IV KK 147/13

Sąd Najwyższy2013-10-17
SNKarneprzestępstwa przeciwko mieniuWysokanajwyższy
kradzieżwłamanieczyn ciągłykwalifikacja prawnaSąd Najwyższykasacjaprawo karnewykroczenie

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w K. z powodu błędnej kwalifikacji prawnej czynu, łączącej przestępstwo z wykroczeniem, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację obrońcy skazanego B. Ż. od wyroku Sądu Okręgowego w K., który zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. Sąd Okręgowy zakwalifikował czyn jako przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. i art. 119 § 1 k.w. w zw. z art. 12 k.k. i art. 31 § 2 k.k. Sąd Najwyższy uznał tę kwalifikację za wadliwą, wskazując na niedopuszczalność połączenia przestępstwa z wykroczeniem w ramach czynu ciągłego (art. 12 k.k.). Z tego powodu uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez obrońcę skazanego B. Ż. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 listopada 2012 r., który zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 maja 2012 r. Sąd Rejonowy uznał oskarżonego za winnego popełnienia czynu z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i art. 31 § 2 k.k., wymierzając karę roku pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację obrońcy, zmienił wyrok, uznając oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. i art. 119 § 1 k.w. w zw. z art. 12 k.k. i art. 31 § 2 k.k. Sąd Najwyższy, analizując kasację, podzielił zarzuty dotyczące rażącego naruszenia prawa procesowego (art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.) oraz prawa materialnego (art. 12 k.k.). Kluczowym problemem była błędna kwalifikacja prawna czynu przez Sąd Okręgowy, który połączył przestępstwo kradzieży z włamaniem (art. 279 § 1 k.k.) z wykroczeniem (art. 119 § 1 k.w.) w ramach czynu ciągłego (art. 12 k.k.). Sąd Najwyższy podkreślił, że taka kumulacja jest niedopuszczalna, gdyż czyny popełnione w warunkach ciągłości tracą przymiot wykroczeń. Ponadto, Sąd Okręgowy nie zbadał w pełni zarzutów apelacji i dokonał niekorzystnych dla oskarżonego ustaleń faktycznych, naruszając zakaz reformationis in peius. Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, niedopuszczalne jest połączenie przestępstwa z wykroczeniem w ramach czynu ciągłego. Czyny popełnione w warunkach ciągłości tracą przymiot wykroczeń.

Uzasadnienie

Konstrukcja czynu ciągłego opiera się na jednoczynowości w znaczeniu prawnym, wynikającej z przesłanki motywacyjnej (z góry powzięty zamiar). Kumulatywne kwalifikowanie wykroczeń w ramach czynu ciągłego jest sprzeczne z granicami normatywnymi określonymi w art. 11 § 1 i 2 k.k., które wykluczają łączenie przestępstw i wykroczeń w ramach właściwego zbiegu przepisów ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

oskarżony B. Ż.

Strony

NazwaTypRola
B. Ż.osoba_fizycznaskazany
B. G.osoba_fizycznapokrzywdzony
Prokuratura Generalnaorgan_państwowyprokurator
adw. K. K.-L.inneobrońca
adw. M. S.inneobrońca z urzędu

Przepisy (22)

Główne

k.k. art. 279 § § 1

Kodeks karny

k.k. art. 12

Kodeks karny

k.k. art. 31 § § 2

Kodeks karny

k.p.k. art. 433 § § 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 457 § § 3

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 399

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 458

Kodeks postępowania karnego

k.k. art. 11 § § 1

Kodeks karny

k.k. art. 11 § § 2

Kodeks karny

Pomocnicze

k.w. art. 119 § § 1

Kodeks wykroczeń

k.p.k. art. 438 § pkt 4

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 439 § § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 17 § § 1

Kodeks postępowania karnego

k.w. art. 10 § § 1

Kodeks wykroczeń

k.p.k. art. 400

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 523 § § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 537 § § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 537 § § 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 518

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 436

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 440

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 434 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rażące naruszenie prawa procesowego (art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.) polegające na błędnym rozpoznaniu zarzutu apelacji i niepełnej kontroli wyroku sądu I instancji. Rażące naruszenie prawa materialnego (art. 12 k.k.) poprzez błędne połączenie przestępstwa z wykroczeniem w ramach czynu ciągłego. Naruszenie zakazu reformationis in peius (art. 434 § 1 k.p.k.) poprzez dokonanie niekorzystnych dla oskarżonego ustaleń faktycznych.

Odrzucone argumenty

Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych (kwestionowanie popełnienia czynów). Istnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej (przedawnienie) i obraza prawa materialnego (art. 10 § 1 k.w. w zw. z art. 400 k.p.k.). Obraza art. 399 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. poprzez niepouczenie o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu (uznany za niespełniający warunku istotnego wpływu na treść wyroku).

Godne uwagi sformułowania

niedopuszczalne połączenie w ramach jednej kwalifikacji, objętej przesłanką ciągłości, o której mowa w art. 12 k.k., przestępstwa i czynu będącego wykroczeniem czyny popełnione w warunkach ciągłości tracą przymiot wykroczeń nie można z czynu popełnionego z góry powziętym zamiarem wyizolować odrębnego zachowania i poddać go odrębnej ocenie, gdyż taki zabieg prowadzi do zatracenia istoty czynu ciągłego nie ma zatem powodów, by kwalifikacja prawna wykroczenia znalazła się w podstawie skazania za popełniony w ramach z góry powziętego zamiaru czyn ciągły Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej czynu w postępowaniu kasacyjnym kontrola wyroku Sądu I instancji, dokonana przez Sąd odwoławczy była niepełna

Skład orzekający

Włodzimierz Wróbel

przewodniczący

Eugeniusz Wildowicz

członek

Dariusz Czajkowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących czynu ciągłego (art. 12 k.k.), dopuszczalności łączenia przestępstw i wykroczeń w ramach tej konstrukcji, a także zakresu kontroli sądowej w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji połączenia przestępstwa z wykroczeniem w ramach czynu ciągłego. Kwestia dopuszczalności poprawiania kwalifikacji prawnej przez Sąd Najwyższy ma znaczenie dla procedury kasacyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie SN wyjaśnia złożoną kwestię prawną dotyczącą łączenia przestępstwa z wykroczeniem w ramach czynu ciągłego, co jest istotne dla praktyków prawa karnego. Dodatkowo, porusza kwestie proceduralne związane z zakresem kontroli sądowej.

Sąd Najwyższy: Przestępstwo i wykroczenie nie mogą być "spięte klamrą" w jednym czynie ciągłym.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt IV KK 147/13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 października 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący)
‎
SSN Eugeniusz Wildowicz
‎
SSA del. do SN Dariusz Czajkowski (sprawozdawca)
Protokolant Danuta Bratkrajc
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Beaty Mik
‎
w sprawie
B. Ż.
skazanego z art. 279 §1 k.k. i in.
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 17 października 2013 r.,
‎
kasacji, wniesionej przez obrońcę
‎
od wyroku Sądu Okręgowego w K.
z dnia 27 listopada 2012 r.,
‎
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.
z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt […]
1) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
2) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. K. K. -L., Kancelaria Adwokacka, 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym 23 % podatku VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji, zaś na rzecz adw. M. S., Kancelaria Adwokacka, 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych), w tym 23 % podatku VAT, tytułem wynagrodzenia za obronę skazanego z urzędu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym;
3) kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
B. Ż. został oskarżony o to, że w nocy z 2 na 3 marca 2009r. i w nocy z 7 na 8 marca 2009r. w K., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru dokonał zaboru w celu przywłaszczenia obrazu olejnego oraz dwóch obrazów o tematyce religijnej o łącznej wartości 400zł, po uprzednim przedostaniu się do wnętrza domu poprzez wybicie szyby w oknie, na szkodę B. G., przy czym czynu tego dopuścił się mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem, tj. o przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k.
Wyrokiem z dnia 10 maja 2012 r., Sąd Rejonowy uznał oskarżonego B. Ż. za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia przy czym przyjął,  że do wnętrza domu dostał się on poprzez wcześniej wybitą już szybę, co stanowi występek z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i za czyn ten na mocy art. 279 § 1 k.k. wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności.
Apelację od tego wyroku wniósł obrońca B. Ż., zarzucając wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na przyjęciu, iż z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż to właśnie oskarżony dokonał zaboru mienia należącego do  B.  G. w dniach z 2 na 3 marca i z 7 na 8 marca 2009 r. Na wypadek nieuwzględnienia tego zarzutu, obrońca podniósł również zarzuty naruszenia prawa materialnego, a to art. 279 § 1 k.k. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż kradzież z włamaniem ma miejsce także w sytuacji wejścia do domu przez wcześniej rozbitą szybę, jak również na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. zarzucił rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec B. Ż. kary.
Po rozpoznaniu powyższej apelacji, orzeczeniem z dnia 27 listopada 2012r., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w ramach czynu zarzucanego oskarżonemu uznał go za winnego tego, że działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,  w nocy z 2 na 3 marca 2009 r. w K., po uprzednim przedostaniu się do wnętrza domu poprzez wybicie szyby w oknie, dokonał zaboru w celu przywłaszczenia obrazu olejnego o tematyce religijnej o wartości 200 zł, a następnie w nocy z 7 na 8 marca 2009 r. dokonał zaboru dwóch obrazów o tematyce religijnej wartości 200 złotych na szkodę B. G., przy czym czynu tego dopuścił się mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem, to jest popełnienia przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. i art. 119 § 1 k.w. w zw. z art. 12 k.k. i zw. z art. 31 § 2 k.k. W pozostałym zakresie przedmiotowy wyrok utrzymał w mocy.
Od wyroku tego kasację na korzyść skazanego wniósł jego obrońca, zarzucając:
I. rażące naruszenie prawa procesowego, mogące mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na tym, że Sąd odwoławczy w wyniku błędnego rozpoznania   zarzutu apelacji, a to błędu w ustaleniach faktycznych przyjętego za podstawę orzeczenia, polegającego na przyjęciu, iż z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż to właśnie oskarżony dokonał zaboru mienia należącego do B. G. w dniach z 2 na 3 marca i z 7 na 8 marca 2009 r.
Z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia przedstawionego powyżej zarzutu, skarżący zarzucił  zaskarżonemu wyrokowi:
I. bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w przepisie art. 439 §  1 pkt 9 k.p.k. w zw.  z art. 17 §1 pkt 6 k.p.k., a to skazanie oskarżonego za czyn, co do którego upłynął termin przedawnienia karalności;
II. rażące naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na treść orzeczenia, a to:
a) art. 10 § 1 k.w. w zw. z art. 400 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie pomimo, iż zachodziły do tego podstawy faktyczne jak i prawne;
b) art. 12 k.k.  poprzez błędne uznanie, że dopuszczalne jest spięcie klamrą art. 12 k.k. przestępstwa kradzieży z włamaniem i wykroczenia polegającego na kradzieży rzeczy o wartości 200 zł, jak również poprzez błędne uznanie, iż oskarżony B. Ż. działał w realizacji z góry powziętego zamiaru w rozumieniu tego przepisu;
III. rażące naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istoty wpływ na treść orzeczenia, a to:
a) art. 433 k.p.k. poprzez zaniechanie przeprowadzenia pełnej kontroli wyroku sądu I instancji i w konsekwencji utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia;
b) art. 399 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k.  poprzez niezrealizowanie przez Sąd Okręgowy wynikającego z tego przepisu obowiązku uprzedzenia stron o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej zarzucanego oskarżonemu czynu.
W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 27 listopada 2012 r. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W pisemnej odpowiedzi na kasację, Prokurator Okręgowy wniósł o uznanie kasacji za częściowo zasadną, uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Występujący na rozprawie kasacyjnej Prokurator Prokuratury Generalnej wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej i o poprawienie błędnej kwalifikacji prawnej czynu, poprzez wyeliminowanie z niej art. 119 § 1 k.w.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z uwagi na zasadność zarzutów podniesionych w pkt II b i III a kasacji obrońcy, konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Wprawdzie sposób sformułowania zarzutu postawionego w pkt II b kasacji daleki jest od doskonałości, to jednak rzeczywiste intencje jego autora odczytać można po analizie uzasadnienia skargi. Rozpatrywany punkt kasacji, w pierwszej części prawidłowo formułuje zarzut obrazy prawa materialnego (art. 12 k.k.), jednak w części końcowej, argumentując, iż obraza ta nastąpiła ,,poprzez błędne uznanie, iż oskarżony B. Ż. działał w realizacji z góry powziętego zamiaru”, obrońca wkroczył w sferę ustaleń faktycznych, których z mocy art. 523 § 1 k.p.k. w postępowaniu kasacyjnym kwestionować nie wolno. Analizując wywody prawne zawarte w uzasadnieniu kasacji (str. 4 i nast.), odnoszące się do poprawności rozumowania Sądu
ad quem
, który przyjął dopuszczalność ,,spięcia klamrą przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. i wykroczenia z art. 119 § 1 k.w.”, podzielić należy zastrzeżenia obrońcy co do prawidłowego rozumienia przez tenże Sąd tezy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt V KK 291/10 (OSNKW z 2010 r., z. 12 poz. 108). Teza ta, uznana przez Sąd Okręgowy za słuszną, posłużyła mu za podstawę argumentacyjną do zmiany wyroku Sądu a quo, ale odbyło się to wskutek jej błędnej interpretacji. Sąd odwoławczy w odniesieniu do przypisanych skazanemu czynów zastosował kwalifikację prawną, która musi być uznana za wadliwą - i to w stopniu oczywistym.  Wadliwość ta polegała bowiem na niedopuszczalnym połączeniu w ramach jednej kwalifikacji, objętej przesłanką ciągłości, o której mowa w art. 12 k.k., przestępstwa i czynu będącego wykroczeniem. O ile bezdyskusyjnym jest, że dokonana z góry powziętym zamiarem kradzież przedmiotów, których wartość nie przekracza 250 zł, wraz z innymi czynami popełnionymi z tym samym zamiarem, wchodzi w skład jednego czynu ciągłego, to nie oznacza to jeszcze, że kwalifikacja prawna wykroczenia winna być ,,spięta klamrą” art. 12 k.k. z przestępstwem. Nie można z czynu popełnionego z góry powziętym zamiarem wyizolować odrębnego zachowania i poddać go odrębnej ocenie, gdyż taki zabieg prowadzi do zatracenia istoty czynu ciągłego, na który właśnie takie zachowania, dokonane z wyżej wymienionym zamiarem i w krótkich odstępach czasu, się składają. Podlegają one jednej karnoprawnej ocenie, jako jedno przestępstwo, popełnione w warunkach art. 12 k.k. Wykluczone jest zatem ich kwalifikowanie na podstawie samych przedmiotowych znamion zachowań jednostkowych. Przy kwalifikacji takich zachowań w grę nie wchodzi również konstrukcja tzw. idealnego zbiegu czynów, którą to wprowadza art. 10  § 1 k.w., a to z tego powodu, że jak trafnie podniósł Sąd Najwyższy w cyt. wyżej wyroku z dnia 21 października 2010 r.- czyny popełnione w warunkach ciągłości tracą  przymiot wykroczeń. Rację ma zatem Sąd Okręgowy, który na str. 9 uzasadnienia swojego wyroku stwierdza, iż ,,(…) oskarżonemu B.Ż. należy przypisać typ kwalifikowany kradzieży z art. 279 § 1 k.k. i art. 12 k.k.”, tyle tylko, że deklaracji tej nie odpowiada treść rozstrzygnięcia zawartego w sentencji jego wyroku, gdzie do kwalifikacji tej Sąd dodał również przepis art. 119 § 1 k.w. Z tego już tylko względu zaskarżony wyrok należało uchylić, skoro zastosowana przez Sąd
ad quem
kwalifikacja prawna w sposób rażący narusza warunki, określone materialnym przepisem art. 12 k.k.
Konstrukcja czynu ciągłego opiera się na kryterium jednoczynowości w znaczeniu prawnym, i dlatego jest  instytucją odmienną od ,,przestępstwa ciągłego”, które funkcjonowało na gruncie  art. 58 k.k. z 1969 r.  Czyn ciągły, na który składa się wielość fizycznych zachowań, jest jednym czynem w znaczeniu materialnoprawnym, z powodu przesłanki motywacyjnej, jaką jest z góry powzięty zamiar.  Niezależnie zatem od stanowiska, czy w ramach czynu ciągłego mogą być tylko łączone czyny o jednakowej kwalifikacji prawnej, (zob. M. Kulik, Komentarz do art. 12 k.k., teza 17, LEX 2013), czy też konstrukcja ta dopuszcza stosowanie kumulatywnej kwalifikacji odniesionej do całego czynu ciągłego (tak P. Kardas, Komentarz do art. 12 k.k., teza 40, Kodeks karny - komentarz pod red. A. Zolla,  Zakamycze 2004), to spór ten nie dotyczy kwestii oczywistej, że w ramach tego czynu nie mogą być kwalifikowane  kumulatywnie wykroczenia. Na przeszkodzie temu stoją bowiem granice normatywne, określone przepisem art. 11 § 1 i  2 k.k., z których ponad wszelką wątpliwość wynika niedopuszczalność łączenia przestępstw i wykroczeń w ramach właściwego zbiegu przepisów ustawy.  Nie ma zatem powodów, by kwalifikacja prawna wykroczenia znalazła się w podstawie skazania za popełniony w ramach z góry powziętego zamiaru czyn ciągły. Taki zabieg, którego dopuścił się Sąd Okręgowy jest również wewnętrznie sprzeczny: wszak stanowiący jedność materialną czyn ciągły nie może być jednocześnie i przestępstwem, i wykroczeniem.
Z tego też względu Sąd Najwyższy uznał, że wyrok Sądu Okręgowego musi ulec uchyleniu. Tym samym Sąd nie podzielił zapatrywania prawnego, wyrażonego przez prokuratora występującego na rozprawie kasacyjnej, który wniósł o  poprawienie kwalifikacji prawnej czynu przyjętej w zaskarżonym wyroku, poprzez wyeliminowanie z niej   przepisu art. 119 § 1 k.w.
Podstawę takiej decyzji Prokurator upatrywał w treści art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k.
W ocenie Sądu, orzekającego w składzie niniejszym, pogląd prokuratora, iż w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy jest uprawniony do zastosowania wprost art. 455 k.p.k. w celu poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej wyroku poddanego kontroli kasacyjnej, jest błędny.
Zawarte w przepisie art. 536 k.p.k. sformułowanie, iż Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym w wypadku określonym między innymi w art. 455 k.p.k., nie daje temu Sądowi kompetencji do poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej czynu.
Uprawnienie to jest bowiem charakterystyczne dla postępowania apelacyjnego, zaś  kompetencja Sądu Najwyższego do orzekania reformatoryjnego, stanowi wyjątek ograniczony do dwóch wypadków, wymienionych w przepisie  art. 537 § 2 k.p.k., kiedy to Sąd może umorzyć postępowanie lub wydać wyrok uniewinniający w razie oczywiście niesłusznego skazania. Zwrot czasownikowy, zawarty w art. 536 k.p.k., iż Sąd
rozpoznaje
kasację w zakresie szerszym, oznacza tylko upoważnienie do wyjścia poza granice zarzutów postawionych w pisemnej skardze, ale nie daje żadnego prawa  w zakresie wydawania innego rodzaju rozstrzygnięć, ponad te, które wymienia art. 537 § 1 i 2 k.p.k. Innymi słowy, Sąd Najwyższy, działając  w ramach art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k., w przypadku nie podniesienia w skardze kasacyjnej tzw. ,,błędu subsumpcji”, posiada kompetencję do orzekania z urzędu, ale jedynie poprzez wydanie orzeczenia kasatoryjnego (art. 537 § 1 i 2 k.p.k.), nie może natomiast poprawić błędnej kwalifikacji prawnej czynu we własnym zakresie. Aprobata dla zapatrywania odmiennego oznaczałaby bowiem stworzenie pozaustawowego wyjątku poprzez dopuszczenie możliwości ,,poprawiania” błędnej kwalifikacji prawnej czynu w każdym wypadku, gdy stwierdzona zostanie obraza prawa materialnego, która to obraza stanowi przecież jedną z najczęściej powoływanych podstaw zarzutów kasacyjnych.
Na marginesie podnieść należy, że prezentowany przez Sąd Najwyższy w składzie obecnym pogląd był w przeszłości wyrażony w doktrynie (por. P. Hofmański, ,,Orzeczenie sądu kasacyjnego”, Gdańskie Studia Prawnicze, z.2 z 2003 r.). Odmienne zapatrywanie na tę kwestię Sądu Najwyższego, wyartykułowane w wyroku z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt V KK 246/10   (OSNKW z 2011 r., z. 2 poz. 37), wydaje się odosobnione i spotkało się z krytyką (por. glosy krytyczne do powyższego wyroku: T. Grzegorczyk- Państwo i Prawo nr 1 z 2012 r.;  A. Małolepszy –LEX/el. 2011).
Wprawdzie treść przepisu art. 518 k.p.k. w zw. z art. 436 k.p.k. – wobec skuteczności zarzutu omówionego wyże j- upoważniałaby Sąd Najwyższy do zaniechania ustosunkowania się do zarzutów pozostałych, ale z uwagi na konieczność prawidłowego rozpoznania sprawy w ponowionym postępowaniu odwoławczym, w celu uniknięcia popełnionych przez Sąd
ad quem
uchybień, celowym wydaje się skrótowe przynajmniej odniesienie się do nich.
Przechodząc zatem do omówienia zarzutu z punktu III lit. a kasacji, którego słuszność Sąd Najwyższy podzielił, zacząć należy od stwierdzenia, że   w istocie  kontrola wyroku Sądu I instancji, dokonana przez Sąd odwoławczy była niepełna,  co czyni zasadnym argument obrazy art. 433 §  1 i 2 k.p.k.
W apelacji wniesionej od wyroku Sądu  a quo, obrońca podniósł m.in. zarzut naruszenia prawa materialnego- art. 279 § 1 k.k. – poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż ,,kradzież z włamaniem ma miejsce także w sytuacji wejścia do domu poprzez wcześniej rozbitą szybę”. Taki właśnie opis czynu zawarty był w wyroku Sądu  Rejonowego, skazującego B. Ż. za przestępstwo kradzieży z włamaniem. Tymczasem Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację wniesioną jedynie na korzyść oskarżonego,  zarzutu tego w ogóle nie zbadał. Zamiast tego, dokonał własnych i niekorzystnych dla oskarżonego ustaleń faktycznych, w których przyjął, iż w nocy z 2 na 3 marca 2009 r. B. Ż. dostał się do wnętrza domu
poprzez wybicie szyby w oknie, a nie przez szybę wcześniej wybitą (patrz pkt. 1 wyroku). Powyższe ustalenie, dokonane wbrew kierunkowi apelacji i wbrew zakazowi
reformationis in peius
wyrażonemu w art. 434 § 1 k.p.k., zdezaktualizowało problem kontrowersyjnej kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego, ocenionej przez Sąd I instancji,  jako kradzież z włamaniem, a nie kradzież zwykła. To ustalenie pozostaje w sprzeczności z deklaracją Sądu odwoławczego, zawartą już na wstępie części motywacyjnej  jego wyroku jakoby ,,Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny” (str. 3 uzasadnienia). Wszak ustalenia te, co do sposobu dokonania pierwszego włamania zostały przez Sąd Okręgowy ewidentnie zakwestionowane (por. str. 4
in fine
uzasadnienia) i przyjęte w taki sposób, że w ich świetle nie było już żadnych wątpliwości, że oskarżony w nocy z 2 na 3 marca 2009 r. osobiście wybił szybę, przełamując w ten sposób przeszkodę broniącą dostępu do cudzego mienia. Taki sposób procedowania musi być uznany za uchybiający kryteriom określonym w art. 433 §  1 i 2 k.p.k. Rację należy zatem przyznać obrońcy, że Sąd odwoławczy dopuścił się rażącej obrazy tego przepisu i to w stopniu nakazującym uchylenie zaskarżonego wyroku.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor szeroko poruszył kwestie związane z zamiarem oskarżonego, który został przez Sąd I instancji uznany za ,,z góry powzięty” w rozumieniu art. 12 k.k. Nie dostrzegł obrońca, że jego argumentacja dotyczy odmiennej oceny ustaleń faktycznych przyjętych w odniesieniu do tego zamiaru przez Sąd
a quo
, a te w postępowaniu kasacyjnym nie mogą być kwestionowane. Zauważyć jednak należy, że kontrowersje odnoszące się do tego zamiaru, nawet jeśli nie były przedmiotem zarzutu zwykłego środka odwoławczego, powinny być przedmiotem odniesienia się przez Sąd II Instancji z urzędu w razie stwierdzenia, że ich pominięcie wpływa na rażącą niesprawiedliwość wyroku w rozumieniu art. 440 k.p.k. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy winien zatem rozważyć, czy zachodzą przesłanki do takiej ingerencji poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów. To, że bezwzględny powód odwoławczy nie był przytoczony w zwykłym środku zaskarżenia, nie zwalnia bowiem Sądu kontrolującego wyrok wydany w pierwszej instancji od zbadania tej bezwzględnej przyczyny. Uzasadnienie kasacji wskazuje bowiem na szereg elementów, które nie mogą wprawdzie być przedmiotem rozpoznania w postępowaniu kasacyjnym, ale nie stanowi to jednak przeszkody do zbadania ich w toku rozpoznawania zwykłego środka odwoławczego, a w przypadku podzielenia ich słuszności – ingerencji w zaskarżony wyrok w trybie art. 440 k.p.k.
W odniesieniu do pozostałych zarzutów kasacji można sumarycznie stwierdzić, iż są one niezasadne w stopniu oczywistym. Zarzut I, obrazy przepisów art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., pod pozorem naruszenia prawa procesowego kwestionuje fakt popełnienia przez B. Ż. przypisanych mu czynów. Jest to więc w istocie zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, a nie rażącego naruszenia prawa,  zatem w świetle art. 523 § 1 k.p.k. , jest on niedopuszczalny.
Zarzut oznaczony nr I oraz pkt. II lit a, wskazujący na istnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt. 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. oraz obrazę prawa materialnego- art. 10 § 1 k.w. w zw. z art. 400 k.p.k. jest o tyle niezasadny, że stanowi wyraz przyjętego przez jego autora założenia, należącego również  do sfery ustaleń faktycznych, których przecież Sąd rozpoznający sprawę nie przyjął.
Z kolei ostatni z rozpoznawanych zarzutów, dotyczący obrazy przez Sąd Okręgowy przepisu art. 399 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. poprzez niepouczenie przez tenże Sąd o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu, nie spełnia drugiego warunku art. 523 § 1 k.p.k., którym jest istotny wpływ uchybienia na treść wyroku. Nieuprzedzenie o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu w sytuacji, gdy oskarżony całkowicie neguje swoje sprawstwo, w sporadycznych tylko wypadkach może wpłynąć na naruszenie prawa do obrony. Jeśli linia tej obrony polega na prostym zaprzeczeniu popełnienia przestępstwa, to przecież naturalną konsekwencją tego stanu rzeczy jest brak sporu o kwalifikację prawną ,,czegoś, czego nie ma”.
O wynagrodzeniu za sporządzenie kasacji i obronę skazanego z urzędu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym orzeczono w oparciu o § 14 ust. 2 pkt. 6 oraz ust. 3 pkt 1 w zw. z §  2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.)
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI