IV KK 145/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła kasacji Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku, który zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju. Oskarżona D. Ś. była pierwotnie oskarżona o popełnienie siedmiu kradzieży sklepowych w krótkich odstępach czasu, co miało stanowić przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k. Sąd Rejonowy umorzył postępowanie w części dotyczącej czterech kradzieży, za które oskarżona została już prawomocnie ukarana mandatami karnymi, uznając, że postępowanie w tym zakresie zostało zakończone. Sąd Okręgowy zakwalifikował trzy pozostałe kradzieże jako wykroczenia z art. 119 § 1 k.w. Prokurator Generalny zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, twierdząc, że sąd odwoławczy błędnie zastosował konstrukcję czynu ciągłego i nie uwzględnił zasady ne bis in idem w sposób właściwy. Sąd Najwyższy oddalił kasację. Kluczowym zagadnieniem była interpretacja zasady ne bis in idem w kontekście nowelizacji art. 12 k.k. i art. 10a k.w. oraz prawomocnego ukarania mandatem karnym. Sąd Najwyższy, odwołując się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Konstytucji RP, przyjął, że prawomocne ukaranie mandatem karnym za wykroczenie tworzy stan powagi rzeczy osądzonej i aktualizuje zasadę ne bis in idem, co wyklucza możliwość ponownego sądzenia za ten sam czyn w ramach przestępstwa ciągłego. Sąd dokonał prokonstytucyjnej wykładni art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., uznając, że zasada ta obejmuje również postępowania mandatowe, a formalne rozróżnienie między przestępstwem a wykroczeniem nie może prowadzić do naruszenia tej gwarancji procesowej. W konsekwencji, sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie nie było obarczone rażącym naruszeniem prawa, a kasacja była niezasadna.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zasady ne bis in idem w kontekście prawomocnego ukarania mandatem karnym za wykroczenie i możliwości przypisania odpowiedzialności za przestępstwo ciągłe.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją przepisów i wykładnią zasady ne bis in idem w polskim prawie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy prawomocne ukaranie mandatem karnym za wykroczenie stanowi przeszkodę procesową (stan powagi rzeczy osądzonej) do przypisania sprawcy odpowiedzialności za przestępstwo ciągłe z art. 12 § 2 k.k., którego częścią składową są te wykroczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, prawomocne ukaranie mandatem karnym za wykroczenie tworzy stan powagi rzeczy osądzonej i aktualizuje zasadę ne bis in idem, co wyklucza możliwość ponownego sądzenia za ten sam czyn w ramach przestępstwa ciągłego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, odwołując się do orzecznictwa ETPCz i Konstytucji RP, przyjął prokonstytucyjną wykładnię art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., zgodnie z którą zasada ne bis in idem obejmuje również postępowania mandatowe. Formalne rozróżnienie między przestępstwem a wykroczeniem nie może prowadzić do naruszenia tej gwarancji procesowej. Ukarana mandatem osoba nie może być ponownie sądzona za ten sam czyn jako element przestępstwa ciągłego.
Jaki jest zakres stosowania zasady ne bis in idem w polskim porządku prawnym, w szczególności w odniesieniu do postępowań karnych i wykroczeniowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zasada ne bis in idem, wywodzona z Konstytucji RP i ratyfikowanych umów międzynarodowych (EKPC, MPPOiP), ma szerokie zastosowanie i obejmuje nie tylko ponowne karanie, ale także ponowne oskarżanie i prowadzenie postępowania o ten sam czyn, niezależnie od formalnej kwalifikacji prawnej postępowania (karne, wykroczeniowe, administracyjne).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy dokonał analizy orzecznictwa ETPCz, które traktuje zasadę ne bis in idem szeroko, uwzględniając ontologiczne rozumienie czynu (idem factum) i jego istotne elementy. Podkreślono, że formalna kwalifikacja prawna postępowania nie decyduje o jego charakterze, a kluczowe jest to, czy podstawą odpowiedzialności są te same elementy czynu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. Ś. | osoba_fizyczna | oskarżona |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | koszty postępowania |
Przepisy (22)
Główne
k.k. art. 278 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy kradzieży mienia.
k.k. art. 12 § § 2
Kodeks karny
Definiuje czyn ciągły w kontekście wykroczeń przeciwko mieniu, które łącznie uzasadniają odpowiedzialność za przestępstwo.
k.p.w. art. 5 § § 1 pkt 8
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Podstawa umorzenia postępowania w przypadku, gdy postępowanie do tego czynu zostało prawomocnie zakończone (zasada ne bis in idem).
k.w. art. 119 § § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy wykroczenia kradzieży mienia.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 7
Kodeks postępowania karnego
Negatywna przesłanka procesowa – sprawca nie może być ponownie sądzony za ten sam czyn.
Pomocnicze
k.w. art. 9 § § 2
Kodeks wykroczeń
Dotyczy stosowania przepisów o zbiegu przepisów w prawie wykroczeń.
k.w. art. 20 § § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy wymiaru kary ograniczenia wolności.
k.w. art. 21 § § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy wymiaru kary ograniczenia wolności.
k.k. art. 34 § § 3
Kodeks karny
Dotyczy zobowiązania do podjęcia pracy zarobkowej jako środek karny.
k.k. art. 72 § § 1 pkt 4
Kodeks karny
Dotyczy zobowiązania do podjęcia pracy zarobkowej jako środek probacyjny.
k.k. art. 46 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy obowiązku naprawienia szkody.
k.w. art. 22 § pkt 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy obowiązku naprawienia szkody w sprawach o wykroczenia.
k.p.w. art. 82 § § 3
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy zaliczenia okresu zatrzymania na poczet kary.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu odwoławczego do ustosunkowania się do zarzutów apelacji.
k.p.w. art. 109 § § 2
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy zaskarżania orzeczeń w postępowaniu wykroczeniowym.
k.p.w. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy skutków uwzględnienia kasacji w postępowaniu wykroczeniowym.
k.p.w. art. 10a § § 1
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy sytuacji, gdy wykroczenie stanowi część przestępstwa.
k.p.w. art. 1 § § 1
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Autonomia postępowania w sprawach o wykroczenia.
k.p.w. art. 98 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy nakładania mandatów karnych.
k.p.w. art. 98 § § 3
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy prawomocności mandatu karnego.
k.p.w. art. 101
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy nadzwyczajnych trybów wzruszenia mandatu.
k.p.w. art. 95 § § 1
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy organów uprawnionych do nakładania mandatów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawomocne ukaranie mandatem karnym za wykroczenie tworzy stan powagi rzeczy osądzonej i aktualizuje zasadę ne bis in idem, co wyklucza ponowne sądzenie za ten sam czyn w ramach przestępstwa ciągłego. • Zasada ne bis in idem, wywodzona z Konstytucji RP i EKPC, ma szerokie zastosowanie i obejmuje postępowania mandatowe. • Formalne rozróżnienie między przestępstwem a wykroczeniem nie może prowadzić do naruszenia zasady ne bis in idem.
Odrzucone argumenty
Zarzut rażącego naruszenia prawa procesowego przez utrzymanie w mocy wyroku Sądu Okręgowego, który zakwalifikował część kradzieży jako wykroczenia, a nie jako element przestępstwa ciągłego. • Błędne zastosowanie konstrukcji czynu ciągłego i nieprawidłowe uwzględnienie zasady ne bis in idem przez Sąd Okręgowy.
Godne uwagi sformułowania
prawomocne ukaranie mandatem karnym tworzy stan powagi rzeczy osądzonej i aktualizuje zasadę ne bis in idem • prokonstytucyjna wykładnia art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. • zasada ne bis in idem obejmuje również postępowania mandatowe • ontologiczne rozumienie czynu (idem factum) • istotne elementy czynu pokrywają się
Skład orzekający
Barbara Skoczkowska
przewodniczący
Marek Pietruszyński
sprawozdawca
Eugeniusz Wildowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady ne bis in idem w kontekście prawomocnego ukarania mandatem karnym za wykroczenie i możliwości przypisania odpowiedzialności za przestępstwo ciągłe."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją przepisów i wykładnią zasady ne bis in idem w polskim prawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie SN rozstrzyga ważny problem prawny dotyczący zasady ne bis in idem i jej zastosowania do mandatów karnych, co ma istotne znaczenie praktyczne dla prawników i obywateli.
“Czy mandat karny chroni przed sądem za przestępstwo? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię ne bis in idem.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.