IV GNc 3279/23

sygn. akt IV GNc 3279/23 UZASADNIENIE postanowienia z 14 listopada 2023 roku (...) sp. z o.o. pozwał T. K. i K. K. , zamieszkałych przy ul. (...) , (...)-(...) S. , przed Sądem Rejonowym Gdańsk-Północ w Gdańsku. Powództwo zostało wytoczone przeciwko zobowiązanym z weksla – T. K. jako wystawcy weksla oraz K. K. jako poręczycielowi wekslowemu. Miejsce płatności weksla zostało w nim określone jako ul. (...) , G. . T. K. wystawił weksel w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. K. K. poręczyła weksel bez związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. W deklaracji wekslowej K. K. podpisała się pod oświadczeniem o treści: „poręczyciel oświadcza także, iż właściwość miejscowa dot. rozstrzygania sporów wynikających ze stosunku objętego umową leasingu przez właściwy sąd w Gdańsku została z nim uzgodniona. Związana jest z miejscem wykonywania umowy leasingu, którym jest G. , co poręczyciel rozumie i w pełni akceptuje. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 37 1 k.p.c. powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla można wytoczyć przed sąd miejsca płatności, kilku zobowiązanych z weksla można łącznie pozwać przed sąd miejsca płatności. Zgodnie z art. 31 § 2 k.p.c. przepisów oddziału o właściwości przemiennej nie stosuje się w sprawach przeciwko konsumentom. Możliwość zastosowania właściwości szczególnej z art. 37 1 k.p.c. była zatem uzależniona od rozstrzygnięcia statusu K. K. jako konsumenta. Zgodnie z art. 22 1 k.c. konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W przypadku, gdy przedsiębiorca zawiera umowę z kilkoma podmiotami (np. małżonkami), należy osobno oceniać status każdego z nich. Założenie to ma zastosowanie również do sytuacji, gdy konsument, będący poręczycielem wekslowym, nie jest stroną umowy, która leży u podstaw zobowiązania wekslowego. Poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył ( art. 32 ustawy z 28.04.1936 r. Prawo wekslowe ). Odpowiedzialność poręczyciela wekslowego jest przy tym niezależna od odpowiedzialności wystawcy weksla. Odpowiadają oni odrębnie według treści dokumentu ( art. 7 Prawa wekslowego ). W następstwie udzielonego poręczenia wekslowego, oprócz stosunku prawnego zachodzącego między dłużnikiem wekslowym i wierzycielem wekslowym, powstaje drugi stosunek między poręczycielem wekslowym i wierzycielem wekslowym. Zobowiązanie poręczyciela jest – mimo swej akcesoryjności – zupełnie odrębne i nie mieści się w zobowiązaniu wekslowym. Poręczyciel wekslowy nie jest kolejną osobą zobowiązaną w stosunku zachodzącym między wierzycielem wekslowym i dłużnikiem wekslowym. Łączy go z wierzycielem stosunek prawny odrębny od zobowiązania wystawcy i powstający z odrębnej czynności prawnej. Możliwe jest zatem autonomiczne określenie przez poręczyciela i wierzyciela warunków i sposobu wypełnienia weksla, nieodpowiadające treści porozumienia pomiędzy wystawcą a wierzycielem. W świetle tego przywołane przez powódkę uzasadnienie postanowienia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 23.01.2020 r., sygn. akt I ACz 30/20, nie mogło być uznane przez niniejszy Sąd za zasadne. We wskazanym orzeczeniu Sąd Apelacyjny w Poznaniu skonstruował normę prawną wyłącznie na brzmieniu jednego przepisu ( art. 32 Prawa wekslowego ), podczas gdy status poręczyciela wekslowego jest znacznie bardziej złożony. Wątpliwości budzi również nieumotywowane stwierdzenie w powołanym orzeczeniu, że taka interpretacja pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przeciwnie – Trybunał we wskazanych do tego stwierdzenia orzeczeniach odnosił się do zupełnie wyjątkowych sytuacji mieszanych, w których osoba fizyczna dokonuje z przedsiębiorcą czynności prawnej, w pewnym zakresie związanej z prowadzoną przez tę osobę działalnością gospodarczą (Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 20.01.2005 r., C-464/01, J. G. v. (...) , (...) 2005, nr 1, poz. I-439) lub związanej z zamierzoną działalności gospodarczą tej osoby (Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 3.07.1997 r., C-269/95, (...) v. (...) S. , (...) 1997, nr 7, poz. I- (...) ). Tym samym pozwana K. K. powinna być uznana za konsumenta w ramach stosunku zobowiązaniowego łączącego ją z powódką, niezależnie od faktu, czy wystawca weksla działał jako przedsiębiorca (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 10.05.2017 r., sygn. akt I CSK 477/16). Wobec tego przyjęcie właściwości przemiennej sądu było wykluczone przez art. 31 § 2 k.p.c. Nawet przy hipotetycznym odmiennym ustaleniu, że zasadna wykładnia przepisów krajowych umożliwia przyjęcie właściwości miejscowej przeciwko pozwanej zgodnie z twierdzeniem powódki, to Sąd był zobowiązany do zapewnienia skuteczności prawa unijnego i celu implementowanych dyrektyw ustanawiających ochronę konsumentów ( effet utile ). Sąd, przed którym prowadzone jest postępowanie nakazowe z weksla wobec konsumenta, stosuje z urzędu przepisy mające na celu ochronę konsumenta m.in. w przypadku, gdy weksel własny początkowo został wystawiony przez wystawcę jako weksel in blanco, a następnie uzupełniony przez remitenta. Sąd jest zobowiązany ustalić, czy przewidziane w prawie krajowym zasady proceduralne w zakresie wniesienia zarzutów nie prowadzą do powstania znacznego ryzyka, że zainteresowani konsumenci nie wniosą wymaganych zarzutów (Art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich – zgodnie z wykładnią zawartą w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 7.11.2019 r., C-419/18, (...) S.A. W BIELSKU BIAŁEJ PRZECIWKO B. W. I IN., LEX nr 2735813). Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu, że hipotetyczne przyjęcie właściwości miejscowej szczególnej sądu w tym przypadku byłoby istotnie niekorzystne dla pozwanego konsumenta i z wysokim prawdopodobieństwem mogłoby go zniechęcać do podejmowania obrony ze względu na znaczną różnicę w odległości miejsca zamieszkania pozwanej w stosunku do miejsca płatności weksla. Przewidywane koszty i inne uciążliwości związane z koniecznością prowadzenia sprawy na drugim końcu Polski uzasadniają objęcie pozwanej ochroną prawną. Do sytuacji takiej wprost odnosi się ustawodawca w art. 385 3 pkt 23 k.c. , przyjmując domniemanie, że w razie wątpliwości postanowienia umowne, które narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W pozwie powódka powołuje się dodatkowo na właściwość miejscową wynikającą z klauzuli prorogacyjnej zawartej w §32 ogólnych warunków umowy. Zgodnie z art. 46 § 1 k.p.c. strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Powołanie się na ogólne warunki umowy w tym przypadku było bezzasadne z dwóch samodzielnych powodów: (1) stroną zawierającą umowę wraz z ew. ogólnymi warunkami umowy nie była pozwana K. K. , (2) gdyby pozwana K. K. była stroną umowy jako konsument, to takie postanowienie umowne nie wiązałoby jej jako postanowienie nieuzgodnione indywidualnie, kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy ( art. 385 1 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt 23 k.c. ). Sąd jest zobowiązany z urzędu do zbadania nieuczciwego charakteru warunku umownego względem konsumenta (art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich – zgodnie z wykładnią zawartą w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 4.06.2009 r., C-243/08, (...) . v. (...) , (...) 2009, nr 6A, poz. I- (...) ; a także podzielana przez niniejszy Sąd wykładnia norm dokonana przez Sąd Najwyższy w uchwale z 19.10.2017 r., sygn. akt III CZP 42/17.). Dla powyższego nie ma znaczenia oświadczenie K. K. zawarte w deklaracji wekslowej jako oświadczenie poręczyciela. Sposób sformułowania jego tekstu („poręczyciel oświadcza także, iż właściwość miejscowa […] została z nim uzgodniona. Związana jest z miejscem wykonywania umowy leasingu […] co poręczyciel rozumie i w pełni akceptuje”) prowadzi do jednoznacznego wniosku, że jest to oświadczenie wiedzy, a nie woli. Poręczyciel w tym tekście nie umawia się o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Poręczyciel oświadcza w nim jedynie, że zna w tym zakresie treść umowy między leasingobiorcą a leasingodawcą i potwierdza uzgodnienie z nim właściwości prorogacyjnej (kiedy, przez kogo i w jakiej formie?). Nawet hipotetyczne odmienne ustalenie, że dane oświadczenie stanowi umowę stron co do prorogacji, nie mogłoby prowadzić do innego rozstrzygnięcia, gdyż: (1) odnosi się do umowy leasingu, a nie oznaczonego stosunku prawnego w postaci poręczenia wekslowego, (2) stanowi niedozwolone postanowienie umowne jak wyżej. Nie można przy tym przyjąć, aby zostało uzgodnione indywidualnie przez samo zamieszczenie takiego stwierdzenia w obszernym tekście zredagowanym przez przedsiębiorcę. Asekuracyjne zamieszczanie takiego stwierdzenia we wzorcu sporządzonym przez przedsiębiorcę prowadzi do obejścia prawa i nie wypełnia ciężaru dowodu co do indywidualnego uzgodnienia ( art. 385 1 § 4 k.c. ). Mając na uwadze powyższe, powódka co do zasady miała prawo wyboru sądu właściwości ogólnej każdego z pozwanych ( art. 43 § 1 k.p.c. ), co w tym przypadku ograniczało się do Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim jako sądu właściwego dla obojga pozwanych w związku z roszczeniem ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej oraz przeciwko osobie odpowiadającej za dług przedsiębiorcy. Stąd też Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia ( art. 200 § 1 1 i 1 4 k.p.c. ). (...) Maciej Skuczyński