IV KA 667/23

Sąd Okręgowy
SAOSKarneWysokaokręgowy
prawo karnepostępowanie karneapelacjaobrona obligatoryjnauchylenie wyrokuprzyczyna odwoławcza

Sąd odwoławczy uchylił wyrok sądu pierwszej instancji z powodu braku obligatoryjnego udziału obrońcy w rozprawie.

Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim wydał wyrok w sprawie karnej przeciwko M. J. Apelację wniósł prokurator, zarzucając m.in. rażącą niewspółmierność kary. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację, stwierdził z urzędu bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. polegającą na braku udziału obligatoryjnego obrońcy w rozprawie, co skutkowało uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy w ramach rozpoznania apelacji w sprawie karnej przeciwko M. J. (sygn. akt IV KA 667/23) uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 sierpnia 2023 roku (sygn. akt II K 885/23). Główną przyczyną uchylenia było stwierdzenie z urzędu bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Dotyczyła ona braku udziału obligatoryjnego obrońcy w rozprawie, mimo że sąd pierwszej instancji nie wydał postanowienia o cofnięciu obrony obligatoryjnej, mimo opinii biegłych psychiatrów wskazujących na poczytalność oskarżonego. Sąd odwoławczy podkreślił, że brak wydania takiego postanowienia utrzymuje stan obligatoryjności obrony, a jego naruszenie stanowi podstawę do uchylenia wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, który został zobowiązany do ustrzeżenia się od podobnych uchybień.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, brak wydania takiego postanowienia utrzymuje stan obligatoryjności obrony, a jego naruszenie stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą.

Uzasadnienie

Sąd odwoławczy uznał, że brak wydania przez sąd pierwszej instancji postanowienia o cofnięciu obrony obligatoryjnej, mimo że opinia biegłych psychiatrów usuwała wątpliwości co do poczytalności oskarżonego, skutkuje tym, że stan ten trwał w postępowaniu jurysdykcyjnym. W konsekwencji, obligatoryjny udział obrońcy w rozprawie nie został zachowany, co stanowi uchybienie będące bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie

Strony

NazwaTypRola
M. J.osoba_fizycznaoskarżony
prokuratororgan_państwowyoskarżyciel publiczny

Przepisy (5)

Główne

k.p.k. art. 439 § 1

Kodeks postępowania karnego

Bezwzględna przyczyna odwoławcza - brak udziału obrońcy w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy.

Pomocnicze

k.p.k. art. 79 § 1

Kodeks postępowania karnego

Określa przypadki, w których udział obrońcy w postępowaniu jest obowiązkowy.

k.p.k. art. 79 § 4

Kodeks postępowania karnego

Stanowi o konieczności wydania przez sąd postanowienia o cofnięciu obrony obligatoryjnej.

k.p.k. art. 437 § 2

Kodeks postępowania karnego

Podstawa prawna uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

k.p.k. art. 436

Kodeks postępowania karnego

Sąd ograniczył rozpoznanie środka odwoławczego do okoliczności wskazanych w punkcie 4.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wydania przez Sąd I instancji postanowienia o cofnięciu obrony obligatoryjnej, mimo opinii biegłych, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Godne uwagi sformułowania

stan obrony obligatoryjnej opartej na art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk nie ustaje bowiem z chwilą wydania opinii biegłych psychiatrów usuwającej wątpliwości organu procesowego, ale dopiero z chwilą wydania postanowienia przez sąd - art. 79 § 4 kpk uchybienie będące bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 kpk, które sąd odwoławczy musi uwzględnić z urzędu, niezależnie od granic środka zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu na treść orzeczenia.

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obligatoryjnego udziału obrońcy w postępowaniu karnym oraz bezwzględnych przyczyn odwoławczych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z opinią biegłych psychiatrów i brakiem postanowienia sądu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje kluczową zasadę procesową dotyczącą prawa do obrony i konsekwencji jej naruszenia, co jest istotne dla praktyków prawa karnego.

Brak obrońcy na rozprawie to błąd, który może uchylić wyrok – nawet jeśli oskarżony był poczytalny.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt IV Ka 667/23 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z 9 sierpnia 2023 roku sygn. akt II K 885/23 1.2. Podmiot wnoszący apelację oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego oskarżyciel posiłkowy oskarżyciel prywatny obrońca oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego inny 1.3. Granice zaskarżenia 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia na korzyść na niekorzyść w całości w części co do winy co do kary co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka art. 439 k.p.k. brak zarzutów 1.4. Wnioski uchylenie zmiana 2. USTALENIE FAKTÓW W ZWIĄZKU Z DOWODAMI PRZEPROWADZONYMI PRZEZ SĄD ODWOŁAWCZY 2.1. Ustalenie faktów 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.2. Ocena dowodów 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW I WNIOSKÓW Lp. Zarzut 1 Rażącej niewspółmierności kary polegający na wymierzeniu oskarżonemu M. J. grzywny w wysokości 150 stawek dziennych po 40 tj. kary o charakterze wolnościowym, co w sytuacji kiedy postawa oskarżonego, uprzednio karanego za przestępstwo z art. 178 a § 1 kk , za które został on skazany na karę grzywny, wysoki stopień stężenia alkoholu we krwi podejrzanego, przekraczający 3 promille, co przekłada się na wysoki stopień społecznej szkodliwości zarzucanego oskarżonemu czynu, wyrażający się także w nagminności tego typu przestępstw, a także rażące lekceważenie przez niego norm prawnych, polegające na tym, że mimo uprzedniej karalności, za takie samo przestępstwo, w dalszym nie przestrzegał porządku prawnego, co powoduje, że orzeczona względem niego kara jest rażąco niewspółmierna do stopnia zawinienia oraz stopnia społecznej szkodliwości czynu, a tym samym powoduje, że nie spełnia swoich zadań wychowawczych i poprawczych w zakresie prewencji szczególnej, tym bardziej, że wymierzona poprzednio kara grzywny oraz środki karne nie powtrzymały oskarżonego przed kolejnym prowadzaniem pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, a także nie spełnia swoich zadań w zakresie prewencji ogólnej tj. prawidłowego odziaływania na społeczeństwo.. zasadny częściowo zasadny niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Na zasadzie art. 436 kpk Sąd ograniczył rozpoznanie środka odwoławczego do okoliczności wskazanych w punkcie 4 , które należało uwzględnić z urzędu, gdyż rozpoznanie sprawy w tym zakresie było wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpatrywanie zarzutu apelacji stało się bezprzedmiotowe. Wniosek O zmianę zaskarżonego wyroku i wymierzenie oskarżonemu kary 6 miesięcy pozbawienia wolności, świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 10 000 zł, dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i obciążenie kosztami postępowania. zasadny częściowo zasadny niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Z uwagi na to, że zarzut jest bezprzedmiotowy, to również wniosek posiada taki sam status. 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU Z analizy akt niniejszej sprawy wynika, że na etapie postępowania przygotowawczego prokurator powziął uzasadnione wątpliwości co do poczytalności M. J. czego wyrazem było wydanie postanowienia o dopuszczeniu dowodu opinii sądowo-psychiatrycznej celem zbadania jego stanu poczytalności tempore criminis oraz tempore procedendi (k. 27). Skutkowało to także wyznaczeniem oskarżonemu obrońcy z urzędu (k. 30). W sporządzonej opinii biegli psychiatrzy jednoznacznie wskazali, że w chwili czynu M. J. miał zachowaną zdolność rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, a także, że może on prowadzić obronę w sposób samodzielny i rozsądny (k. 42-43). Następnie prokurator przesłał do sądu akta postępowania przygotowawczego wraz z aktem oskarżenia (k. 57). Po czym, wyznaczony został termin rozprawy głównej (k. 63). Do czasu jednak rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim nie wydał postanowienia, o którym mowa w art. 79 § 4 kpk (stwierdzającego brak obligatoryjności obrony w sytuacji, gdy z opinii biegłych lekarzy psychiatrów wynika, iż poczytalność oskarżonego w czasie popełnienia czynu nie była wyłączona ani w znacznym stopniu ograniczona, a nadto, że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala mu na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny). Na rozprawie natomiast w dniu 9 sierpnia 2023 roku Sąd I instancji procedował bez obecności obrońcy (k. 67-68). W związku z powyższym, stwierdzić należy, że w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 10 kpk . Z racji bowiem braku wydania przez Sąd I instancji postanowienia o cofnięciu obrony obligatoryjnej w związku z treścią opinii biegłych psychiatrów usuwającej wątpliwości co do poczytalności M. J. , stan ten trwał w postępowaniu jurysdykcyjnym, powodując konieczność posiadania obrońcy, a w konsekwencji obligatoryjny udział obrońcy w rozprawie, którego to wymogu nie zachowano (por. w tej kwestii wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2022 r., IV KK 30/22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2020 r., V KK 248/19; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2019 r., V KK 121/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2019 r., III KK 662/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2018 r., V KK 506/17). Stan obrony obligatoryjnej opartej na art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk nie ustaje bowiem z chwilą wydania opinii biegłych psychiatrów usuwającej wątpliwości organu procesowego, ale dopiero z chwilą wydania postanowienia przez sąd - art. 79 § 4 kpk . Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności Nieobecność obrońcy obligatoryjnego ( art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk ) na rozprawie w przypadku braku wydania przez sąd postanowienia stwierdzającego brak obligatoryjności obrony ( art. 79 § 4 kpk ), stanowi uchybienie będące bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 kpk , które sąd odwoławczy musi uwzględnić z urzędu, niezależnie od granic środka zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu na treść orzeczenia. 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji Przedmiot utrzymania w mocy Zwięźle o powodach utrzymania w mocy 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot i zakres zmiany Zwięźle o powodach zmiany 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.1. Brak udziału obrońcy w czynnościach w których jego udział był obowiązkowy. art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia Artykuł 439 § 1 pkt 10 kpk ma zastosowanie w sytuacji, gdy obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. W wypadku obrony obligatoryjnej ustawa wymaga obecności obrońcy w rozprawie oraz w tych posiedzeniach, w których obowiązkowy jest udział oskarżonego ( art. 79 § 3 kpk ). Ustalenie, że w wypadkach wskazanych w treści art. 439 § 1 pkt 10 kpk obrońca oskarżonego w postępowaniu sądowym nie brał udziału w jakimkolwiek fragmencie czynności, w której jego udział był obowiązkowy, oznacza spełnienie bezwzględniej przesłanki odwoławczej, o której mowa w tym przepisie. Zgodnie natomiast z treścią art. 437 § 2 zd. 2 kpk jedną z podstaw uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, jest właśnie art. 439 kpk . 2.1. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 3.1. Konieczność umorzenia postępowania art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 4.1. art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim zobowiązany jest ustrzec się uchybień o randze bezwzględnych przyczyn odwoławczych. 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 6. KOSZTY PROCESU Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 7. PODPIS Załącznik do formularza UK 2 1.3. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację prokurator Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja kara wymierzona oskarżonemu 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia na korzyść na niekorzyść w całości w części co do winy co do kary co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka art. 439 k.p.k. brak zarzutów 1.4. Wnioski uchylenie zmiana

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI