IV KK 135/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy wyłączył sędziego od rozpoznania kasacji ze względu na jego status nominacyjny, który mógł budzić wątpliwości co do niezależności i bezstronności sądu.
Obrońca skazanego T.M. złożył wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego, Pawła Kołodziejskiego, od rozpoznania kasacji. Argumentowano, że sędzia musiałby wypowiedzieć się co do własnego statusu nominacyjnego, który był kwestionowany w kontekście nowelizacji ustawy o KRS z 2017 r. Sąd Najwyższy uznał wniosek za zasadny, podkreślając potrzebę zapewnienia niezależnego i bezstronnego sądu oraz zgodności z orzecznictwem ETPC i TSUE.
Sąd Najwyższy rozpoznał wniosek obrońcy skazanego T.M. o wyłączenie sędziego Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania kasacji. Wniosek oparty był na zarzucie, że sędzia, powołany na mocy ustawy znowelizowanej w 2017 r., musiałby ocenić swój własny status nominacyjny, co mogłoby naruszać jego bezstronność. Sąd Najwyższy przychylił się do wniosku, interpretując art. 41 k.p.k. szerzej niż tylko w aspekcie obiektywnej stronniczości, uwzględniając również konieczność zapewnienia stronie dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, zgodnie z Konstytucją RP, Kartą Praw Podstawowych UE i EKPC. Podkreślono, że udział sędziego powołanego w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej nowelą z 2017 r. może budzić wątpliwości co do niezależności i bezstronności sądu, co potwierdza orzecznictwo ETPC (np. sprawa Reczkowicz przeciwko Polsce) oraz uchwały Sądu Najwyższego. Sąd uznał, że wyłączenie sędziego jest konieczne dla zapobieżenia skutkom prawnym wynikającym z wadliwej obsady sądu oraz potencjalnym skargom do ETPC.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, sędzia powinien zostać wyłączony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wyłączenie sędziego jest zasadne, aby zapewnić stronie postępowania dostęp do niezależnego i bezstronnego sądu, zgodnie z Konstytucją RP, Kartą Praw Podstawowych UE i EKPC. Podkreślono, że status nominacyjny sędziego, powołanego w procedurze z udziałem KRS ukształtowanej nowelą z 2017 r., może budzić uzasadnione wątpliwości co do jego niezależności i bezstronności, co potwierdza orzecznictwo ETPC i TSUE.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego
Strona wygrywająca
T. M. (reprezentowany przez obrońcę)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. M. | osoba_fizyczna | skazany |
Przepisy (7)
Główne
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Należy interpretować szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego, uwzględniając konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, zgodnie z Konstytucją RP, Kartą Praw Podstawowych UE oraz EKPC.
k.p.k. art. 42 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 42 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Pomocnicze
k.p.k. art. 40 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 439 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy nienależytej obsady sądu.
Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 3).
k.p.k. art. 540 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do wznowienia postępowania w przypadku uwzględnienia skargi do ETPC.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sędzia musiałby wypowiedzieć się co do własnego statusu nominacyjnego, co rodzi obiektywne wątpliwości co do jego bezstronności. Status nominacyjny sędziego, powołanego w procedurze z udziałem KRS ukształtowanej nowelą z 2017 r., jest kwestionowany w orzecznictwie ETPC i TSUE oraz w uchwałach SN. Konieczność zapewnienia stronie postępowania dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, zgodnie z Konstytucją RP i EKPC. Potrzeba zapobieżenia skutkom prawnym wynikającym z wadliwej obsady sądu oraz potencjalnym skargom do ETPC i odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa.
Godne uwagi sformułowania
słuszne jest również baczenie na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC rzeczowe, silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej
Skład orzekający
Małgorzata Gierszon
przewodniczący
Paweł Kołodziejski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnianie wniosków o wyłączenie sędziego w sprawach karnych, gdy jego status nominacyjny jest kwestionowany w świetle orzecznictwa ETPC i TSUE oraz uchwał SN dotyczących wadliwej obsady sądu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z powoływaniem sędziów SN po nowelizacji ustawy o KRS z 2017 r. i może być stosowane w sprawach, gdzie podniesiono podobne zarzuty.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezależności sądownictwa i praworządności w Polsce, odwołując się do orzecznictwa międzynarodowego i krajowego, co czyni ją bardzo istotną dla prawników i obywateli.
“Sąd Najwyższy wyłącza sędziego! Kluczowa decyzja w sprawie praworządności i niezależności sądów.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN IV KK 135/24 POSTANOWIENIE Dnia 17 października 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon w sprawie T. M. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 17 października 2024 r., wniosku w przedmiocie wyłączenia sędziego od rozpoznania kasacji, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł: wyłączyć SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w sprawie sygn. akt IV KK 135/24 UZASADNIENIE Obrońca skazanego T. M. złożył wniosek o wyłączenie na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. SSN Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania sprawy IV KK 135/24 z uwagi na to, że przedmiotowe postępowanie dotyczy go bezpośrednio. Został on bowiem nominowany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą znowelizowaną w 2017 r., a w kasacji podniesiono zarzut wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w związku zasiadaniem w składzie sądu odwoławczego sędziego powołanego w procedurze, w kt ó rej uczestniczył sędzia powołany w takim samym trybie. W konsekwencji SSN Paweł Kołodziejski zmuszony zostałby do wypowiedzenia się w sprawie swojego statusu. Obrońca złożył r ó wnież wniosek o wyłączenie od rozpoznania jego wniosku wymienionych w jego pkt II sędzi ó w Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek jest zasadny. Przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować mając w polu widzenia szczeg ó lny aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego; mianowicie słuszne jest r ó wnież baczenie na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu. W takim razie wykładnia wspomnianego przepisu może dopuszczać także sądową kontrolę, czy w danej sprawie nie zachodzi obawa naruszenia standardu niezależności i bezstronnoś ci s ądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Jak to zaznaczono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2022 r., V KO 37/22, celowe może być posłużenie się przewidzianą przez ustawodawcę instytucją procesową minimalizującą, albo znoszącą takie zagrożenie w sprawie, kt ó ra dopiero ma zostać rozpoznana przez sąd. Konsekwentnie, jak w tymże postanowieniu, r ó wnież m.in. w uchwale składu siedmiu sędzi ó w Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, nie tracąc z pola widzenia faktu wydania w dniu 20 kwietnia 2020 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie U 2/20, należy opowiedzieć się za aktualnością mającą moc zasady prawnej i wiążącą każdy skł ad S ądu Najwyższego uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Spo łecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (zob. także postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, i z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21). W jej pkt 1. stwierdzono, że „ nienale żyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niekt ó rych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3)”. Należ y r ó wnież, potwierdzając myśl o związaniu sąd ó w krajowych interpretacją EKPC przyjętą przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, przywołać – podobnie jak we wspomnianych judykatach Sądu Najwyższego – wyrok tego Trybunału z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), w kt ó rym stwierdzono, że z uwagi na udział w procesie powoływania w Polsce sędzi ó w takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana na urząd sędziego orzekając w określonej sprawie nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. Celowe będzie nadmienić, że tak postanowienie V KO 37/22, jak i uchwałę I KZP 2/22 Sąd Najwyższy podjął po wydaniu w dniu 10 marcu 2022 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie K 7/21, dotyczącego zgodności z Konstytucją RP art. 6 ust. 1 EKPC. W pkt 2. wymienionej uchwały zanegowano spełnianie standardu bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego, kt ó ry uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., a w uzasadnieniu wskazano, że „jako bezskuteczną i sprzeczną z prawem Unii postrzegać nale ży praktykę Trybunału Konstytucyjnego, kt ó rej skutkiem miałoby być ograniczenie prawa sąd ó w do badania bezstronnoś ci s ędzi ó w i należytej obsady sąd ó w, w tym w oparciu o normy art. 41 k.p.k. oraz art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.” Wymaga podkreślenia, że wątpliwości co do bezstronnoś ci SSN Pawła Kołodziejskiego został y sformu łowane w niniejszym wniosku jako dotyczące jego obiektywizmu w związku z tym, że rozpoznając wniesioną kasację musiałby wypowiedzieć się jednocześnie co do własnego statusu. W ocenie Sądu Najwyższego stanowi to dodatkową okoliczność przemawiającą za zasadnością złożonego wniosku. Potrzeba zapobieżenia wystąpieniu skutk ó w wyrażonych w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. oraz ewentualnej skardze strony do ETPC, kt ó rej wysoce prawdopodobne uwzględnienie stwarzałoby podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k., jak też prowadziłoby do odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa, przemawia za potrzebą uwzględnienia wniosku obrońcy. Dodatkowe znaczenie ma wymieniony przez obrońcę argument dotyczący charakteru zarzut ó w podniesionych w kasacji, kt ó re to zarzuty dotyczą r ó wnież Sędzi ó w Sądu Najwyższego objętych wnioskiem obrońcy. Jedyną możliwością usunięcia wyżej om ó wionych, uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, jak r ó wnież zapewnienia stronie postępowania składu Sądu Najwyższego, w kt ó rym nie uczestniczą sędziowie wobec kt ó rych w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, oraz w piśmiennictwie formułowane są rzeczowe, silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej niespełniającej wymog ó w obiektywizmu i niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygnaturze akt IV KK 135/24. Kierując się powołanymi względami orzeczono jak w części dyspozytywnej [J.J.] [ms]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI