IV KK 124/22

SN
Sygn. akt IV KK 124/22
POSTANOWIENIE
Dnia 16 grudnia 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Bojańczyk
po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2022 r.,
w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron ( art. 535 § 3 k.p.k.)
‎
sprawy P.R.,
‎
skazanego z art.190a § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zb. z art 244 k.k. przy zast. art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.,
‎
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę
‎
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
‎
z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt VI Ka 689/21,
‎
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego Katowice-Zachód w Katowicach
‎
z dnia 1 marca 2021 r., sygn. akt III K 1007/18,
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2 zwolnić skazanego P.R. od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych postępowania kasacyjnego;
3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. E.K. - Kancelaria Adwokacka w K. - kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym 23 %VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji na rzecz skazanego P.R.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice – Zachód w Katowicach z dnia 1 marca 2021 r., sygn. I
II K 1007/18,
oskarżony P.R. został uznany winnym tego, że w okresie od dnia 23 listopada 2017 r. do dnia 5 stycznia 2018 r. w Katowicach, w zamiarze bezpośrednim, uporczywie nękał S.O. poprzez śledzenie, wykonywanie jej zdjęć oraz wypowiadanie w miejscach publicznych pod jej adresem zwrotów powszechnie uznawanych za obelżywe i poniżające, kierowanie gróźb karalnych, a w dniu 5 stycznia 2018 r. poprzez popchnięcie ręką w lewe ramię spowodował upadek pokrzywdzonej na jezdnię, czym spowodował u niej obrażenia ciała w postaci: dwóch blado-brązowych sińców średnicy 3 cm i 2 cm na powierzchni grzbietowej obu dłoni, blado-wiśniowego sińca o wymiarach 13x6 cm w okolicy kolana prawego, blado-niebieskiego sińca na grzbiecie prawej stopy o wymiarach 3x2 cm i blado-wiśniowego sińca o wymiarach 5x4 cm na kolanie lewym, które skutkowały naruszeniem czynności narządów ciała trwającym nie dłużej niż 7 dni, czym wzbudził u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia i udręczenia oraz istotnie naruszył jej prywatność, przy czym od dnia 29 listopada 2017 r. do dnia 5 stycznia 2018 r. działając w powyższy sposób nie stosował się do orzeczonego postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt VIII K
[…]
zakazu osobistego kontaktowania się i zbliżania do S.O. na odległość mniejszą niż 10 metrów, czym wyczerpał znamiona występku z art. 190a § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zb. z art. 244 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za ten czyn na podstawie art. 244 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności.
Ponadto sąd orzekł wobec oskarżonego w związku z popełnieniem przypisanego mu przestępstwa zakaz kontaktowania się z pokrzywdzoną S.O. w jakiejkolwiek formie bez uprzedniej pisemnej zgody sądu połączony z zakazem zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 10 metrów i zakazem przebywania w odległości mniejszej niż 10 metrów od wejścia do klatki schodowej w budynku przy ulicy
[…]
w K., w której znajduje się lokal numer
[…]
oraz garażu numer
[…]
przy ulicy
[…]
w K. przez okres 8 lat (art. 41a § 1 i § 4 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.), dokonał stosownych zaliczeń okresu rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności (art. 63 § 1 i § 5 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.) zaś na poczet orzeczonego zakazu okresu rzeczywistego stosowania odpowiadającego mu rodzajowo środka zapobiegawczego w postaci dozoru Policji połączonego z zakazem zbliżania się i kontaktowania z pokrzywdzoną oraz przebywania w określonych miejscach (art. 63 § 3 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.), a także orzekł w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokatów z urzędu oraz kosztów sądowych.
Po rozpoznaniu apelacji wniesionej m. in. przez obrońcę P.R., Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. VI Ka 689/21
utrzymał zaskarżony wyrok
sądu pierwszej instancji w mocy.
Od tego rozstrzygnięcia kasację wywiódł obrońca skazanego P.R.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:
1.
art. 457 § 3 k.p.k. poprzez nierozważenie i nieustosunkowanie się przez Sąd Okręgowy w Katowicach do wszystkich zarzutów i wniosków apelacyjnych oskarżonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w szczególności do błędnej i dowolnej oceny sądu pierwszej instancji wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań pokrzywdzonej S.O.;
2.
art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. polegające na wyrywkowej i dowolnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego podczas rozpoznania zarzutów apelacji, w tym w szczególności wyprowadzeniu niesłusznych wniosków z wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań świadków.
Obrońca skazanego wniósł w konsekwencji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu w Katowicach, a także wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skazanemu P.R. w postępowaniu kasacyjnym od Skarbu Państwa na swoją rzecz oświadczając, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości ani w części.
W odpowiedzi na kasację obrońcy, prokurator Prokuratury Rejonowej Katowice-Północ w Katowicach wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy skazanego P.R. okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co uzasadniało jej rozpoznanie i oddalenie na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.).
Przypomnieć należy na wstępie, że postępowanie kasacyjne nie stanowi postępowania trzecioinstancyjnego; jego przedmiotem nie jest powtórzenie postępowania odwoławczego: kontrolą przeprowadzaną przez Sąd Najwyższy objęte jest orzeczenie sądu odwoławczego (art. 519 k.p.k.) badane pod kątem uchybień wskazanych w przepisach art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k. oraz art. 439 k.p.k. Podstawą nadzwyczajnego środka zaskarżenia mogą być wyłącznie uchybienia, których dopuścił się sąd drugiej instancji. Tym samym w ewentualnej orbicie zainteresowania procesowego najwyższej instancji sądowej znaleźć się mogą jedynie te błędy, które miałyby mieć miejsce w postępowaniu odwoławczym. Postępowanie kasacyjne nie dubluje bowiem postępowania apelacyjnego. Niedopuszczalne jest w tym postępowaniu podnoszenie zarzutów skierowanych przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji oraz bezpośrednie kontestowanie prawidłowości sposobu przeprowadzenia postępowania przed tym sądem oraz dokonanych ustaleń faktycznych.
Tych implikacji procesowych — wynikających wprost z określonego ukształtowania przez ustawodawcę modelu postępowania nadzwyczajnoskargowego inicjowanego wniesieniem kasacji (w szczególności zaś związanych z istnieniem wyraźnych barier procesowych w zakresie prawnej dopuszczalności formułowania w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutów o charakterze czysto apelacyjnym) zdaje się nie dostrzegać obrońca skazanego.
W pierwszej kolejności należy wskazać na to, że treść pierwszego zarzutu kasacyjnego nie koresponduje z powołaną podstawą prawną, to jest art. 457 § 3 k.p.k. Przepis ten – jak trafnie wskazuje prokurator w odpowiedzi na kasację – określa bowiem wymagania wyłącznie co do uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego, podczas gdy zarzut nierozważenia wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w zwyczajnym środku odwoławczym powinien wskazywać naruszenie przepisu art. 433 § 2 k.p.k. Niezależnie od powyższego zauważyć też należy, że autor kasacji nie wskazuje na konkretne błędy w toku rozumowania lub inne uchybienia sądu
ad quem
, poprzestając w istocie na polemicznych z gruntu twierdzeniach o braku należytego krytycyzmu w ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przygotowawczym i sądowym, w tym przede wszystkim wyjaśnień oskarżonego i zeznań pokrzywdzonej S.O.. Co zaś się tyczy drugiego zarzutu kasacyjnego, to stanowi on zawoalowane powtórzenie zarzutów podniesionych w zwyczajnym środku odwoławczym i odnosi się do postępowania dowodowego prowadzonego przed sądem pierwszej instancji, nie zaś prawidłowości postępowania przed sądem odwoławczym, o czym świadczy dobitnie treść uzasadnienia. Na etapie postępowania kasacyjnego skarżący bowiem nie podnosi żadnych argumentów, które nie znalazłyby się już poprzednio w polu widzenia sądu odwoławczego. Treść uzasadnienia w znacznej mierze stanowi przejaw braku zadowolenia z rozstrzygnięcia sądu
meriti
, zaaprobowanego przez sąd
ad quem
. Wbrew wyraźnemu wymogowi procesowemu, wynikającemu z dyspozycji przepisu art. 519 zd. pierwsze k.p.k. oraz art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k. — podniesiony przez autora kasacji zarzut skierowany zostały przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji. Autor kasacji w tym fragmencie środka zaskarżenia, w którym odnosi się do zarzutu z pkt. 2
petitum
kasacji, powtórzył w istocie argumentację odnoszącą się odpowiednio do zarzutu z pkt. 1 zwyczajnego środka zaskarżenia. Jego treść i charakter wskazują, że sprowadza się on do polemicznego kwestionowania dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. W sposób jednoznaczny świadczy to o tym, że autor kasacji w tym zakresie usiłuje ponownie poddać kontroli odwoławczej orzeczenie sądu pierwszej instancji, ignorując wymogi wynikające z normatywnego ukształtowania podstaw kasacyjnych. Powtórzenie zarzutu apelacyjnego nie może wszak stanowić podstawy do inicjowania kontroli o charakterze kasacyjnym. Regulacje zawarte w ustawie postępowania karnego dopuszczają kwestionowanie nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia jedynie orzeczenia sądu instancji odwoławczej i przeprowadzenie oceny prawidłowości orzekania tego sądu.
Przechodząc do oceny pierwszego i w części drugiego z wyartykułowanych w kasacji zarzutów zauważyć należy, że zgodnie z treścią art. 433 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei art. 457 § 3 k.p.k. stanowi, że w uzasadnieniu należy podać, czym kierował się sąd wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji sąd uznał za zasadne albo niezasadne. W tym zakresie w bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego sygnalizuje się, że „kwestionowanie spełnienia przez sąd odwoławczy standardu kontroli rzetelnej obarczone jest dodatkowym wymogiem, precyzyjnego wykazania, które z zarzutów apelacyjnych nie zostały w ogóle rozpoznane (art. 433 § 2 k.p.k.) i że uchybienie takie mogło mieć istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. W przypadku podniesienia zaś naruszenia art. 457 § 3 k.p.k., należy mieć dodatkowo na uwadze, że sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego, następuje już po wydaniu orzeczenia, co w świetle brzmienia art. 537a k.p.k., nie może powodować uchylenia wyroku tylko z tego powodu, że nie spełnia ono wymogów art. 457 § 3 k.p.k.” (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r., sygn. IV KK 442/20, SIP «Legalis» nr 2505038). Zestawienie uzasadnienia sporządzonego przez sąd drugiej instancji oraz zarzutów odwoławczych przekonuje o rzetelności postępowania odwoławczego. Lektura uzasadnienia sądu
ad quem
, pozwala na poznanie motywów, które legły u podstaw podjętej przez ten sąd decyzji i argumentacji.
Analizując uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Katowicach należy dojść do przekonania, że sąd ten nie pominął żadnego ze stawianych w apelacji obrońcy skazanego P.R. zarzutów, jak również wskazał czym kierował się, wydając wyrok, dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za niezasadne (por. „Zwięźle o powodach uznania…” sekcja 3.1., 3.2. i 3.3. uzasadnienia formularzowego, strona 3-5, 5-6 i 7-8). Jeśli zaś chodzi w szczególności o zarzut dokonania przez sąd pierwszej instancji dowolnej oceny dowodów (wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań pokrzywdzonej S.O. i świadków), to znajdował się on w polu widzeniu sądu
ad quem
, co zostało odnotowane m.in. w następującym fragmencie uzasadnienia wyroku z dnia 23 listopada 2021 r. cyt.: „[…] Trudno było uznać za skuteczny argument obrońcy, mający podbudować zarzut dowolnej oceny dowodów, iż oto naprzeciw wyjaśnieniom oskarżonego stały li tylko zeznania pokrzywdzonej, które niezasadnie zostały obdarzone przez sąd
meriti
walorem wiarygodności, suponując przy tym, iż nie wyjaśnił ten sąd z jakich powodów im właśnie dał wiarę, a odrzucił przeciwstawne depozycje oskarżonego, skoro w ponadstandardowo obszernym uzasadnieniu sąd
meriti
po wielokroć wskazał podstawę dowodową skazania, jasno i czytelnie ją prezentując”. Odnosząc się zaś do „wewnętrznej sprzeczności” zeznań pokrzywdzonej i zeznań świadków, na podstawie których sąd pierwszej instancji przypisał winę
P.R
., które wyraźnie wyeksponowane zostały w kasacji, sąd odwoławczy również miał je na uwadze, słusznie zauważając, że: „[…] trafnie oto eksponował sąd
meriti
, iż choć część zachowań sprawczych oskarżonego była podejmowana li tylko w obecności samej pokrzywdzonej, a zatem to ona mogła być jedynie źródłem wiedzy w tym zakresie, obok oczywiście samego sprawcy, to jednak tam gdzie istniały dowody obiektywne, jak choćby w zakresie zdarzenia z dnia 5 stycznia 2018 r., w postaci czy to zeznań naocznych świadków (A.J., A.H.) czy dokumentacji medycznej wraz z opinią biegłego z zakresu medycyny, czy zapisu z kamery monitoringu miejskiego, tam wersja pokrzywdzonej zyskiwała pełne ich dowodowe wsparcie, w przeciwieństwie do wersji oskarżonego”. Wobec powyższego nie sposób przyjąć za skarżącym, iż sąd odwoławczy „całkowicie bezkrytycznie odniósł się do materiału dowodowego” czy też dokonał „wyrywkowej i dowolnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego podczas rozpoznania zarzutów apelacji”. Przeciwnie, w sekcji 3.1. uzasadnienia formularzowego, strona 3-5, analizie kwestionowanego materiału dowodowego poświęcił wystarczająco dużo uwagi, odnosząc się do zarzutu dowolnej oceny dowodów w sposób odpowiadający nie tylko wymogowi wynikającemu z przepisu art. 457 § 3 k.p.k., ale także hołdujący zasadzie zwięzłości partii motywacyjnych orzeczeń (art. 458 w zw. z art. 424 § 1 k.p.k.).
Odnosząc się do drugiego zarzutu kasacyjnego, a mianowicie zarzut twierdzenia naruszenia przez sąd odwoławczy przepisu art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., należało uznać go za oczywiście bezzasadny. Formułowanie twierdzenia o naruszeniu swobodnej oceny dowodów przez sąd jest możliwe tylko wówczas, gdy sąd
ad quem
przeprowadzał samodzielnie dowody w postępowaniu odwoławczym. Jeśli chodzi o art. 410 k.p.k., to należy mieć na uwadze, że przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu odwoławczym, jeżeli w tej fazie postępowania sąd przeprowadza postępowanie dowodowe co do istoty sprawy, a więc gdy dochodzi do uzupełnienia postępowania dowodowego lub odmiennej oceny zebranego materiału dowodowego oraz poczynienia przez sąd
ad quem
odmiennych ustaleń faktycznych i ewentualnie do wydania wyroku zmieniającego orzeczenie sądu
a quo
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2012 r., sygn. IV KK 398/11, SIP «Legalis» nr 492159; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. IV KK 314/12, SIP «Legalis» nr 551848). Z zapatrywaniem tym w pełni harmonizuje pogląd, zgodnie z którym w sytuacji, w której sąd odwoławczy nie zmieniając zaskarżonego wyroku co do istoty, nie czyni tym samym własnych ustaleń faktycznych i nie dokonuje ponownej, własnej oceny dowodów, nie może obrazić przepisu art. 410 k.p.k. (tak np. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. V KK 289/17, SIP «Legalis» nr 1715544). W niniejszej sprawie postępowanie dowodowe nie zostało jednak uzupełnione przez Sąd Okręgowy w Katowicach, który nie przeprowadzał żadnych dowodów, które miałyby uzupełnić podstawę dowodową dla ustaleń faktycznych dokonywanych w sprawie. Sąd ten li tylko poddał analizie kwestionowany m.in. w apelacji P.R. i jego obrońcy materiał dowodowy zatem nie mógł naruszyć wskazanych w zarzucie kasacyjnym przepisów.
Uwzględniając ewidentną bezpodstawność obu zawartych w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutów, Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego P.R. jako oczywiście bezzasadną, o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzekając w oparciu o treść przepisów art. 637a k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k., biorąc pod uwagę trudną sytuację osobistą i materialną skazanego, a także wymierzenie mu bezwzględnej kary pozbawienia wolności. Jeśli zaś chodzi o koszty za nieopłaconą pomoc udzieloną skazanej z urzędu, na podstawie § 4 ust. 3 i § 17 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. E.K. kwotę 442,80 zł, w tym 23% podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji na rzecz skazanego P.R..
as
l.n