IV Ka 1555/15

Sygn. akt IV Ka 1555/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 grudnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie: Przewodniczący: SSO Władysława Motak Sędziowie: SO Ryszard Małachowski (ref.) SO Magdalena Mikłaszewicz Protokolant: Kamila Michalak przy udziale Prokuratora Prok. Okr. Damiana Kordykiewicza po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2015 r. sprawy K. Ł. o wydanie wyroku łącznego na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 6 lipca 2015 r. sygn. V K 125/15 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę K. Ł. przekazuje Sądowi Rejonowemu Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie do ponownego rozpoznania. SSO Ryszard Małachowski SSO Władysława Motak SSO Magdalena Mikłaszewicz Sygn. akt IV Ka 1555 / 15 UZASADNIENIE K. Ł. został skazany prawomocnymi wyrokami: 1. Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 21.08.2007r., sygn. akt V K 416 / 07, za czyny z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii popełnione w okresie od 19.08.2006r. do 01.09.2006r. na karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat i karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 10 złotych, przy czym następnie zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności, 2. Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 31.01.2008r., sygn. akt V K 1371 / 07, za czyn z art. 279 § 1 kk i inne popełniony w dniu 05.10.2007r. na karę 2 lat pozbawienia wolności, 3. Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 07.04.2008r., sygn. akt VI K 87 / 08, za czyn z art. 178a § 1 kk popełniony w dniu 12.07.2007r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, za czyn z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii popełniony w dniu 12.07.2007 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności i na karę łączną 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności, 4. Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 23.04.2008r., sygn. akt V K 230 / 08, za czyn z art. 178a § 1 kk popełniony w dniu 31.12.2006r. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, 5. Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 12.04.2012r., sygn. akt V K 540 / 11, za czyn z art. 288 § 1 kk i inne popełniony w nocy 24/25.05.2011r. na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności, 6. Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 11.10.2012r., sygn. akt V K 212 / 12, za czyn z art. 178a § 4 kk popełniony w dniu 18.01.2012r. na karę 1 roku pozbawienia wolności, 7. Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 18.02.2013r., sygn. akt V K 879 / 12, za czyn z art. 278 § 1 i 5 kk i inne popełniony w okresie od marca 2012r. do 24.03.2012r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, 8. Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 18.02.2013r., sygn. akt V K 1531 / 12, za ciąg przestępstw z art. 178a § 1 kk i inne popełnionych pomiędzy 17.01.2012r. a 17.02.2012r. na karę 3 lat pozbawienia wolności, 9. Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 21.05.2013r., sygn. akt IV K 1034 / 12, za czyn z art. 244 kk popełniony w dniu 23.10.2011r. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, 10. Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 25.03.2014r., sygn. akt V K 396 / 13, za czyn z art. 244 kk popełniony w dniu 23.06.2012r. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, 11. Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 09.09.2014r., sygn. akt V K 183 / 14, za czyn z art. 286 § 1 kk i inne popełniony w dniu 04.09.2012r. na karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności, przy czym wyroki nr 2, 3 i 4 zostały następnie objęte wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 16.10.2008 r., sygn. akt V K 606/08, na mocy którego orzeczono wobec skazanego karę łączną 3 lat pozbawienia wolności. Wyrokiem łącznym z dnia 6 lipca 2015r. Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, sygn. akt V K 125 / 15, na podstawie art. 85 kk , art. 86 § 1 kk połączył kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami numer 5 i 9 i orzekł wobec K. Ł. karę łączną 11 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 91 § 2 kk połączył kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami numer 6, 7, 8, 10 i 11 i orzekł wobec K. Ł. karę łączną 4 lat pozbawienia wolności. Na podstawie art. 577 kpk na poczet kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej w punkcie I części dyspozytywnej wyroku zaliczył skazanemu okres od 25.05.2011r. do 26.05.2011r. Na podstawie art. 577 kpk na poczet kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej w punkcie II części dyspozytywnej wyroku zaliczył skazanemu okres od 28.02.2014r. do 28.02.2015r. i od 28.02.2015r. Na podstawie art. 576 § 1 kpk orzekł, że w pozostałym zakresie wyroki podlegające łączeniu ulegają odrębnemu wykonaniu. Na podstawie art. 572 kpk orzekł, że w pozostałym zakresie, to jest co do wyroków numer 1, 2, 3 i 4, postępowanie umorzył. Na podstawie art. 624 § 1 kpk zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów związanych z wydaniem wyroku łącznego. Na podstawie § 2 ust. 3, 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata B. Z. kwotę 120 zł plus należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za obronę udzieloną skazanemu z urzędu. Apelację od powyższego wyroku w całości na korzyść skazanego wniósł obrońca K. Ł. . Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: - obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 85 kk poprzez jego niezastosowanie co do części wyroków nieobjętych węzłem wyroku łącznego, podczas gdy, zdaniem skazanego, istnieją w niniejszej sprawie przesłanki do zastosowania wskazanej regulacji co do wszystkich wyroków prawomocnych i objęcia ich wyrokiem łącznym, - rażącą niewspółmierność kary polegającą na wymierzeniu skazanemu kary łącznej 11 miesięcy pozbawienia wolności oraz 4 lat pozbawienia wolności zamiast odpowiednio kar łącznych pozbawienia wolności w wymiarze 9 miesięcy pozbawienia wolności oraz 3 lat pozbawienia wolności, a zatem opartej na zasadzie pełnej absorpcji – w sytuacji, gdy wystąpił związek rodzajowy łączący poszczególne czyny, za które wymierzono uprzednio kary jednostkowe podlegające łączeniu, jak i niewątpliwa bliskość czasowa pomiędzy przedmiotowymi czynami, przy czym wobec skazanego wydana została pozytywna opinia osobowo – poznawcza, co uzasadniało zastosowanie przy ustalaniu wymiaru kary łącznej zasady pełnej absorpcji. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja obrońcy skazanego okazała się skuteczna w takim znaczeniu, że doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku. W pierwszej kolejności wskazać należy, że analiza akt niniejszej sprawy w przedmiocie wydania wyroku łącznego prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji skoro już analizie poddał wszystkie skazania K. Ł. począwszy od 2007r., to niezasadnie pominął zarówno w części wstępnej zaskarżonego wyroku, jak i w jego części dyspozytywnej, wyrok Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 23.12.2011r., w sprawie o sygn. akt IV K 608 / 11, na mocy którego K. Ł. została wymierzona, za czyn z art. 288 § 1 kk , kara 6 miesięcy pozbawienia wolności. Wobec zmiany treści art. 124 § 1 kw ( art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1247 ) Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie postanowieniem z dnia 16.07.2014r., sygn. akt IV Ko 1120 / 14, na podstawie art. 50 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 27 września 2013r., art. 124 § 1 kw i art. 19 kw, zmienił K. Ł. karę 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną ww. wyrokiem na karę 30 dni aresztu. Z uwagi zaś na to, że ani Kodeks karny , ani Kodeks wykroczeń nie przewidują możliwości orzekania kary łącznej wobec sprawcy skazanego za realnie zbiegające się przestępstwa i wykroczenia ( każda z wymierzonych kar podlega odrębnemu wykonaniu ), postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego - po zamianie kary - podlega, zgodnie z nakazem zawartym w art. 572 kpk , umorzeniu ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1999r., V KKN 13/99 ). Stwierdzić zatem należy, że Sąd Rejonowy, choć dostrzegł, że czyn popełniony przez K. Ł. , objęty wyrokiem w wydanym w sprawie o sygn. akt IV K 608 / 11, uległ depenalizacji częściowej, to jest został przeniesiony z kategorii przestępstw do kategorii wykroczeń, to jednak niezasadnie pominął wskazanie tego wyroku w części wstępnej zaskarżonego orzeczenia, a także w zakresie tego orzeczenia nie umorzył postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Aczkolwiek okoliczność ta pozostaje bez wpływu na kasatoryjne rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego. Odnośnie realnego zbiegu przestępstw, wskazanego w punkcie I części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, wskazać należy, że Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że cezurę czasową zamykającą pierwszy z realnych zbiegów przestępstw, stanowi data 12.04.2012r., to jest data wydania wyroku przez Sąd Rejonowy Szczecin -Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w sprawie sygn. akt V K 540 / 11 i połączył karę pozbawienia wolności wymierzoną tym wyrokiem z karą pozbawienia wolności wymierzoną za czyn objęty wyrokiem opisanym w punkcie 9 części wstępnej zaskarżonego wyroku. Niezasadnie jednak Sąd I instancji nie przyporządkował do tego realnego zbiegu przestępstw czynów popełnionych w dniu 18.01.2012r., w okresie od marca 2012r. do 24.03.2012 r. i ciągu przestępstw popełnionych w okresie 17.01.2012r. - 17.02.2012 r., które objęte zostały odpowiednio wyrokami opisanymi w punktach 6, 7 i 8 części wstępnej wyroku łącznego, mimo że zostały one popełnione przed datą wydania wyroku w sprawie o sygn. akt V K 540 / 11. Wskazać należy, że przewidziana w art. 85 kk instytucja, jako przynależna do prawa karnego materialnego, zawsze stwarza dla Sądu obowiązek orzeczenia kary łącznej, gdy określone w tym przepisie przesłanki zaistnieją. Przepis ten nie kreuje więc tylko uprawnienia Sądu, z którego ten może dowolnie korzystać. Oczywiste jest przy tym, że realizacja tego obowiązku musi nastąpić zgodnie z kategoryczną treścią tej normy, tak co do samej możliwości orzeczenia (w danym układzie procesowym) kary łącznej, jak i wyboru, stosownej konfiguracji skazań, które podlegają łączeniu. To oznacza, że Sąd nie ma swobody w doborze możliwych in concreto wariantów zbioru wyroków obejmujących przestępstwa pozostające względem siebie w zbiegu. Ustalenie realnego zbiegu przestępstw - do których ta kara łączna ma się odnosić - powinno być zależne od zaszłości obiektywnych, to jest od treści chronologicznie najwcześniejszego wyroku - z tych wchodzących w zakres przedmiotu danego postępowania o wydanie wyroku łącznego. Sposób dokonania wspomnianego ustalenia realnego zbiegu przestępstw determinuje bowiem sama treść przepisu art. 85 kk , skoro wymaga, by to popełnienie przez sprawcę dwóch lub więcej przestępstw nastąpiło zanim zapadł pierwszy, chociażby nieprawomocny, wyrok co do któregokolwiek z nich ( tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2014r., IV KK 124 / 14 ). Wobec zatem obiektywnych wymogów regulacji zawartej w art. 85 kk i związanej z tym konieczności określenia kręgu przestępstw pozostających w zbiegu realnym w oparciu o pierwszy chronologicznie wyrok - zachodzi potrzeba włączenia do pierwszego realnego zbiegu przestępstw, którego cezurą czasową jest wydany przez Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w sprawie o sygn. akt V K 540 / 11 wyrok z dnia 12.04.2012r., także przestępstw oraz ciągu przestępstw będących przedmiotem osądu wyroków opisanych w punktach 6, 7 i 8 części wstępnej zaskarżonego orzeczenia. Przestępstwa te oraz ciąg przestępstw zostały bowiem popełnione przed dniem wydania wspomnianego już wyroku w sprawie o sygn. akt V K 540 / 11. W konsekwencji, drugi realny zbieg przestępstw będą tworzyły przestępstwa objęte wyrokami opisanymi w punktach 10 i 11 części wstępnej wyroku łącznego, jako że czyn objęty wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 09.09.2014r., sygn. akt V K 183 / 14, został popełniony w dniu 04.09.2012r., a więc przed datą wydania wyroku przez Sąd Rejonowy Szczecin -Centrum w Szczecinie z dnia 25.03.2014r., sygn. akt V K 396 / 13. Do rozważenia przez Sąd I instancji pozostaje także kwestia ewentualnego ustalenia istnienia trzeciego realnego zbiegu przestępstw obejmującego czyny objęte wyrokami wydanymi w sprawach o sygn. akt: V K 416 / 07, VI K 87 / 08, V K 230 / 08, opisanymi odpowiednio w punktach 1, 3 i 4 części wstępnej zaskarżonego wyroku. Jak zauważył Sąd I instancji kary jednostkowe, orzeczone wyrokami opisanymi w punktach 2, 3 i 4 części wstępnej wyroku łącznego, zostały połączone w wyroku łącznym Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 16.10.2008r., sygn. akt V K 606 / 08, który to wyrok nie objął wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 21.08.2007r., sygn. akt V K 416 / 07, albowiem w chwili wydawania wyroku łącznego orzeczona tym ostatnim wyrokiem kara pozbawienia wolności pozostawała w zawieszeniu. Jednakże po dacie wydania ww. wyroku łącznego, postanowieniem Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 14.06.2012r., sygn. akt V Ko 396 / 12, zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 21.08.2007r., sygn. akt V K 416 / 07. A zatem obecnie wszystkie kary jednostkowe pozbawienia wolności, orzeczone wyrokami opisanymi w punktach 1, 3 i 4 części wstępnej wyroku łącznego, maja charakter bezwzględny. W tych okolicznościach, mając na uwadze regułę określoną w art. 443 kpk , albowiem apelacja została wniesiona tylko na korzyść K. Ł. , Sąd Rejonowy winien rozważyć możliwość połączenia węzłem kary łącznej kar jednostkowych orzeczonych w sprawach opisanych w punktach 1, 3 i 4 części wstępnej zaskarżonego wyroku przyjmując, że pierwszym wyrokiem w rozumieniu art. 85 kk , stanowiącym granicę czasową dla pozostających w zbiegu realnym przestępstw, jest wyrok Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 21.08.2007r., sygn. akt V K 416 / 07. Mając na uwadze charakter stwierdzonych uchybień, których konwalidowanie w postępowaniu odwoławczym nie było możliwe, na podstawie art. 437 § 2 kpk , uchylono zaskarżony wyrok i sprawę przekazano Sądowi Rejonowemu Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy nie był bowiem władny dokonywać w toku kontroli instancyjnej zmiany ustaleń faktycznych, przejawiających się utworzeniem określonych grup zbiegających się przestępstw, z konsekwencjami w zakresie wymiaru kar łącznych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji zbada na nowo przesłanki realnego zbiegu przestępstw zgodnie z art. 85 kk , z uwzględnieniem uwag naprowadzonych powyżej. I tak, Sąd Rejonowy winien rozważy możliwość utworzenia realnego zbiegu przestępstw obejmującego czyny opisane w punktach 1, 3 i 4 części wstępnej wyroku łącznego. Następnie tworząc kolejny realny zbieg przestępstw, winien przyporządkować do niego czyny, których czas popełnienia nie wykracza poza datę wyrokowania sprawie o sygn. akt V K 540 / 11 ( wyrok opisany w punkcie 5 części wstępnej wyroku łącznego ), to jest, poza przestępstwem opisanym w punkcie 9 części wstępnej zaskarżonego wyroku, także czyny objęte wyrokami opisanymi w punktach 6, 7, 8 części wstępnej wyroku łącznego. Przy wymierzaniu kar łącznych - poza przepisami materialnoprawnymi - należy mieć jednak na uwadze regułę określoną w art. 443 kpk , albowiem obecnie uchylony wyrok łączny został zaskarżony jedynie na korzyść skazanego. Obowiązek respektowania zakazu reformationis in peius oznacza, że suma dolegliwości wynikających ze wszystkich kar łącznych, jakie zostaną orzeczone w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, nie powinna przewyższać tych, które wynikały dla skazanego z uchylonego wyroku łącznego. W przypadku zaś ponownego umorzenia postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego w zakresie czynów opisanych w punktach 2, 3 i 4 części wstępnej zaskarżonego wyroku, Sąd ponownie rozpoznający sprawę winien pamiętać o powołaniu właściwej podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia. Powołane wyżej orzeczenia objęte zostały wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 16.10.2008r., sygn. akt V K 606 / 08, a zatem ewentualne umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego w zakresie ww. wyroków winno nastąpić nie na podstawie art. 572 kpk , jak to uczynił Sąd meriti, lecz w oparciu o art. 17 § 1 pkt 7 kpk ( powaga rzeczy osądzonej ). SSO Ryszard Małachowski SSO Władysława Motak SSO Magdalena Mikłaszewicz