IV Ka 191/20

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie: Przewodniczący sędzia Ewa Taberska Protokolant prot. sąd. Katarzyna Szymanek przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Wojciecha Kiszki po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2020r. sprawy T. J. oskarżonego o czyn z art. 77 pkt 1 Ustawy z dnia 29 września 1994r. o rachunkowości , z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora, od wyroku Sądu Rejonowego w Obornikach z dnia 6 grudnia 2019r. sygn. akt II K 243/19 1. Utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok. 2. Kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa. Ewa Taberska UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt IV Ka 191/20 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Rejonowego w Obornikach z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt II K 243/19 1.2. Podmiot wnoszący apelację ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 1.3. Granice zaskarżenia 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☒ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.4. Wnioski ☒ uchylenie ☐ zmiana 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 2.1. Ustalenie faktów 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty X XXXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX XXXXX XXXXX 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty X XXXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX XXXX XXXX 2.2. Ocena dowodów 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu XXXXXXX XXXXXXXXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu XXXX XXXXXXXXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut 1 1) Obraza przepisu prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu zarzuconego oskarżonemu, tj. art. 77 pkt 1 ustawy o rachunkowości , 2) Obraza przepisu prawa materialnego art. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości , poprzez przyjęcie, że powierzenie przez oskarżonego prowadzenia spraw finansowych swoich firm podmiotom w tym zakresie fachowym, ekskulpuje go od odpowiedzialności za wykonywanie w tych firmach obowiązków w zakresie rachunkowości, co w efekcie doprowadziło do uniewinnienia oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 77 pkt 1 ustawy o rachunkowości , natomiast zdaniem skarżącego, biorąc pod uwagę całokształt dokonanych ustaleń oraz materiał dowodowy należy stwierdzić, że oskarżony T. J. będąc kierownikiem jednostek wskazanych w zarzucie aktu oskarżenia, ponosił odpowiedzialność za wykonywanie w nich obowiązków w zakresie rachunkowości i w związku z tym dopuścił się przestępstwa nierzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych w tych podmiotach, tj. występku określnego w art. 77 pkt 1 ustawy o rachunkowości . ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Odnosząc się do zarzutów apelacji, Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności wskazuje, iż w kontrolowanej sprawie nie dopatrzył się błędu Sądu Rejonowego w zakresie kwalifikacji prawnej zarzuconego oskarżonemu przestępstwa. Idąc dalej, istotnie, rację ma skarżący, że nie można przyjmować na gruncie przepisów ustawy o rachunkowości , że powierzenie przez przedsiębiorcę prowadzenia spraw finansowych swoich firm podmiotowi trzeciemu (profesjonaliście) ekskulpuje tegoż przedsiębiorcę od odpowiedzialności za wykonywanie w tych firmach obowiązków w zakresie rachunkowości. Takie stwierdzenie stoi w sprzeczności z treścią art. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości , który stanowi, iż kierownik jednostki, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, ponosi odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości określonych ustawą, w tym z tytułu nadzoru, również w przypadku, gdy określone obowiązki w zakresie rachunkowości - z wyłączeniem odpowiedzialności za przeprowadzenie inwentaryzacji w formie spisu z natury - zostaną powierzone innej osobie lub przedsiębiorcy, o którym mowa w art. 11 ust. 2, za ich zgodą. Przyjęcie odpowiedzialności przez inną osobę lub przedsiębiorcę powinno być stwierdzone w formie pisemnej. W przypadku gdy kierownikiem jednostki jest organ wieloosobowy, a nie została wskazana osoba odpowiedzialna, odpowiedzialność ponoszą wszyscy członkowie tego organu. Przez pojęcie kierownika jednostki (art. 3 ust. 1 pkt 6 u.r.) rozumie się członka zarządu lub innego organu zarządzającego, a jeżeli organ jest wieloosobowy – członków tego organu, który – zgodnie z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, statutem, umową lub na mocy prawa własności – jest uprawniony do zarządzania jednostką, jednakże z wyłączeniem pełnomocników ustanowionych przez jednostkę. W wypadku przekazania określonych obowiązków (z wyjątkiem odpowiedzialności za przeprowadzenie inwentaryzacji w formie spisu z natury) innej osobie lub przedsiębiorcy, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.r., kierownik jednostki, zgodnie z art. 4 ust. 5 u.r., jest zobligowany do sprawowania nadzoru. Przyjęcie odpowiedzialności w zakresie prowadzenia ksiąg i sporządzania sprawozdań finansowych przez inną osobę lub przedsiębiorcę powinno być stwierdzone w formie pisemnej (Kiziukiewicz T. (red.), Cebrowska T., Czubakowska K., Gos W., Hass-Symotiuk M., Janowicz M., Luty Z., Mućko P., Nadolna B., Sawicki K., Winiarska K., Ustawa o rachunkowości. Komentarz, LEX el.). Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, iż w wypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą jest ona uważana za kierownika jednostki; dotyczy to odpowiednio osób wykonujących wolne zawody; funkcję kierownika jednostki wykonuje również likwidator oraz syndyk lub zarządca ustanowiony w postępowaniu restrukturyzacyjnym (Kiziukiewicz T. (red.), Cebrowska T., Czubakowska K., Gos W., Hass-Symotiuk M., Janowicz M., Luty Z., Mućko P., Nadolna B., Sawicki K., Winiarska K., Ustawa o rachunkowości. Komentarz, LEX el.). W myśl art. 3 ust. 1 pkt 6, w przypadku spółki jawnej i spółki cywilnej za kierownika jednostki uważa się – wspólników prowadzących sprawy spółki (Walińska E. (red.), Bek-Gaik B., Bojanowski W., Czajor A., Czajor P., Firkowska-Jakobsze Z., Gad J., Idzikowska G., Janicka A., Jurewicz A., Kalinowski J., Kępa K., Mariański A., Michalak M., Szudrowicz I., Turzyński M., Walińska A., Wencel A., Wiatr M., Ustawa o rachunkowości. Komentarz, LEX el.). Niezależnie od powyższych rozważań, Sąd II instancji zgadza się w pełni z poczynionymi przez Sąd Rejonowy w sprawie ustaleniami faktycznymi, przyjmując je za własne. W kontekście zarzutu obrony, pokreślenia w szczególności wymaga, że w pełni prawidłowym jest ustalenie Sądu I instancji, że T. J. nie brał żadnego udziału w przygotowaniu dokumentacji źródłowej, nie przekazywał i nie odbierał żadnych dokumentów księgowych, czy to okresie objętym zarzutem w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej, czy spółki cywilnej zawartej z K. B. . T. J. ma wykształcenie średnie i nie posiada wyuczonego zawodu. Nie zna się na rachunkowości i sam nie podejmował w tym zakresie w ramach swoich działalności gospodarczych żadnych czynności, nie wykonywał żadnych poleceń w zakresie kwalifikowania czy też weryfikowania dokumentów do zaksięgowania Oskarżony nie ingerował w ogóle w funkcjonowanie skupów złomu, za które podobnie jak za prawidłowe dokumentowanie transakcji odpowiadał P. B. . Zakres obowiązków oskarżonego sprowadzał się przede wszystkim do prowadzenia usług transportowych i nadzoru zatrudnionych pracowników, których liczba w tym czasie wynosiła 100 osób, natomiast na dokumentach związanych z funkcjonowaniem skupu złomu w postaci faktur nie figuruje podpis oskarżonego, ale P. B. i K. M. ( B. ). Jak prawidłowo ustalił Sąd Rejonowy, sprawy związane ze skupem, zakupem i odsprzedażą odpadów i złomu były faktycznie prowadzone przez P. B. oraz K. M. ( B. ), którzy sporządzali w tym zakresie stosowne dokumenty. Na podstawie wiarygodnych wyjaśnień oskarżonego Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że do prowadzenia spraw firmy na podstawie notarialnego pełnomocnictwa upoważniony był P. B. , w którego kompetencjach leżało ustalanie cen zakupu i sprzedaży złomu, pozyskiwanie nowych kontrahentów, zatrudnianie pracowników, dysponowanie środkami finansowymi, wystawianie formularzy przyjęcia odpadów oraz nadzorowanie pracowników zatrudnionych poza skupem w Obornikach, a upoważnionych przez niego do wystawiania formularzy przyjęcia odpadów i wypłacenia środków pieniężnych klientom. Nie można zgodzić się wobec powyższego z tezą, że wydanie w sprawie wyroku uniewinniającego było błędem. Stan dowodowy sprawy nie pozwalał bowiem na poczynienie jednoznacznych ustaleń, które pozwoliłyby na pełną realizację zasady prawdy materialnej (por. art. 2 § 2 k.p.k. ). Dostępne i ocenione zgodnie z art. 7 k.p.k. dowody nie dały podstaw do przypisania oskarżonemu umyślności w działaniu. Skoro umyślność w działaniu oskarżonego nie została udowodniona ponad wszelką wątpliwość, to tym samym Sąd orzekający nie mógł uchylić się od zastosowania reguły in dubio pro reo , gdyż wtedy dopuściłyby się rażącej obrazy art. 5 § 2 kpk . Wobec powyższego Sąd Okręgowy rozstrzygnął jak w pkt I wyroku, utrzymując w mocy zaskarżone orzeczenie. Wniosek Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem ponownego jej rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Brak podstaw do uwzględnienia wniosku z uwagi na niezasadność zarzutu. 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 1. XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot utrzymania w mocy Całość rozstrzygnięcia. Zwięźle o powodach utrzymania w mocy Apelacja oskarżyciela publicznego, choć częściowo nie pozbawiona słuszności, o czym powyżej, nie doprowadziła jednak do wnioskowanej zmiany zaskarżonego orzeczenia. W realiach niniejszej sprawy nie wystąpiły również podstawy wskazane w art. 439, 440 i 455 k.p.k. , uzasadniające zmianę lub uchylenie wyroku poza granicami zarzutów i wniosków apelacji. 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot i zakres zmiany XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX Zwięźle o powodach zmiany XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.1. XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 2.1. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 3.1. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 4.1. XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności XXXXXXX XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX 6. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 2 O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł w pkt 2 , na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. Ponieważ postępowanie odwoławcze zostało zainicjowane przez prokuratora, a jego apelacja okazała się nieskuteczna, Sąd Okręgowy kosztami postępowania odwoławczego obciążył Skarb Państwa. 7. PODPIS Ewa Taberska