IV KK 126/04

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  8  GRUDNIA  2004  R. 
IV  KK  126/04 
 
 
Leśniczy Lasów Państwowych nie jest funkcjonariuszem publicznym 
w rozumieniu art. 115 § 13 k.k.  
 
Przewodniczący: sędzia SN R. Malarski (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: K. Cesarz, E. Strużyna. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: W. Smardzewski. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Edwarda Ł., oskarżonego z art. 231 § 1 
k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 grudnia 2004 r., 
kasacji 
wniesionej 
przez 
pełnomocnika 
oskarżyciela 
posiłkowego 
Nadleśnictwa B. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 30 grudnia 2003 
r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 30 września 2003 r.,  
 
o d d a l i ł   kasację (...). 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Sąd Rejonowy w P., wyrokiem z dnia 30 września 2003 r., uznał 
Edwarda Ł. za winnego tego, że w 1999 r., jako leśniczy Lasów 
Państwowych, nie dopełniając swoich obowiązków, działał na szkodę 
interesu publicznego, to jest przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k., i 
za to skazał go na karę roku pozbawienia wolności, której wykonanie 
warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat, na podstawie art. 71 § 1 k.k. 

 
2
wymierzył mu grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych (każda w kwocie 
20 zł) i na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązał go do naprawienia w 
całości szkody. 
Sąd Okręgowy w K., po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2003 r. 
apelacji obrońcy, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że „uniewinnił 
oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 k.k.”. 
Kasację od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego złożył 
pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego Nadleśnictwa B., stawiając zarzut 
rażącego naruszenia prawa materialnego poprzez błędne przyjęcie, że 
leśniczy Lasów Państwowych nie jest funkcjonariuszem publicznym w 
rozumieniu art. 115 § 13 k.k. W konsekwencji zażądał uchylenia 
zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi drugiej instancji do 
ponownego rozpoznania. 
Prokurator Prokuratury Krajowej w odpowiedzi na kasację wniósł o jej 
oddalenie. Na rozprawie kasacyjnej dodał, że skarga kasacyjna jest 
bezzasadna w stopniu oczywistym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Kasacja okazała się niezasadna. 
1. Poza sporem pozostaje, że definicja funkcjonariusza publicznego 
podana w art. 115 § 13 k.k. tworzy zamknięty katalog. Dokonując analizy 
pojęcia „funkcjonariusz publiczny”, należy przede wszystkim mieć na 
względzie doniosłe konsekwencji prawne, jakie wynikają dla sprawcy w 
razie uznania, że jest on podmiotem przestępstwa indywidualnego 
określonego w art. 231 § 1 k.k. Z tych powodów, pamiętając o 
konstytucyjnej zasadzie nullum crimen, nulla poena sine lege (art. 42 
ust.1), wykładnia kryteriów decydujących  o uznaniu danej osoby za 
funkcjonariusza publicznego powinna być podporządkowana rygorom 
ścisłej wykładni. 

 
3
Skarżący nie wskazał, treść którego punktu § 13 art. 115 k.k. 
przesądza o przynależności leśniczego Lasów Państwowych – wprost nie 
wymienionego, zresztą jak żaden z pracowników Służby Leśnej, w tym 
przepisie – do kręgu znaczeniowego nazwy „funkcjonariusz publiczny”. 
Dlatego konieczne stało się scharakteryzowanie podmiotu, w którym 
oskarżony był zatrudniony, oraz rodzaju pełnionej przez niego służby w 
płaszczyźnie znamion wyszczególnionych w komentowanym przepisie. 
2. 
W 
pierwszym 
rzędzie 
wypadało 
ukazać 
status 
prawny 
Państwowego Gospodarstwa Leśnego – Lasy Państwowe, w którym w 
charakterze leśniczego zatrudniony był oskarżony. Określa go ustawa z 
dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2000 r., Nr 56, poz. 679 ze 
zm.). Według tego aktu prawnego, Lasy Państwowe są państwową 
jednostką organizacyjną nie wyposażoną w odrębną od Skarbu Państwa 
osobowość prawną (art. 32 ust. 1). Dysponują środkami niezbędnymi do 
prowadzenia wskazanej przez ustawę działalności i uczestniczą w obrocie 
gospodarczym 
jako 
jednostka 
Skarbu 
Państwa, 
który 
ponosi 
odpowiedzialność za jej zobowiązania. Dlatego gospodarka Lasów 
Państwowych jest poddana rygorom prawa budżetowego. W doktrynie 
uważa się, że w związku ze wskazaną formą powiązania z budżetem 
państwa możemy Lasy Państwowe zaliczyć do państwowych jednostek 
budżetowych (zob. C. Kosikowski: Polskie publiczne prawo gospodarcze, 
Warszawa 2001 , s. 288). Co prawda, po wejściu w życie ustawy o lasach 
pojawiły się poglądy, że organy administracji leśnej są terenowymi 
organami rządowej administracji specjalnej (zob. /red./ J. Bocia: Prawo 
administracyjne, Wrocław 1993, s. 97 – 98), to jednak w momencie, gdy 
ustawą  z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych 
z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. Nr 12, poz. 136) 
wyeliminowano dyrektorów regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych z 
wykazu organów administracji rządowej niezespolonej, zapatrywanie to 

 
4
straciło rację bytu. Skoro nadto żadnego z organów administracji leśnej nie 
sposób potraktować jako organu administracji rządowej zespolonej i 
administracji samorządowej, to nie ulega wątpliwości, że leśniczy Lasów 
Państwowych nie mógł zostać zaliczony ani do pracowników administracji 
rządowej, ani też do pracowników innego organu państwowego lub 
samorządu terytorialnego, przez który należy rozumieć wyodrębnioną 
jednostką organizacyjną aparatu państwowego pełniącego określone 
funkcje życia publicznego. 
Poza granicami zainteresowania Sądu Najwyższego w niniejszej 
sprawie pozostawało  kwestia związana z brzmieniem końcowego 
fragmentu przepisu art. 115 § 13 pkt 4 k.k. („... inna osoba w zakresie, w 
którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych”), jako że 
regulacja ta nie miała żadnego odniesienia do poczynionych ustaleń 
faktycznych. 
3. Administracja leśna stanowi specyficzny system, w którym 
współistnieją dwie sfery uprawnień – jedna wynikająca z przysługującego 
Skarbowi Państwa prawa własności, druga składająca się na władztwo 
administracyjne (zob. B. Wierzbowski: Prawo leśne [w:] Prawo rolne, A. 
Stelmachowski /red./, Warszawa 2003 , s. 456). Bezsporne zatem było, że 
Państwowe Gospodarstwo Leśne – Lasy Państwowe stanowi instytucję 
państwową w rozumieniu art. 115 § 13 pkt 6 k.k. 
Za funkcjonariuszy publicznych mogą zastać uznani jednak tylko ci 
pracownicy instytucji państwowych, którzy zajmują stanowiska kierownicze. 
Co to jest zajmowanie „stanowiska kierowniczego”, ustawa karna nie 
wyjaśnia, ale w nauce prawa karnego zwraca się uwagę, że przez ten 
zwrot należy rozumieć kierowanie całością lub wyodrębnionym działem 
danej instytucji, a nie pełnienie w niej jakichkolwiek funkcji kierowniczych 
(zob. A. Marek: Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2004, s. 342). 

 
5
Termin „stanowisko kierownicze” funkcjonował przede wszystkim w 
ustawodawstwie z zakresu prawa pracy do czasu wejścia w życie 
gruntownej nowelizacji Kodeksu pracy,  dokonanej przez ustawę z dnia 2 
lutego 1996 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 110) i został zastąpiony  w art. 135 § 1 
k.p. (ob. art. 1514 k.p.) zwrotem „pracownicy zarządzający w imieniu 
pracodawcy zakładem pracy i kierownicy wyodrębnionych komórek 
organizacyjnych.” W nauce uznaje się, że obie grupy pracowników to nic 
innego jak dawniej istniejąca jedna grupa pracowników na stanowiskach 
kierowniczych i, że zakres tych grup powinien być bliżej sprecyzowany w 
przepisach szczegółowych (zob. K. Jaśkowski, E. Maniewska: Kodeks 
pracy. Komentarz, Karków 2004, s. 439). Według danych umieszczonych w 
raporcie o lasach struktura organizacyjna Lasów Państwowych obejmuje: 
a) Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych,  b) regionalne dyrekcje Lasów 
Państwowych w liczbie 17, c) nadleśnictwa w liczbie 439, d) zakłady o 
zasięgu krajowym w liczbie 5, e) zakłady usługowe o zasięgu regionalnym 
w liczbie 26 (zob. Lasy Państwowe. Raport roczny 2001, s. 4 – 5). 
Skoro tak, to za osoby zajmujące stanowiska kierownicze w Lasach 
Państwowych, a więc konsekwentnie za funkcjonariuszy publicznych, 
uznać można tylko pracowników stojących na czele wymienionych 
placówek, wśród których – co trzeba podkreślić – brak leśnictw. Warto 
odnotować, że takie zapatrywanie prezentowane jest w literaturze 
przedmiotu (zob. W. Radecki: Status prawny służb i stron przyrodniczych, 
Prok. i Pr. 2001, Nr 9, s. 33; W. Radecki: Ustawa o lasach. Komentarz, 
Warszawa 2004, s. 171). 
4. Jakkolwiek art. 47 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 48 ustawy o lasach 
uprawnia leśniczego do „nakładania oraz pobierania grzywien w drodze 
mandatu karnego”, to jednak nie jest to równoznaczne z „orzekaniem” w 
sprawach o wykroczenia. W art. 95 k.p.s.w., a także w dalszych przepisach 
rozdziału 17, mowa jest o nakładaniu grzywny w drodze mandatu karnego, 

 
6
a nie o jej orzekaniu mandatem karnym. Zgodnie bowiem z art. 2 § 1 k.p.k., 
orzekanie w sprawach o wykroczenia następuje w postępowaniu 
zwyczajnym, przyspieszonym lub nakazowym, a więc w postępowaniu 
przed sądem a nie w postępowaniu mandatowym, prowadzonym przez 
organy pozasądowe. Postępowanie mandatowe nie jest postępowaniem, w 
którym orzeka się w sprawach o wykroczenia co do winy i kary. Jest ono 
zastępcze w stosunku do postępowania przed sądem, uwarunkowane 
wyrażeniem przez sprawcę zgody na dobrowolne poddanie się karze. 
Poddanie się karze w postępowaniu mandatowym jest więc tylko prawem, 
a nie obowiązkiem sprawcy wykroczenia (zob. T. Grzegorczyk: Kodeks 
postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2003, s. 
64). 
5. Lasy Państwowe bez wątpienia nie są organem powołanym do 
ochrony bezpieczeństwa publicznego, które nie oznacza to samo, co 
porządek publiczny (zob. A. Zoll: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, 
Kraków 2004, s. 1459). Tej oceny nie jest w stanie zmienić fakt, że w 
Lasach Państwowych utworzono Straż Leśną, która zajmuje się 
zwalczaniem przestępstw i wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśnego 
oraz wykonywaniem innych zadań w zakresie ochrony mienia (art. 45 ust. 1 
pkt 3 i art. 47 ust. 1 ustawy o lasach). W orzecznictwie ugruntowany jest 
pogląd, że w przepisie art. 115 § 13 pkt 7 k.k. chodzi o organ specjalnie 
powołany do ochrony bezpieczeństwa publicznego, a nie o instytucje, 
których tylko ubocznym zadaniem pozostaje przeciwstawianie się 
naruszeniom prawa w danej dziedzinie (zob. wyrok SN z dnia 21 września 
1982 r., IV KR 178/82, OSNKW 1983, z. 4, poz. 22). 
Tylko pomocniczy charakter wypadało przydać argumentacji, według 
której leśniczy nie jest funkcjonariuszem publicznym, bo gdyby tak było, to 
pozbawiona sensu byłaby treść art. 46 ust. 1 ustawy o lasach, iż 
pracownicy Służby Leśnej przy wykonywaniu czynności służbowych 

 
7
korzystają z ochrony prawnej, przewidzianej w przepisach prawa karnego 
dla funkcjonariuszy publicznych. Niemniej należało podkreślić, że brak w 
art. 115 § 13 k.k. zapisu, jaki obecny był w art. 120 § 11 k.k. z 1969 r. 
(funkcjonariuszem publicznym jest „osoba korzystająca z mocy przepisu 
szczególnego z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy 
publicznych”), oznacza, że definicja funkcjonariusza publicznego została w 
obowiązującym stanie prawnym zawężona w porównaniu z poprzednim. 
Nie wystarczy przeto przyznanie komuś ochrony prawnej przysługującej 
funkcjonariuszowi publicznemu, aby uznać go za funkcjonariusza 
publicznego; niezbędne jest ustalenie, że znajduje się on w którymś z 
punktów art. 115 § 13 k.k. ( zob. wyrok SN z 27 listopada 2000 r., WKN 
27/00, OSNKW 2001, z. 3- 4, poz. 21). 
Konkludując: skoro leśniczy Lasów Państwowych nie odpowiada 
charakterystyce osób, o których mowa w art. 115 § 13 k.k. (nie zachodziła 
potrzeba czynienia rozważań pod kątem treści zawartych w punktach 1,2, 5 
i 8), to brak podstaw, aby zaliczyć go do grona funkcjonariuszy 
publicznych. Ujmując rzecz lapidarniej: leśniczy Lasów Państwowych nie 
jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 115 § 13 k.k.  
Dlatego kasację należało oddalić (art. 537 § 1 k.p.k.).