IV KK 171/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok łączny i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu naruszenia przepisów prawa intertemporalnego dotyczących stosowania ustawy względniejszej.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację obrońcy skazanego R. S. od wyroku Sądu Okręgowego, który utrzymał w mocy wyrok łączny Sądu Rejonowego. Kasacja zarzucała rażące naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 440 k.p.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i art. 89 § 1 k.k. poprzez niezastosowanie ustawy względniejszej dla skazanego przy wydawaniu wyroku łącznego. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, uchylił zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez obrońcę skazanego R. S. od wyroku Sądu Okręgowego w K., który utrzymał w mocy wyrok łączny Sądu Rejonowego w K. Sąd Rejonowy wymierzył skazanemu karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, łącząc kary orzeczone różnymi wyrokami, w tym kary z warunkowym zawieszeniem wykonania oraz kary bezwzględne. Kasacja zarzucała rażące naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 440 k.p.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i art. 89 § 1 k.k. (w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 5 listopada 2009 r.), poprzez brak zastosowania ustawy względniejszej dla skazanego przy wydawaniu wyroku łącznego. Podniesiono również zarzut naruszenia art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 427 § 2 k.p.k. i art. 433 § 1 k.p.k. dotyczący niewłaściwego odniesienia się Sądu Okręgowego do zarzutów apelacji. Sąd Najwyższy, powołując się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę I KZP 2/01, stwierdził, że przed wejściem w życie art. 89 § 1a k.k. (8 czerwca 2010 r.) nie było dopuszczalne orzeczenie kary łącznej bez warunkowego zawieszenia jej wykonania w sytuacji, gdy łączono kary z warunkowym zawieszeniem i kary bezwzględne, chyba że zachodziły przesłanki z art. 69 k.k. Po tej dacie, przepis § 1a art. 89 k.k. dopuścił taką możliwość. Sąd Najwyższy uznał, że ustawa obowiązująca przed 8 czerwca 2010 r. była względniejsza dla skazanego, ponieważ czyny popełniono w latach 2007-2009, a pierwszy wyrok zapadł przed 8 czerwca 2010 r. W związku z tym, Sąd Rejonowy powinien był zastosować ustawę względniejszą, a Sąd Okręgowy nie skorygował tego błędu. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli ustawa względniejsza dla skazanego (obowiązująca przed nowelizacją) nie dopuszczała takiej możliwości, a przesłanki z art. 69 k.k. nie zachodzą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że ustawa obowiązująca przed 8 czerwca 2010 r. była względniejsza dla skazanego, ponieważ nie dopuszczała orzeczenia kary łącznej bez warunkowego zawieszenia jej wykonania w sytuacji łączenia kar z warunkowym zawieszeniem i kar bezwzględnych, chyba że zachodziły przesłanki z art. 69 k.k. Nowelizacja art. 89 k.k. poprzez dodanie § 1a wprowadziła możliwość orzeczenia kary łącznej bez warunkowego zawieszenia, ale nie można jej stosować wstecz, jeśli jest to ustawa niewzględniejsza.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
R. S.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. S. | osoba_fizyczna | skazany |
| M. L. | inne | obrońca z urzędu |
Przepisy (8)
Główne
k.k. art. 89 § § 1
Kodeks karny
W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności, ograniczenia wolności albo grzywny z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 69.
k.k. art. 4 § § 1
Kodeks karny
Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, należy stosować ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę starą, jeżeli ustawa nowa przewiduje surowszą karę za dany czyn.
Pomocnicze
k.k. art. 89 § § 1a
Kodeks karny
W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania sąd może w wyroku łącznym orzec karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
Sąd odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżone orzeczenie, jeżeli wniesiony środek odwoławczy jest bezzasadny.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Uzasadnienie powinno zawierać wskazanie podstawy prawnej wyroku oraz rozważenie zarzutów podniesionych w środku odwoławczym.
k.p.k. art. 427 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Środek odwoławczy wniesiony osobiście przez stronę powinien zawierać wskazanie, czy jest on wnoszony na korzyść czy na niekorzyść oskarżonego.
k.p.k. art. 433 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Sąd odwoławczy jest związany zakresem zaskarżenia i podniesionymi zarzutami, chyba że w celu zapobieżenia rażącej niesprawiedliwości musi wyjść poza te granice.
k.k. art. 69
Kodeks karny
Przesłanki warunkowego zawieszenia wykonania kary.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie prawa intertemporalnego (art. 4 § 1 k.k.) poprzez zastosowanie ustawy nowelizującej art. 89 k.k. (art. 89 § 1a k.k.) do czynów popełnionych przed jej wejściem w życie, co skutkowało orzeczeniem kary łącznej bez warunkowego zawieszenia, podczas gdy ustawa względniejsza nie dopuszczała takiej możliwości. Niewłaściwe rozpoznanie apelacji przez Sąd Okręgowy, który ograniczył się do analizy wymiaru kary łącznej, pomijając konieczność pełnej kontroli wyroku sądu pierwszej instancji z punktu widzenia wszystkich powodów odwoławczych, co narusza przepisy k.p.k. dotyczące postępowania odwoławczego.
Godne uwagi sformułowania
ustawą względniejszą dla osób skazanych, w kontekście możliwości kształtowania wymiaru kary łącznej w wyroku łącznym, była ustawa obowiązująca w brzmieniu przed dniem 8 czerwca 2010 r. nie można wyciągać z wypowiedzi Sądu Najwyższego jakichkolwiek wniosków za pomocą zabiegu opartego na rozumowaniu a contrario. w przypadku apelacji strony nie jest możliwe jedynie ustosunkowanie się do zasadności tego środka odwoławczego. Konieczne jest nadto spełnienie podstawowej roli sądu odwoławczego w tym zakresie i dokonanie pełnej kontroli zaskarżonego wyroku.
Skład orzekający
Jerzy Grubba
przewodniczący
Wiesław Kozielewicz
sprawozdawca
Henryk Komisarski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów prawa intertemporalnego w sprawach karnych, zwłaszcza dotyczących wyroków łącznych i stosowania ustawy względniejszej (art. 4 § 1 k.k.). Zagadnienia związane z zakresem kontroli apelacyjnej sądu odwoławczego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji łączenia kar z warunkowym zawieszeniem i kar bezwzględnych oraz zmiany przepisów dotyczących wyroków łącznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii prawa intertemporalnego w kontekście wyroków łącznych, co jest kluczowe dla praktyków prawa karnego. Pokazuje, jak ważne jest stosowanie ustawy względniejszej i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia orzeczenia.
“Wyrok łączny: Kiedy nowa ustawa nie jest lepsza? Sąd Najwyższy wyjaśnia prawo intertemporalne.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt IV KK 171/11
W Y R O K
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 listopada 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)
SSN Wiesław Kozielewicz (sprawozdawca)
SSA del. do SN Henryk Komisarski
Protokolant Danuta Bratkrajc
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy
w sprawie R. S.
w przedmiocie wyroku łącznego
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 8 listopada 2011 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w K.
z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. II Ka […]
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K.
z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. akt II K […]
I. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu
Rejonowego w K. i sprawę skazanego R. S. przekazuje temu Sądowi do
ponownego rozpoznania,
II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. M. L. – Kancelaria Adwokacka
w K., obrońcy z urzędu skazanego R. S., kwotę 1107 zł (tysiąc sto siedem
złotych) tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji oraz
udział w rozprawie kasacyjnej.
2
U Z A S A D N I E N I E
Sąd Rejonowy w K. wyrokiem łącznym z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. II K
[…], wymierzył skazanemu R. S., karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia
wolności – łącząc następujące kary:
-
8 miesięcy pozbawienia wolności wymierzoną przez Sąd Rejonowy w
S., wyrokiem z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt II K […], za
przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełnione w
okresie od 21 lutego 2007 r. do 13 marca 2009 r.,
-
1 roku pozbawienia wolności wymierzoną przez Sąd Rejonowy w S.,
wyrokiem z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt II K […], za
przestępstwa z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 91 §
1 k.k., popełnione w okresie od 7 kwietnia 2009 r. do 24 sierpnia 2009
r.,
-
6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej
wykonania na okres 2 lat próby wymierzoną przez Sąd Rejonowy w B.,
wyrokiem z dnia 1 marca 2010 r., sygn. II K […], za przestępstwo z
art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1k.k., popełnione w dniu 30 czerwca
2009 r.,
-
6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzoną przez Sąd Rejonowy w
O., wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2010 r., sygn. II K […] za przestępstwo
z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełnione w dniu 8 lutego
2009 r.,
-
1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej
wykonania za okres 3 lat próby wymierzoną przez Sąd Rejonowy w B.
– Wydział Zamiejscowy w S. wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2010 r.,
sygn. VIII […], za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1
k.k., popełnione w dniu 16 września 2009 r.,
-
6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzoną przez Sąd Rejonowy w
K., wyrokiem z dnia 11 maja 2010 r., sygn. II K […] za przestępstwo z
art. 286 § 1 k.k., popełnione w dniu 7 września 2009 r.
3
Od tego wyroku apelację złożył skazany R. S.
Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 2 lutego
2011 r., sygn. II Ka […], na podstawie art. 105 § 1 – 3 k.p.k. sprostował oczywistą
omyłkę pisarską w pkt I wyroku, w ten sposób, że w miejscu słów „Sądu
Rejonowego w K.” wpisał słowa „Sądu Rejonowego w B.”, zaś zaskarżony wyrok
utrzymał w mocy uznając apelację za oczywiście bezzasadną.
Od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w K. kasację złożył obrońca
skazanego i zarzucając:
1. rażące naruszenie przepisu postępowania, a to art. 440 k.p.k. w zw. z art. 4 §
1 k.k. i art. 89 § 1 k.k. w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 5
listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania
karnego, ustawy - Kodeks karny wykonawczy, ustawy - Kodeks karny skarbowy oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1589) poprzez brak zastosowania tego
przepisu i utrzymanie w mocy wyroku łącznego Sądu Rejonowego w K. 3 listopada
2010 r., sygn. akt II K […], pomimo iż Sąd Rejonowy wymierzając karę łączną nie
zastosował ustawy względniejszej dla skazanego naruszając art. 4 § 1 k.k. - co
skutkuje rażącą niesprawiedliwością zaskarżonego orzeczenia Sądu Okręgowego w
K.,
2. rażące naruszenie przepisu postępowania, a to art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art.
427 § 2 k.p.k. oraz art. 433 § 1 k.p.k. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i
odniesienie się w uzasadnieniu wyroku jedynie do zarzutu apelacji dotyczącego
wymiaru kary łącznej, pomimo iż apelacji nie wniósł podmiot kwalifikowany lecz
osobiście R. S., a zatem apelacja podlegała kontroli z punktu widzenia wszystkich
powodów odwoławczych - tym samym Sąd II instancji winien w uzasadnieniu
wskazać z jakich przyczyn art. 89 k.k. w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawa
z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks
postępowania karnego, ustawy - Kodeks karny wykonawczy, ustawy - Kodeks karny
skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 206, poz. 1589) nie jest
względniejszy dla skazanego, czego nie uczynił, które to uchybienia mogły mieć
istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia,
4
wniósł o :
1. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w K. w całości i przekazanie
sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania,
2. przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu w sprawie w
wysokości 150 % stawki minimalnej, bowiem nie uiścił on ich ani w całości ani w
części, a sporządzenie kasacji wymagało znacznego nakładu pracy obrońcy.
Prokurator Okręgowy w K. w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł o
oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej, z kolei Prokurator Prokuratury
Generalnej, obecny na rozprawie kasacyjnej, wniósł o uwzględnienie kasacji,
uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu
Rejonowego w K. i przekazaniu sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Kasacja zasługuje na uwzględnienie.
Przypomnieć należy, że zarówno kodeks karny z 1932 r., jak i kodeks karny
1964 r. nie przewidywały możliwości wydania wyroku łącznego mocą którego
dokonano by łączenia kar jednostkowych pozbawienia wolności co do których
zastosowano instytucję warunkowego zawieszenia ich wykonania i kar pozbawienia
wolności orzeczonych jako kary bezwzględne (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego
z dnia 19 lutego 1959 r. VI Ko 35/59, OSNCK 1960, z. 4, poz. 51, wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 13 sierpnia 1977 r., VI KRN 187/77, OSNPG 1978, nr 1, poz. 5,
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1984 r., II KZ 19/84, OSNKW
1984, z. 9-10, poz. 90, glosa St. Zabłockiego do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4
stycznia 1994 r., II KRN 358/93, Przegląd Sądowy 1994, nr 6, s. 84-91).
W kodeksie karnym z 1997 r., który obowiązuje od 1 września 1998 r., art. 89
§ 1 stanowi cyt. ” W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary
pozbawienia wolności, ograniczenia wolności albo grzywny z warunkowym
zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, sąd może warunkowo
zawiesić wykonanie kary łącznej, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 69”.
W uchwale z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz.
41, Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie skazania za zbiegające się przestępstwo na
5
kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i bez
warunkowego jej zawieszenia- orzeczenie kary bez warunkowego zawieszenia jej
wykonania w wyroku łącznym (art. 89 § 1 k.k.) nie jest dopuszczalne. W
uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podniósł m. in. cyt. „normatywna treść tego
przepisu (tj. art. 89 § 1 k.k.) sprowadza się zatem do dwóch elementów: pierwszy
określa rodzaj kar, które mogą być objęte karą łączną w wyroku łącznym, drugi zaś
wyznacza końcowy, dopuszczalny wynik łączenia wyrażający się w karze z
warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Nie ma tu więc w ogóle mowy o
możliwości orzeczenia kary łącznej bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
Gdyby ustawodawca dla układu określonego art. 89 § 1 k.k. dopuszczał możliwość
wymierzenia kary bez warunkowego zawieszenia jej wykonania to przepis ten
musiałby mieć inne brzmienie, a mianowicie: „sąd może orzec karę łączną bez
warunkowego zawieszenia, albo zawiesić jej wykonanie jeżeli zachodzą przesłanki
określone w art. 69”. Pomimo krytycznych glos do tej uchwały (por. J. Matras,
Prokuratura i Prawo 2002, nr 1, s. 119 i in., W. Marcinkowski, Wojskowy Przegląd
Prawniczy 2002, nr 3, s. 160 i in., K. Grzegorczyk, Wojskowy Przegląd Prawniczy
2001, nr 2, s. 150 i in., M. Gajewski, Monitor Prawniczy 2001, nr 18, s. 940-942), w
orzecznictwie Sąd Najwyższego, już od ponad dziesięciu lat prezentowana jest w
omawianej kwestii wykładnia art. 89 § 1 k.k. taka jak w uchwale z 27 marca 2001, I
KZP 2/01, por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 stycznia 2003 r., KK
403/02, R-OSNKW 2003, poz. 23, z dnia 3 kwietnia 2003 r., IV KK 113/03, R-
OSNKW 2003, poz. 713, z dnia 22 czerwca 2004 r., V KK 50/04, niepubl., z dnia 5
października 2004 r., V KK 224/04, OSNKW 2004, z. 10, poz. 98, z dnia 14 kwietnia
2005 r., III KK 54/05, R-OSNKW 2005, poz. 778, z dnia 15 listopada 2005 r., IV KK
256/05, R-OSNKW 2005, poz. 2056, z dnia 16 grudnia 2005 r., V KK 414/05, R-
OSNKW 2005, poz. 2519, z dnia 19 października 2006 r„ V KK 191/06, R-OSNKW
2006, poz. 1989, z dnia 19 grudnia 2006 r., IV KK 446/06, R-OSNKW 2006, poz.
2500, z dnia 14 marca 2007 r„ II KK 6/07, R- OSNKW 2007, poz. 609, z dnia 24
kwietnia 2007 r., IV KK 155/07, KZS 2007, nr 9, poz. 17, z dnia 12 czerwca 2007 r.,
V KK 132/07, R-OSNKW 2007, poz. 1261, z dnia 19 grudnia 2007 r., III KK 408/07,
6
R-OSNKW 2007, poz. 2898, z dnia 19 marca 2008 r., IV KK 45/08, KZS 2008, nr 5,
poz. 66, z dnia 9 czerwca 2008 r., III KK 124/08, R-OSNKW 2008, poz. 1227, z dnia
11 lipca 2008 r., III KK 82/08, R-OSNKW 2008, poz. 1456, z dnia 26 listopada 2008
r., III KK 317/08, R-OSNKW 2008, poz. 2399, z dnia 26 marca 2009 r„ IV KK
69/09, R-OSNKW 2009, poz. 841, z dnia 5 sierpnia 2010 r., lIII KK 67/10, R-
OSNKW 2010, poz. 1537, z dnia 20 października 2010 r., IV KK 297/10, R-OSNKW
2010, poz. 2005, z dnia 8 lutego 2011 r., III KK 412/10 niepubl.
Jak wskazał dobitnie Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 5
października 2004 r., V KK 224/04, cyt. „Krytycy tej uchwały nie wczytali się jednak
zapewne uważnie w treści zapisane w jej uzasadnieniu, z których wcale nie wynika, -
jak chcieliby – że w tej sytuacji, gdy sąd staje wobec zagadnienia połączenia kary
pozbawienia wolności orzeczonej jako kara bezwzględna z karą pozbawienia
wolności orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, musi on orzec karę
z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Przepis art. 89 § 1 k.k. taką możliwość
jedynie przewiduje i to pod warunkiem, że zachodzą warunki określone w art. 69 k.k.
Nie jest to zatem i nie może być obligatoryjne. Konkluzji takiej nie tylko bowiem nie
da się wyczytać z treści przepisu art. 89 § 1 k.k., ale także nie dałoby się jej pogodzić
ze zdrowym rozsądkiem. Nie ma bowiem żadnych sensownych racji, dla których
osoba skazana na karę pozbawienia wolności wymierzoną bez warunkowego
zawieszenia jej wykonania miała korzystać z dobrodziejstwa probacji tylko dlatego,
że obok przestępstwa, za które tę karę wymierzono, popełniła także inne
przestępstwo, za które wymierzono karę pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania, a kara ta podlega połączeniu z karą wymierzoną jako
bezwzględna. Już w uzasadnieniu uchwały z 21 listopada 2001 r., I KZP 14/01,
OSNKW 2002, nr 1-2, poz. 1, Sąd Najwyższy zauważył, że tezę uchwały Sądu
Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r. „odnosić należy jedynie do sytuacji, w której
sąd dochodzi do przekonania, iż zachodzą przesłanki do warunkowego zawieszenia
wykonania kary łącznej, określone w art. 69 k.k. Sens tej uchwały jest zatem taki, iż
w wypadku, gdy przesłanki z art. 69 k.k. nie zachodzą sąd nie może połączyć węzłem
kary łącznej kar z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia
7
wykonania oraz zawiesić wykonania kary łącznej (w takiej sytuacji nie dochodzi do
wydania wyroku łącznego), nie zaś taki, że w każdym wypadku opisanego zbiegu
obowiązany jest orzec karę łączną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania”.
Innymi
słowy,
jedynie
na
nieporozumieniu
polegać
mogą
próby
przeciwstawiania tezie uchwały Sądu Najwyższego z 27 marca 2001 r. twierdzenia,
że stosowanie dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności
w sytuacji, o której mowa w art. 89 § 1 k.k., jest fakultatywne, a nie obligatoryjne.
Nie można bowiem wyciągać z wypowiedzi Sądu Najwyższego jakichkolwiek
wniosków za pomocą zabiegu opartego na rozumowaniu a contrario. W
rzeczywistości prawdziwe jest zarówno twierdzenie, że nie można wymierzyć
bezwzględnej kary pozbawienia wolności w razie skazania za zbiegające się
przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej
wykonania i bez warunkowego jej zawieszenia, jak i twierdzenie, że orzeczenie kary
pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jest fakultatywne
i może nastąpić tylko wtedy, gdy spełnione są warunki określone w art. 69 kk.
W związku z tym należy dojść do przekonania, że w sytuacji, gdy za
zbiegające się przestępstwa wymierzono karę pozbawienia wolności bez
warunkowego zawieszenia jej wykonania oraz karę pozbawienia wolności z
warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a nie są spełnione przesłanki określone w
art. 69 k.k. (co otwiera możliwość warunkowego zawieszenia wykonania kary), nie
zachodzą przesłanki do wymierzenia kary łącznej. Wymierzenie bowiem w takiej
sytuacji kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania
może bowiem (aczkolwiek in concreto wcale nie musi) prowadzić do pogorszenia
sytuacji skazanego. Takiego rezultatu łączenia kar nie da się zaś zaakceptować nie
tylko dlatego, że instytucja kary łącznej ze swej istoty ma na celu racjonalizację
karania, ale także dlatego, że niejednokrotnie wywoływałoby ono takie same skutki,
co zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności,
niezależnie od warunków określonych w art. 75 § 1 – 3 k.k.
Reasumując, jeżeli sąd właściwy do wydania wyroku łącznego stoi przed
problemem połączenia kar wymierzonych z warunkowym zawieszeniem wykonania
8
oraz kar wymierzonych bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, powinien w
pierwszej kolejności rozważyć, czy zachodzą przesłanki warunkowego zawieszenia
ewentualnej kary łącznej przewidziane art. 69 kk.
Pozytywna odpowiedź na to pytanie otwiera możliwość zastosowania art. 89 §
1 kk. Odpowiedź negatywna prowadzić zaś musi do odstąpienia od połączenia
orzeczonych kar. Wykluczona jest zaś trzecie, pojęciowo możliwe wyjście,
polegające na wymierzeniu kary bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, na co
właśnie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uchwale z 27 marca 2001 r.”.
Jak słusznie podniósł, obrońca skazanego w uzasadnieniu kasacji orzekając
karę łączną w przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w K. miał na uwadze treść § 1a
art. 89 k.k. Otóż ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny,
ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy,
ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 206,
poz.1598) wprowadzono do art. 89 k.k. nowy paragraf - 1a - przewidujący, że „w
razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z
warunkowym zawieszeniem ich wykonania sąd może w wyroku łącznym orzec karę
łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania”. Przepis
ten wszedł w życie z dniem 8 czerwca 2010 r., przy czym ustawa go ustanawiająca,
w
odniesieniu
do
przepisów
prawa
karnego
materialnego,
przepisów
intertemporalnych nie zawierała.
Przed dniem 8 czerwca 2010 r. stan prawny, jak wyżej to wskazano, był taki,
że orzeczenie w wyroku łącznym kary łącznej, w przypadku wymierzenia
poszczególnymi wyrokami kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem
wykonania oraz kar bezwzględnych, mogło nastąpić jedynie wówczas, gdy ta nowa
kara łączna orzekana była z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Ten stan prawny zmienił się dopiero po wejściu w życie przepisu art. 89 § 1a
k.k., wprost przewidującego możliwość orzeczenia w wyroku łącznym bezwzględnej
kary pozbawienia wolności, nawet jeśli wszystkie podlegające łączeniu kary
orzeczone zostały z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Stało się też zatem
możliwe połączenie węzłem kary łącznej w wyroku łącznym bezwzględnej kary
9
pozbawienia wolności z taką karą wymierzoną z dobrodziejstwem warunkowego
zawieszenia wykonania, a więc w takiej sytuacji, jaka wystąpiła w wypadku łączenia
kar jednostkowych w zaskarżonym wyroku.
Trafnie zatem wskazuje skarżący, że skoro do dnia 8 czerwca 2010 r. nie było
możliwe w omawianych wypadkach orzeczenie w wyroku łącznym kary łącznej bez
warunkowego zawieszenia, a po tej dacie taki wymiar kary stał się możliwy, to w
realiach niniejszej sprawy istniała konieczność porównania obu stanów prawnych
przez pryzmat wyrażonych w art. 4 § 1 k.k. reguł prawa intertemporalnego.
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 kwietnia 2011 r., IV KK
39/11, przekonywująco wywiódł, że cyt. „nie wymaga rozbudowanej argumentacji
teza, że ustawą względniejszą dla osób skazanych, w kontekście możliwości
kształtowania wymiaru kary łącznej w wyroku łącznym, była ustawa obowiązująca w
brzmieniu przed dniem 8 czerwca 2010 r. Wówczas bowiem, jeśli sąd wydając wyrok
łączny decydował się na połączenie kar pozbawienia wolności wymierzonych z
warunkowym zawieszeniem wykonania z karami bezwzględnymi, to zobowiązany
był do orzeczenia kary łącznej z warunkowym zawieszeniem. Niewystąpienie
natomiast przesłanek z art. 69 k.k., prowadziło do uznania, że brak jest warunków do
wydania wyroku łącznego. W brzmieniu obowiązującym obecnie takie ograniczenie
już nie występuje”.
Identyczny pogląd prawny wyraził Sąd Najwyższy w uzasadnieniach
wyroków: z dnia 8 lutego 2011 r., III KK 414/10, z dnia 12 kwietnia 2011 r., V KK
74/11, OSNKW 2011, z. 6, poz. 54, z dnia 15 czerwca 2011 r., II KK 108/11, z dnia 2
sierpnia 2011 r., IV KK 186/11, oraz postanowieniu z dnia 16 grudnia 2010 r., II KK
156/10, R-OSNKW 2010, poz. 2542.
Słusznie zatem skarżący podnosi w uzasadnieniu kasacji, że skoro zgodnie z
art. 4 § 1 k.k., ustawą względniejszą dla skazanego R. S. była uprzednia treść art. 89
k.k., która nie zawierała § 1a, to właśnie tę ustawę należało w jego sprawie stosować,
jako że czyny, za które został on skazany wyrokami podlegającymi łączeniu miały
miejsce w 2007 r. oraz w 2009 r., a pierwszy co do nich wyrok skazujący zapadł w
dniu 27 stycznia 2010 r.
10
Sąd Rejonowy w K. wydając zaskarżony wyrok łączny i orzekając
bezwzględną karę łączną pozbawienia wolności w miejsce kar orzeczonych z
warunkowym zawieszeniem wykonania i bez warunkowego zawieszenia, całkowicie
pominął treść art. 4 § 1 k.k., zaś Sąd Okręgowy w K., z obrazą art. 440 k.p.k., nie
skorygował tego uchybienia Sądu Rejonowego w K.
Nadto obrońca skazanego trafnie też wskazuje w uzasadnieniu kasacji, iż cyt.
”wnioskując a contrario z art. 427 § 2 w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. - gdy apelacja jest
sporządzona przez stronę osobiście powinna podlegać kontroli z punktu widzenia
wszystkich powodów odwoławczych. Tak więc w wypadku apelacji strony nie jest
możliwe jedynie ustosunkowanie się do zasadności tego środka odwoławczego.
Konieczne jest nadto spełnienie podstawowej roli sądu odwoławczego w tym
zakresie i dokonanie pełnej kontroli zaskarżonego wyroku (nie tylko w zakresie
zarzutu zgłoszonego przez stronę osobiście), co winno znaleźć odzwierciedlenie w
uzasadnieniu sporządzonym przez sąd II instancji , zaś Sąd Okręgowy w K.
powyższym obowiązkom nie sprostał. Sąd ten w uzasadnieniu orzeczenia stwierdził
„Autor apelacji nie kwestionuje sposobu połączenia wyroków, a jedynie wymiar kary
łącznej, stąd też uzasadnienie odnosić będzie się tylko do tej kwestii (str. 2
uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt II Ka
[…]), co świadczy o tym że nie dokonał kontroli wyroku Sądu Rejonowego w K.
punktu widzenia wszystkich powodów odwoławczych, a w każdym razie nie
uwidocznił tego w uzasadnieniu. Kluczową kwestią w tym zakresie jest okoliczność,
iż wymierzenie kary łącznej w wyroku łącznym podlega regułom art. 4 § 1 k.k., a w
niniejszej sprawie został zastosowany art. 89 § 1a k.k. pomimo, iż w przypadku
uznania art. 89 § 1 k.k. w brzmieniu sprzed zmian które weszły w życie dnia 8
czerwca 2010 r. za względniejszy dla skazanego, właśnie ten przepis (art. 89 § 1 k.k.)
winien znaleźć zastosowanie. W takim zaś wypadku - możliwości orzekania w
oparciu o jedną z konkurujących ustaw - obowiązkiem sądu jest wskazanie, iż ma
świadomość występowania takiej alternatywy oraz wyjaśnienie w uzasadnieniu
wyroku z jakich względów wybrał jedną z nich, jednak w uzasadnieniu wyroku Sądu
Okręgowego w K. brak jest jakiegokolwiek wywodu jurydycznego we wskazanym
11
kierunku, co rażąco narusza art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 427 § 2 k.p.k. oraz art. 433
§ 1 k.p.k.”.
Kierując się przedstawionymi wyżej względami Sąd Najwyższy na podstawie
art. 537 § 2 k.p.k. orzekł jak w wyroku.
Przewodniczący: SSN (Jerzy Grubba)
Sędziowie: SN Wiesław Kozielewicz)
SSA del. do SN (Henryk Komisarski)Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI