II KK 242/10

Sygn. akt II KK 242/10 
 
W Y R O K 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Dnia 18 lutego 2011 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Przemysław Kalinowski 
SSN Jarosław Matras 
Protokolant Ewa Oziębła 
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga, 
 
w sprawie R. Ś. i D. S. 
oskarżonych z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. 
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie 
w dniu 18 lutego 2011 r., 
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w W. 
od wyroku Sądu Okręgowego w W. 
z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt VI Ka […] 
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W. 
z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt IV K […], 
 
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę R. Ś. oraz D. S. przekazuje do ponownego 
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w W. 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 

 
2
D. S. i R. Ś. zostali oskarżeni o to, że w dniu 6 kwietnia 2008 r. przy ul. T.róg Z. 
w W. działając wspólnie i w porozumieniu usiłowali dokonać kradzieży na szkodę A. O. 
w łącznej wysokości 1650 zł w ten sposób, że grożąc natychmiastowym użyciem 
przemocy zażądali od niego wydania przedmiotów w postaci telefonu komórkowego 
[…] o wartości 1600 zł, pieniędzy w kwocie 40 zł oraz portfela o wartości 10 zł, jednak 
zamierzonego celu nie osiągnęli z uwagi na postawę pokrzywdzonego i interwencję 
funkcjonariuszy Policji, tj. o czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. 
Wyrokiem z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt IV K […], Sąd Rejonowy w W. 
uznał R. Ś. i D. S. za winnych popełnienia zarzucanego im czynu i za to na podstawie 
art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. skazał ich, a na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. 
z art. 280 § 1 k.k. wymierzył D. S. karę dwóch lat pozbawienia wolności, zaś R. Ś. karę 
dwóch lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności. 
Od powyższego wyroku apelacje wnieśli oskarżony R. Ś. oraz jego obrońca. 
Oskarżony R. Ś. sformułował zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ 
na treść wyroku, polegającego na przyjęciu za wiarygodne zeznań pokrzywdzonego A. 
O.a, w sytuacji gdy zeznania złożone w trakcie postępowania przygotowawczego różnią 
się od tych złożonych w trakcie postępowania sądowego. Podniósł on również w 
apelacji kwestię nieprzesłuchania świadków J. Ś. i D. D.. W konkluzji apelacji 
oskarżony wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania. Obrońca R. Ś. sformułował zarzut obrazy przepisów 
postępowania, t.j. art. 4 k.p.k., art. 5 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. 
poprzez dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób 
sprzeczny z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i 
doświadczenia życiowego, a zwłaszcza bezkrytyczne przyjęcie za wiarygodne zeznań 
pokrzywdzonego 
A. 
O. 
przy 
jednoczesnym, 
bezpodstawnym 
odmówieniu 
wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego R. Ś. W konkluzji apelacji wniósł on o 

 
3
zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego R. Ś. ewentualnie o 
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 
Wyrokiem z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt VI Ka […], Sąd Okręgowy w W. 
uchylił wyrok w zaskarżonej części, to jest w odniesieniu do oskarżonego R. Ś., a w 
trybie art. 435 k.p.k. również w odniesieniu do oskarżonego D. S., i uznając, że czyn 
oskarżonych polegał na tym, że w dniu 6 kwietnia 2008 r. w W. przy ul. T. róg Z. 
usiłowali dokonać kradzieży na szkodę A. O., w ten sposób, że grożąc 
natychmiastowym użyciem przemocy zażądali od niego wydania przedmiotów w 
postaci telefonu komórkowego [...] o wartości 1,60 zł. oraz pieniędzy w kwocie 40 zł., 
jednakże po odmowie przez pokrzywdzonego ich wydania, od dokonania tego czynu 
dobrowolnie odstąpili, co stanowi występek z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k., 
na podstawie art. 17 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 15 § 1 k.k. postępowanie karne 
przeciwko R. Ś. i D. S. umorzył. 
Od powyższego prawomocnego wyroku, kończącego postępowanie, kasację na 
niekorzyść R. Ś. i D. S. wniósł prokurator Prokuratury Okręgowej w W., zarzucając: 
1. rażące naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 15 § 1 k.k. poprzez błędne 
jego zastosowanie w sytuacji, gdy oskarżeni nie odstąpili dobrowolnie od 
dokonania rozboju, a swoim zachowaniem w pełni zrealizowali znamiona 
przestępstwa określonego w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. 
2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z 
art. 424 § 1 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę 
materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie z naruszeniem zasad 
logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, która doprowadziła Sąd 
Okręgowy do nieprawidłowych ustaleń faktycznych na skutek zaniechania 
rzetelnej analizy zgromadzonych dowodów, przy czym Sąd Okręgowy 
bezpodstawnie dokonał również zmiany opisu przypisanego oskarżonym czynu, 

 
4
która to zmiana nie znajduje oparcia w zebranych dowodach i nie ustosunkował 
się do niej w uzasadnieniu wydanego wyroku. 
W konkluzji kasacji, prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i 
przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania w 
postępowaniu odwoławczym. 
Prokurator Prokuratury Generalnej, występujący na rozprawie przed sądem 
kasacyjnym, poparł kasację. 
Sąd Najwyższy rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną zważył, co 
następuje. 
Całkowicie bezzasadny jest zarzut z pkt 1 kasacji. Po raz kolejny wypada 
przypomnieć, że obraza prawa materialnego może być zarówno przyczyną odwoławczą, 
określoną w art. 438 pkt 1 k.p.k., jak i podstawą kasacyjną określoną w art. 523 § 1 
k.p.k. jedynie wtedy, gdy ma ona charakter samoistny. Orzecznictwo Sądu Najwyższego 
i doktryna słusznie bowiem podkreślają, że naruszenie prawa materialnego polega na 
jego wadliwym zastosowaniu (niezastosowaniu) w orzeczeniu, które oparte jest na 
trafnych i niekwestionowanych ustaleniach faktycznych. Nie można więc mówić o 
obrazie prawa materialnego w sytuacji, gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest 
wynikiem błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za jego podstawę lub naruszenia 
przepisów procesowych. Sąd ad quem, po zmianie ustaleń faktycznych w porównaniu z 
tymi, które ustalił Sąd a quo, wyraźnie zadeklarował, że od chwili odmowy wydania 
rzeczy przez pokrzywdzonego, „oskarżeni nie kontynuowali w żaden sposób swojego 
przestępczego zachowania” (k. 4 maszynopisu uzasadnienia wyroku), że zachowanie 
oskarżonych „nie świadczy, że mieli oni zamiar kontynuowania przestępstwa rozboju” 
(k. 5 maszynopisu uzasadnienia wyroku), a nadto, że „oskarżeni w pewnym momencie 
dobrowolnie odstąpili od kontynuowania przestępczego zachowania, mimo iż mieli 
realną możliwość zrealizowania wszystkich znamion przestępstwa rozboju” oraz 
„wprawdzie nie można ustalić pobudek z jakich to uczynili, ale pobudki te (...) nie są 

 
5
istotne dla ustalenia, że odstąpienie to było dobrowolne” (k. 5 maszynopisu 
uzasadnienia wyroku). Tak więc, w świetle poczynionych przez ten Sąd ustaleń 
faktycznych nie można orzeczeniu Sądu Okręgowego zarzucić obrazy prawa 
materialnego. 
Odmiennie ocenić należy zarzut podniesiony w pkt 2 skargi kasacyjnej, szeroko 
następnie uzasadniony w jej części motywacyjnej. Zdaniem Sądu Najwyższego, jest on 
w jego punkcie centralnym zasadny i to ze względu na rażące uchybienie podniesione w 
tym właśnie zarzucie należało wzruszyć wyrok wydany przez Sąd ad quem i przekazać 
sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Dla „oczyszczenia przedpola” 
stwierdzić należy, że sąd kasacyjny nie podziela twierdzenia, zawartego w pkt 2 skargi 
kasacyjnej, o rażącym naruszeniu przez Sąd Okręgowy w W. przepisów art. 457 § 3 
k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k. Uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego odpowiada 
bowiem standardom określonym w obu tych przepisach. Na k. 3 i częściowo k. 4 
maszynopisu uzasadnienia wyroku Sąd ad quem ustosunkował się bowiem do zarzutów 
przedstawionych w apelacjach samego oskarżonego R. Ś., jak i jego obrońcy, 
wyjaśniając, dlaczego uznał je za bezzasadne. W tym kontekście warto zwrócić uwagę 
także na konfigurację procesową, poprzedzającą wniesienie przez prokuratora kasacji. 
Zwykły środek odwoławczy wniósł nie prokurator, ale strona niejako „przeciwna”, tak 
więc ewentualne dokonanie niepełnej kontroli odwoławczej lub nienależyte 
ustosunkowanie się w uzasadnieniu wyroku sądu ad quem do zarzutów i wniosków 
apelacji tej właśnie strony mogłoby rzutować jedynie na jej interesy procesowe, a nie na 
interes procesowy prokuratora dążącego do utrzymania w mocy wyroku Sądu a quo. Ze 
względu na to, że wyrok Sądu odwoławczego - chociaż nie z przyczyn, jakie były 
podnoszone przez oskarżonego R. Ś. i jego obrońcę w apelacjach - miał charakter 
reformatoryjny, 
jego 
uzasadnienie 
powinno 
odpowiadać 
także 
standardowi 
wyznaczonemu treścią art. 424 § 1 k.p.k. Mając na uwadze treść k. 4 oraz k. 5 

 
6
maszynopisu uzasadnienia tego wyroku nie można jednak odpowiedzialnie twierdzić, że 
naruszona została, i to w rażący sposób, norma wyrażona w przepisie art. 424 § 1 k.p.k.  
W pełni natomiast należy podzielić podniesiony przez autora kasacji zarzut 
rażącego naruszenia przez Sąd ad quem art. 7 k.p.k. i dokonania przez Sąd odwoławczy 
oceny dowodów przekraczającej granice swobody ocen, które to uchybienie miało 
bezpośredni, istotny wpływ na treść prawomocnego orzeczenia.  
Po pierwsze, nie sposób doprawdy dociec, w oparciu o jaki dowód(-ody) Sąd 
odwoławczy dokonał korekty opisu czynu co do wartości telefonu komórkowego [...], 
którego wydania żądali od pokrzywdzonego oskarżeni. Wartość ta była niezmiennie 
określana przez pokrzywdzonego we wszystkich złożonych zeznaniach, nie 
kwestionowali jej też sami oskarżeni, zaprzeczając jedynie, że zamierzali skraść ten 
telefon. Niezrozumiałą korektę tej wartości trudno uznać za oczywistą omyłkę pisarską, 
skoro jest konsekwentnie odmiennie, w porównaniu z wyrokiem Sądu pierwszej 
instancji, określana nie tylko w części dyspozytywnej, ale także w uzasadnieniu wyroku 
Sądu ad quem. 
Po drugie, nie sposób uznać za odpowiadające zasadom prawidłowego 
rozumowania i doświadczenia życiowego, a więc za chronione swobodą sędziowskich 
ocen, założenie, w świetle którego dyskwalifikuje się wiarygodność wyjaśnień 
oskarżonych i aprobuje się wiarygodność zeznań pokrzywdzonego (czemu poświęcone 
są wywody na k. 3 maszynopisu uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego, mające 
wyjaśnić niezasadność zarzutów podniesionych w apelacjach), a następnie bez 
zachowania zasady bezpośredniości w przeprowadzaniu dowodu, bez próby 
dodatkowego przesłuchania pokrzywdzonego, praktycznie ignoruje się - z punktu 
widzenia oceny intencji oskarżonych podczas pościgu za pokrzywdzonym - tę część 
zeznań pokrzywdzonego, w których relacjonuje on swoje odczucia co do intensywności 
tego pościgu oraz celu, w jakim został on przez R. Ś. oraz D. S. podjęty.  

 
7
Po trzecie, czyniąc odmienne od przyjętych przez Sąd pierwszej instancji 
ustalenia faktyczne, Sąd ad quem nie może zdecydować się, czy oceniane przezeń 
zajście stanowiło jedno zdarzenie historyczne, czy też zachowanie oskarżonych podczas 
pościgu należy oceniać bez związku z pierwszą fazą zdarzenia, to jest tą, która miała 
miejsce na przystanku tramwajowym. Z jednej strony Sąd ten akceptuje pogląd Sądu a 
quo, że nietypowa, zdecydowana postawa pokrzywdzonego, który odmówił wydania 
żądanego mienia i oddalił się z miejsca napastowania go, zaskoczyła oskarżonych i 
dlatego A. O. nie został okradziony już na przystanku tramwajowym. W świetle tego 
założenia, kryteria oceny dowodów określone w art. 7 k.p.k. przemawiają jednak 
zdecydowanie za tezą, że to właśnie – jak ujęto to w akcie oskarżenia, a następnie w 
opisie czynu pierwotnie przypisanego oskarżonym – „postawa pokrzywdzonego”, a nie 
dobrowolne odstąpienie przez oskarżonych od realizacji przestępnego zamiaru, 
zapobiegła realizacji celu, a więc dokonaniu. Z drugiej strony, dla wykazania, że to 
jednak nie postawa pokrzywdzonego, ale postawa oskarżonych, którzy dobrowolnie 
zrezygnowali z zaboru mienia, a więc odstąpili od usiłowania rozboju, zapobiegła 
dokonaniu, Sąd odwoławczy w innych fragmentach swych rozważań przyjmuje, że 
zdarzenie, aż do chwili ujęcia oskarżonych, stanowiło pewne continuum, tyle tylko, że 
groźby kierowane w drugiej fazie zdarzenia pod adresem pokrzywdzonego nie miały już 
na celu przymuszenia do wydania mienia. W świetle tego z kolei założenia, należało 
ocenić, czy w ramach tego samego zdarzenia historycznego, objętego skargą 
prokuratorską, zachowanie oskarżonych nie wypełniało znamion innego czynu 
przestępnego, np. stypizowanego w art. 190 § 1 k.k. Ocen takich Sąd odwoławczy w 
ogóle nie podjął. 
W tej sytuacji, uznając zarzut rażącej obrazy art. 7 k.p.k. za zasadny, należało 
zaskarżony wyrok uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w 
postępowaniu odwoławczym. Sąd kasacyjny nie może, rzecz jasna, związać Sądu, 
któremu przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania, określoną oceną dowodów. 

 
8
Niemniej jednak może wskazać i niniejszym to robi, że czynione ustalenia powinny być 
wyważone i powinny znajdować swe oparcie w materiale dowodowym ujawnionym w 
sprawie, ocenianym w świetle kryteriów wskazanych w art. 7 k.p.k. Jeśli zaś po 
ponownej, wnikliwej analizie materiału dowodowego, Sąd odwoławczy doszedłby 
nawet do tego samego wniosku, to jest, że groźby kierowane pod adresem 
pokrzywdzonego w drugiej fazie zajścia nie pozostawały w żadnym związku z 
groźbami, które padły na przystanku tramwajowym, winien wypowiedzieć się co do 
tego, czy ta faza zajścia objęta była tym samym zdarzeniem historycznym, które stanowi 
podstawę skargi prokuratorskiej i wysnuć z tej odpowiedzi odpowiednie konsekwencje. 
Przyjęcie założenia, że była to faza całkowicie odrębna, będzie natomiast wymagało 
powrotu do sygnalizowanego już wyżej pytania, jaki czynnik w istocie zadecydował, że 
nie doszło do realizacji zamiaru sprawców, tak wyraźnie zwerbalizowanego na 
przystanku tramwajowym.