IV KK 167/22

SN
Sygn. akt IV KK 167/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 września 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)
‎
SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca)
‎
SSN Paweł Wiliński
Protokolant Agnieszka  Murzynowska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Roberta Tarsalewskiego,
‎
w sprawie
Ł. S.
‎
oskarżonego z art. 300 § 2 k.k.
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 29 września 2022 r.,
‎
kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego
‎
od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie
‎
z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt VII Ka 701/21
‎
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Częstochowie
‎
z dnia 23 kwietnia 2021 r., sygn. akt XVI K 713/20,
1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w
Częstochowie w postępowaniu odwoławczym;
2. zarządza zwrot wniesionej opłaty od kasacji na rzecz
oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego "S." S.K.A.
z siedzibą w J..
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 23 kwietnia 2021 r., sygn. XVI K 713/20 Ł. S. został skazany za popełnienie przestępstwa określonego w art. 300 §2 k.k., polegającego na darowaniu na rzecz I. S. udziałów w trzech nieruchomościach w celu udaremnienia wykonania wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie VIII Wydział Gospodarczy z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. VIII GC 888/13 obejmującego wierzytelność przysługującą spółce  S. S.K.A. z siedzibą w J. w kwocie 60.000 zł wraz z należnymi odsetkami, na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby 2 lat. Oskarżony został również zobowiązany do  wykonania prawomocnego wyroku zasądzającego wskazaną wierzytelność oraz  zasądzono od niego  na rzecz  oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego zwrot poniesionych przez tego oskarżyciela kosztów  adwokackich oraz  określoną kwotę tytułem zwrotu kosztów procesu, obciążając nadto oskarżonego stosowną opłatą.
Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego i prokurator na korzyść oskarżonego.
Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 12 października 2021 r. zmienił zaskarżony wyrok i uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu czynu, uchylając nadto rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjne zobowiązujące oskarżonego do zwrotu na rzecz oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego kosztów adwokackich oraz kosztów procesu oraz zasądzając od tego oskarżyciela  na rzecz Skarbu Państwa stosowną opłatę oraz obciążając go kosztami sądowymi za dwie instancje, uznając je za uiszczone w całości.
Od tego wyroku kasację wniósł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego.
W kasacji podniesiono szereg zarzutów rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, a to art. 457 § 3 k.p.k., art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 427 § 2 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k. koncentrujących  się   -  w zasadniczym zakresie kasacji - na wykazaniu  dokonania przez Sąd odwoławczy  wadliwej kontroli odwoławczej orzeczenia Sądu pierwszej instancji prowadzącej,  w sytuacji nierozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie i  dokonania analizy wyselekcjonowanych dowodów  z naruszeniem dyspozycji art. 7 k.p.k., do bezzasadnej, nieuargumentowanej, reformatoryjnej zmiany orzeczenia Sądu pierwszej instancji i niezasadnego ustalenia, że oskarżony nie działał z zamiarem udaremnienia egzekucji. W konkluzji kasacji wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała  się zasadna.
Na wstępie rozważań podnieść należało, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego  podkreśla się, że Sąd odwoławczy orzekając reformatoryjnie, powinien to uczynić w sposób, który nie tylko uwzględnia obowiązki wynikające z art. 457 § 3 k.p.k., ale realizuje również wymagania nakreślone w art. 424 §1 i 2 k.p.k. W takim układzie procesowym, Sąd ten powinien także zastosować się do zasad wynikających z art.   7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., a więc  poddać analizie i ocenie cały materiał dowodowy zgromadzony w toku dotychczasowego postępowania, przedstawić własne ustalenia, które doprowadziły go do przekonania o konieczności odmiennego rozstrzygnięcia i wykazać, że stanowisko wyrażone  w wyroku pierwszej instancji było wadliwe i zaprezentować argumentację uzasadniającą taki wniosek ( por.  wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 30 września 2016 r., IV KK 126/16, 10 kwietnia 2019 r., IV KK 508/18, z dnia 18 czerwca 2019 r., IV KK 216/18). Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że obowiązkom tym Sąd odwoławczy nie sprostał. Brak jest bowiem dokonania wszechstronnej i wnikliwej analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co skutkowało dowolnością w ocenie dowodów i niesłusznym uznaniem wadliwości stanowiska  sądu
meriti
w tym zakresie, a w konsekwencji nieuprawnionym uniewinnieniem oskarżonego od zarzucanego mu przestępstwa.  O powierzchowności weryfikacji oceny materiału dowodowego świadczy niedostrzeżenie przez Sąd odwoławczy  określonej sekwencji zdarzeń towarzyszących dokonanej przez oskarżonego darowizny określonych nieruchomości na rzecz  siostry. Z ustaleń dowodowych sprawy wynika, że wyrok Sądu Rejonowego w Częstochowie zobowiązujący oskarżonego do uiszczenia na rzecz pokrzywdzonego kwoty 60. 000 zł wraz z określonymi odsetkami zapadł w dniu 23 stycznia 2017 r.,   a oskarżony już w dniu 3 lutego 2017 r., a więc w kilkanaście dni po niekorzystnym dla  niego rozstrzygnięciu w sprawie cywilnej, dokonał rozporządzenia  majątkiem na rzecz  siostry. Konfrontacja tych faktów z brakiem ustalenia w tej sprawie rzeczywistej, niecierpiącej zwłoki, akceptowanej społecznie  potrzeby dokonania  darowizny o znacznej wartości na korzyść  siostry, powinna prowadzić do wniosku, że taka pośpiesznie dokonana czynność rozporządzająca, zmierzała do realizacji innego celu niż zaspokojenie potrzeby członka rodziny oskarżonego.  Co więcej, Sąd odwoławczy nie uwzględnił w swojej analizie dowodowej tego, że dokonanie przez oskarżonego darowizny na rzecz siostry miało – według relacji rodziców oskarżonego - zostać zrekompensowane  darowizną  na jego rzecz  nieruchomości uzyskanej przez rodziców w drodze spadku, co jednak nie nastąpiło do zakończenia postępowania toczącego się w tej sprawie. Usprawiedliwienia tego zaniechania ze strony rodziców oskarżonego nie sposób doszukać się w podawanych przez nich bliżej nieokreślonych powodach natury prawnej. Tak scharakteryzowane zachowania oskarżonego i osób jemu najbliższych, ocenione prawidłowo, powinny skutkować  powzięciem  uzasadnionych wątpliwości co do istnienia u  rodziców oskarżonego rzeczywistego zamiaru dokonania tej darowizny, jak i potrzeby jej dokonania. Okoliczności tych Sąd odwoławczy  jednak nie dostrzegł. W kontekście  wywodów dotyczących kwestii zachowania ekwiwalentności  świadczenia dokonanego przez oskarżonego  na rzecz siostry, nieodzowne było również wskazanie, że status prawny podmiotu gospodarczego, którego właścicielem był oskarżony i związana z tym powinność ponoszenia przez niego  odpowiedzialności  za zobowiązania cywilne tego podmiotu całym osobistym majątkiem, nie mógł być uznany za  przeszkodę prawną  dla włączenia  określonej nieruchomości do jego majątku, choć co oczywiste fakt ten stawiałby go w niekorzystnej sytuacji procesowej w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, a to  wobec  prezentowania przez niego   określonego  stanowiska  co do realizacji zasądzonego świadczenia. Kontynuując rozważania w zakresie uchybień poczynionych przez Sąd odwoławczy podnieść należało, że ten Sąd jako główną przesłankę swojego rozstrzygnięcia przyjął ustalenie odnośnie do świadomości  oskarżonego co do posiadania przedpaleniska, którego wartość ustalona w umowie na kwotę  400.000 zł, gwarantowała - w jego przekonaniu - zabezpieczenie wykonania ciążącego na nim zobowiązania stwierdzonego w wyroku sądowym. Co istotne, oświadczenie o posiadaniu majątku o takiej wartości oskarżony przedstawił za pośrednictwem swojego pełnomocnika komornikowi dopiero w dniu 9 sierpnia 2018 r., podczas gdy w 2017 r. w dniach:12 maja i 10 lipca w oświadczeniach przedłożonych pokrzywdzonemu i komornikowi w toku postępowania egzekucyjnego wskazał na brak majątku umożliwiającego  zaspokojenie zasądzonej należności. Koncentrując się wyłącznie na wskazanej wartości przedpaleniska,  Sąd odwoławczy nie dostrzegł, że w świetle kolejnych opinii rzeczoznawców dopuszczonych w postępowaniu  egzekucyjnym i postępowaniu z powództwa opartego na skardze pauliańskiej, wartość tę należało odnieść jedynie do urządzenia kompletnego, a tej cechy nie prezentowało urządzenie zabezpieczone przez komornika. Zatem  wskazana przez oskarżonego wartość była wyłącznie ustaleniem umownym. Przeciwko uznaniu kompletności tego urządzenia przemawiał zdaniem biegłych  brak uruchomienia tego urządzenia  w siedzibie zamawiającego. Argumentację biegłych  o nieustalonym stanie technicznym urządzenia i dużo niższej wartości tego produktu od tej wskazanej przez oskarżonego, wzmacniał nadto fakt  niemożliwości zweryfikowania przez biegłych   jakości produktu wykonanego przez oskarżonego, z przyczyn leżących po jego stronie, a to związanych z brakiem przedstawienia przez oskarżonego  rodzaju materiałów użytych  w procesie produkcji. Prowadząc własną analizę dowodów Sąd odwoławczy nie uwzględnił  również świadomości oskarżonego co do podjęcia się wykonania wybitnie specjalistycznego produktu, przeznaczonego wyłącznie dla zaspokojenia określonych, ściśle indywidualnych potrzeb zamawiającego, którego charakterystyka skutkowała nie tylko trudnością,  ale wręcz niemożliwością jego sprzedaży, co  zostało  potwierdzone  w toku nieskutecznego postępowania licytacyjnego, mimo znacznego obniżenia, w jego toku, wartości produktu wykonanego przez oskarżonego, jak też zyskało potwierdzenie w opiniach wskazanych biegłych  oraz w  relacji oskarżonego  o podjętych nieskutecznych próbach zbycia tego produktu.
Podsumowując poczynione rozważania,  należało zdaniem Sądu Najwyższego, podnieść,  że wskazane uchybienia Sądu odwoławczego w zakresie  analizy  całego materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie, w tym dowodów istotnych dla odtworzenia zamiaru z jakim działał oskarżony dokonując darowizny na rzecz swojej siostry, w sytuacji związania go obowiązkiem wynikającym z orzeczenia sądowego, miały charakter rażącego naruszenia prawa procesowego, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu  w Częstochowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
W toku  ponownie prowadzonego  postępowania, Sąd odwoławczy rozpoznając wniesione  apelacje, powinien  swoją analizę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, w konfrontacji  z zarzutami apelacyjnymi,  przeprowadzić  w sposób  wszechstronny i wnikliwy w zgodzie z dyspozycją art. 433 §2 k.p.k., uwzględniając wywody zawarte  w tym uzasadnieniu,  przedstawiając w uzasadnieniu orzeczenia rzetelną argumentację własnych rozważań.
Z tych względów orzeczono jak w wyroku.
[as]