania punktu 1 lub 2 wniósł o orzeczenie wobec oskarżonego kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz orzeczenie nawiązki w niższej kwocie. Po rozpoznaniu wywiedzionej apelacji, Sąd Okręgowy w K. orzeczeniem z dnia 28 września 2020 r., sygn. IV Ka (…), zmienił zaskarżony wyrok obniżając wysokość nawiązki orzeczonej na rzecz pokrzywdzonych do kwoty po 5 000 zł oraz wyeliminował kwotę zwrotu wydatków zasądzonych na rzecz oskarżycielki posiłkowej, a w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. We wniesionej kasacji, kwestionującej wyrok Sadu odwoławczego w części utrzymującej w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji, obrońca podniósł zarzuty rażącej obrazy prawa procesowego, która mogła mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku a to: „a) art. 405 § 4 k.p.k. w zw. z art. 405 § 2 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. i 440 k.p.k. poprzez nie zbadanie i nie dostrzeżenie, że Sąd I instancji przed zamknięciem przewodu sądowego nie zamieścił w protokole rozprawy wzmianki o ujawnieniu bez odczytywania protokołów i dokumentów podlegających odczytaniu na rozprawie, co spowodowało, że skazany nie był powiadomiony o ujawnieniu dowodów w sprawie a tym samym pozbawiony możliwości odniesienia się do nich co stanowi pozbawienie prawa do obrony, b) art. 410 k.p.k. w zw. z art. 393 § 1 k.p.k. i art. 433 § 1 k.p.k. i 440 k.p.k. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie sprawstwa skazanego J.O. co do czynu z art. 233 § 1a k.k. na podstawie protokołu zeznań J.O. z dnia 1.02.2018 r. w sytuacji, gdy protokół ten nie został ujawniony w toku rozprawy głównej w procesowo przewidziany sposób; c) art. 7 k.p.k. in principio k.p.k. w zw. z art. 405 k.p.k., art. 433 § 1 k.p.k. i 440 k.p.k. przez ukształtowanie przez Sąd orzekający przekonania o sprawstwie skazanego na podstawie dowodu z protokołu zeznań J. O. złożonych jako świadka, który nie został prawidłowo ujawniony podczas rozprawy głównej; d) art. 7 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na wybiórczych elementach zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenianych w sposób jednostronny i niepełny, bez uwzględnienia pełnej treści dowodów, z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i bezpodstawnym pominięciu dowodów pozwalających na ustalenie okoliczności faktycznych a to określenie ram czasowych co do zachowań skazanego jakie miały stanowić realizację czynu z art. 190a i 190 k.k. a tym samym nie uwzględnieniu przez Sąd odwoławczy okoliczności świadczących na korzyść skazanego; e) art. 7 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niepełnych w postaci nagrań ocenianych w sposób jednostronny, bez uwzględnienia pełnej treści wszystkich dowodów w tym opinii biegłego R. P. z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego.” W następstwie tych zarzutów skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku i utrzymanego nim wyroku Sądu pierwszej instancji i uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Odpowiadając pisemnie na kasację prokurator wniósł o jej oddalenia jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja obrońcy skazanego jest oczywiście bezzasadna w odniesieniu do czynu przypisanego skazanemu w pkt I wyroku Sądu Rejonowego, wobec czego – zgodnie z art. 535 § 3 k.p.k. – uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego w tym zakresie nie zostanie sporządzone. Nadzwyczajny środek zaskarżenia wniesiony przez obrońcę skazanego zasługuje natomiast na uwzględnienie w części związanej z przypisaniem skazanemu odpowiedzialności za czyn z art. 233 § 1a k.k. Nie oznacza to jednak, że wszystkie zarzuty kasacji związane z tym czynem ocenić należy jako trafne. Zgodzić należy się z obrońcą, że Sąd pierwszej instancji w protokole rozprawy głównej nie zawarł wzmianki o ujawnieniu bez odczytania protokołów i dokumentów, do czego był zobowiązany w związku z treścią przepisu art. 405 § 4 k.p.k., jednak naruszenie to nie ma i nie mogło mieć wpływu na treść zaskarżonego wyroku. W pełni należy podzielić stanowisko prokuratora przedstawione w pisemnej odpowiedzi na kasację, iż „przepis art. 405 § 4 k.p.k. nie może być interpretowany w ten sposób, iż jego naruszenie skutkuje niemożnością uznania dowodu za ujawniony, a tym samym niemożnością powołania wskazanego dowodu jako podstawy wyrokowania w myśl art. 410 k.p.k.” Zgodnie z treścią art. 405 § 2 k.p.k. z chwilą zamknięcia przewodu sądowego ujawnione są bez odczytania wszystkie protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie, które nie zostały odczytane. Z kolei § 4 stanowi, iż o ujawnieniu bez odczytywania protokołów i dokumentów zamieszcza się wzmiankę w protokole rozprawy. Wskazywanie poszczególnych protokołów i dokumentów nie jest konieczne. Z przepisu tego wynika więc jedynie, że o ujawnieniu bez odczytywania protokołów i dokumentów zamieszcza się wzmiankę w protokole rozprawy; pod drugie - wzmianka w protokole w żadnym wypadku nie daje się odczytać jako warunek ujawnienia dowodów; po trzecie - ujawnienie tych protokołów i dokumentów następuje z mocy ustawy z chwilą wydania przez przewodniczącego składu orzekającego decyzji o zamknięciu przewodu sądowego. Zamknięcie przewodu sądowego rodzi skutek w postaci ujawnienia dowodów i dopiero o tym skutku Sąd informuje czyniąc wzmiankę w protokole rozprawy. Prokurator zauważył również trafnie, że „(…) z chwilą zamknięcia przewodu nie jest możliwe kontynuowanie postępowania dowodowego. Skoro więc ustawodawca przewiduje poczynienie wzmianki o ujawnieniu dowodów dopiero wówczas, gdy już nie jest możliwe przeprowadzenie nowych dowodów, to oznacza to wyraźnie, że wzmianka o ujawnieniu dowodów nie została przewidziana jako forma zabezpieczenia prawa do obrony. O czysto porządkowym charakterze przepisu art. 405 § 4 k.p.k. świadczy zaś dobitnie jego zdanie drugie, w którym stwierdzono, iż w związku z uczynieniem wzmianki w protokole rozprawy, wskazywanie poszczególnych protokołów i dokumentów nie jest konieczne. Oznacza to, iż wzmianka poczyniona przez Sąd nawet nie musi zawierać informacji o tym jakie to dokładnie dowody i o jakiej treści zostały ujawnione. To zaś przesądza, iż intencją ustawodawcy formułującego powołany przepis nie było w żadnym wypadku stworzenie gwarancji oskarżonemu w zakresie możliwości ustosunkowania się do ujawnionych dowodów” (k. 5 odpowiedzi na kasację i przywołane tam piśmiennictwo). Konkludując - zaniechanie uczynienia wzmianki w protokole, mimo, iż jest to czynność obligatoryjna, nie wywołuje żadnych skutków prawnych, a naruszenie przepisu art. 405 § 4 k.p.k. nie ma żadnego wpływu na treść wyroku, skoro ujawnienie dokumentów następuje ex lege z chwilą zamknięcia przewody sądowego. Wzmianka czyniona w protokole rozprawy ma więc charakter czysto informacyjny. Zarzucana przez obrońcę obraza art. 405 § 4 k.p.k., nawet w zestawieniu z art. 440 k.p.k., nie mogła mieć żadnego znaczenia z punktu widzenia prawidłowości rozstrzygnięcia dotyczącego czynu z pkt II wyroku Sądu Rejonowego, ponieważ rzecz nie sprowadza się do nieprawidłowego, z naruszeniem prawa do obrony, wprowadzenia dowodów do procesu, a do zaniechania wprowadzenia do procesu kluczowego dowodu w sprawie, jakim jest protokół przesłuchania skazanego w charakterze świadka, w ogóle (tom I, k – 194 – 195). Z przepisu art. 405 § 3 k.p.k. wynika, że protokołami i dokumentami ujawnianymi z mocy prawa z chwilą zamknięcia przewodu są: 1. wskazane przez oskarżyciela w akcie oskarżenia jako dowody, których przeprowadzenia na rozprawie głównej się on domaga, z wyjątkiem tych, co do których sąd oddalił wniosek dowodowy, 2. wskazane we wniosku dowodowym strony, który został uwzględniony, 3. dopuszczone przez sąd z urzędu. Protokół przesłuchania J. O. w charakterze świadka, stanowiący fundament oskarżenia o przestępstwo z art. 233 § 1a k.k., omawiany jest przez oskarżyciela w uzasadnieniu aktu oskarżenia (tom III, k – 188), nie zawnioskowano go jednak jako dowodu do odczytania i ujawnienia na rozprawie (k – 190 – 191), co powoduje, że w trybie art. 405 § 1 k.p.k. nie mógł on zostać wprowadzony do podstawy dowodowej. Analiza postępowania przed Sądami obu instancji wskazuje, że żadna ze stron nie wnioskowała o przeprowadzenie tego dowodu oraz że Sądy nie przeprowadziły dowodu z tego dokumentu z urzędu. Zauważyć w tym miejscu należy, że omawiany protokół został przywołany w akcie oskarżenia przy nazwisku J. O. – wskazanego jako oskarżonego – obok protokołów jego wyjaśnień składanych w roli podejrzanego, co nie może być oceniane jako wniosek o przeprowadzenie tego dowodu, bowiem nie można mieszać dowodu z wyjaśnień z dowodem z dokumentu. Ostatecznie zatem protokół zawierający rzekomo fałszywe zeznania oskarżonego nie został ani odczytany, ani uznany za ujawniony bez odczytania, nie mógł więc stanowić podstawy ustaleń faktycznych prowadzących do wniosku o sprawstwie skazanego w rozważanym zakresie. W konsekwencji wyrok Sądu I instancji został wydany w wyniku rażącej obrazy art. 410 k.p.k. stanowiącego, że podstawę wyroku stanowić może tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Fakt, iż omawiana kwestia nie stała się wprost przedmiotem zarzutu apelacyjnego, nie zwalniał Sadu odwoławczego z obowiązku skontrolowania zaskarżonego orzeczenia poza granicami zaskarżenia, w szczególności w perspektywie proceduralnej rażącej niesprawiedliwości wyroku. Trudno przecież zaakceptować orzeczenie skazujące w sytuacji, w której zasadniczy dowód nie został w ogóle wprowadzany do podstawy dowodowej, zatem Sądy orzekające w sprawie pozbawiły się możliwości oceny jego legalności i miarodajności. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku o trafności kasacji, a w szczególności zarzutu zawartego w pkt b), w omawianym zakresie. Zaniechanie Sądu odwoławczego stanowiło rażące naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. i w zw. z art. 410 k.p.k. i mogło ono mieć istotny wpływ na treść wyroku. W tym stanie rzeczy konieczne stało się uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w K. w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o czynie z art. 233 § 1a k.k. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W toku ponowionego postępowania Sąd odwoławczy będzie zobowiązany do przeprowadzenia dowodu z protokołu przesłuchania J. O. w charakterze świadka (k – 194 – 195), dokonania oceny tego dokumentu i rozstrzygnięcia o dalszym toku postępowania z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z art. 437 § 2 k.p.k. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd winien również rozważyć czy prawo do obrony, określone w art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.k. dopuszcza możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej za przestępstwo określone w art. 233 § 1a k.k. przesłuchiwanego w charakterze świadka sprawcy czynu zabronionego, który w obawie przed grożącą mu odpowiedzialnością karną złożył fałszywe zeznanie (zob. pytanie prawne skierowane do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – I KZP 5/21). Dodatkowo należy zauważyć, że pokrzywdzeni czynem przypisanym skazanemu w pkt I wyroku Sądu Rejonowego złożyli zawiadomienie o popełnionym przestępstwie w dniu 21 lipca 2017 r. i dołączyli do niego dokumenty stanowiące obszerny materiał dowodowy (k – 1 – 110). 13 września 2017 r. M. S. została przesłuchana w charakterze świadka (k – 111 – 113), a następnie dołączono do akt sporządzoną w dniu 2 stycznia 2018 r. ekspertyzę odnoszącą się do przedłożonych przez pokrzywdzonych nagrań (k – 131 – 186). Z motywacyjnej części wyroku Sądu Rejonowego wynika, że dokumenty te stanowiły w znacznej mierze podstawę ustaleń faktycznych prowadzących do wniosku o sprawstwie J. O. w zakresie czynu z pkt I. W tej sytuacji całkowicie niezrozumiały jest cel słuchania skazanego w charakterze świadka w dniu 1 lutego 2018 r. na okoliczności wynikające ze wskazanych dokumentów, w szczególności w sytuacji, gdy treść tych dokumentów uzasadniała dostatecznie podejrzenie popełnienia przez niego przestępstwa, co – stosownie do art. 313 § 1 k.p.k. – winno pociągnąć za sobą sporządzenie postanowienia o przedstawieniu zarzutu, ogłoszenie go podejrzanemu i przesłuchanie tego podejrzanego.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI