IV CZ 97/11

Sygn. akt IV CZ 97/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 23 listopada 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Wojciech Katner (przewodniczący) 
SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) 
SSN Hubert Wrzeszcz 
 
 
w sprawie z powództwa Spółdzielni Mleczarskiej "M." w G. 
przeciwko A. S. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 23 listopada 2011 r., 
zażalenia pozwanego 
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 26 maja 2011 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu 
Sądowi 
rozstrzygnięcie 
o 
kosztach 
postępowania 
zażaleniowego. 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Na skutek pozwu Spółdzielni Mleczarskiej „M.” w G. przeciwko A. i S. 
złożonego w postępowaniu nakazowym, o zapłatę 108.000 zł  z ustawowymi 
odsetkami od dnia 6 listopada 2009 r., Sąd Okręgowy w dniu 30 grudnia 2009 r. 
wydał nakaz zapłaty uwzględniający żądanie.  Nakaz ten został doręczony 
pozwanemu w dniu 24 stycznia 2010 r., w trybie art. 139 § 1 k.p.c., po dwukrotnym 
awizowaniu. W dniu 19 marca 2010 r. pozwany złożył wniosek  o przywrócenie 
terminu do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty, jednocześnie, zgodnie z art. 
169 § 3 k.p.c., składając te zarzuty. We wniosku o przywrócenie terminu dowodził, 
że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, o wydaniu nakazu zapłaty 
dowiedział się dopiero w dniu 12 marca 2010 r., po  otrzymaniu zawiadomienia o 
wszczęciu postępowania egzekucyjnego;  w skrzynce pocztowej nie znalazł awiza 
dotyczącego nakazu zapłaty. Wskazał, że w tamtym okresie był całkowicie 
poświęcony pracy naukowej i prawie nie  opuszczał swojego mieszkania; ponadto 
wielokrotnie zdarzało się, że korespondencja do niego, mimo prawidłowego adresu, 
albo nie docierała do niego, albo awizo znajdowało się w  skrzynkach pocztowych 
innych mieszkańców bloku.  
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r. oddalił wniosek o 
przywrócenie terminu. Pozwany złożył zażalenie dołączając do niego dwa 
oświadczenia, kierownika administracji zarządzającego blokiem, w którym 
zamieszkuje, stwierdzające, że mieszkańcy budynku zgłaszali fakt nieregularnego 
dostarczania przesyłek pocztowych i jednej z lokatorek potwierdzające, że w bloku 
zdarza się wadliwa praktyka doręczeń korespondencji. To zażalenie Sąd 
Apelacyjny postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r. odrzucił.  
Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy, na podstawie 
art. 359 
§ 
1 
k.p.c. 
uchylił postanowienie 
z 
dnia 
30 
marca 
2010 
r. 
i  przywrócił  pozwanemu termin do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty. 
Następnie, po rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 1 lutego 
2011 r. uchylił nakaz zapłaty i oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu. 

 
3 
Na skutek apelacji powodowej Spółdzielni, w której powódka zarzuciła m.in.  
naruszenie art. 359 k.p.c. oraz art. 168 § 1 i art. 169 k.p.c., Sąd Apelacyjny 
postanowieniem z dnia 26 maja 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił zarzuty 
pozwanego od nakazu zapłaty. W ocenie Sądu Odwoławczego, Sąd I instancji 
bezpodstawnie uchylił swoje postanowienie z dnia 30 marca 2010 r. oddalające 
wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty, 
wadliwie powołując się na art. 359 k.p.c., mimo braku zmiany okoliczności. 
Ponadto, w ocenie tego Sądu, pozwany nie wykazał, że uchybienie terminowi do 
wniesienia  zarzutów  od nakazu zapłaty nastąpiło bez jego winy.  
 Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26 maja 2011 r. zaskarżył 
zażaleniem  pozwany. Domagając się jego uchylenia skarżący zarzucił naruszenie 
art. 233 i art. 491 § 1 k.p.c. oraz art. 168 § 1 w związku z art. 380 k.p.c. 
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Niewątpliwie 
Sąd 
Apelacyjny 
trafnie 
dostrzegł 
nieprawidłowość 
postanowienia  Sądu Okręgowego z dnia  23 czerwca 2010 r., mocą którego Sąd 
ten,  na podstawie art. 359 § 1 k.p.c.  zmienił swoje postanowienie z dnia  30 marca 
2010 r. oddalające wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia 
zarzutów i termin ten  przywrócił.  
 
Zgodnie z art. 359 § 1 k.p.c., postanowienia nie kończące postępowania 
w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, 
chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jednakże przepis ten nie 
zawsze znajdzie zastosowanie w odniesieniu do postanowień nie kończących 
postępowania. Postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu, które nie jest 
postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, rozstrzyga o tym, czy 
zdarzenie przeszłe, polegające na uchybieniu przez stronę terminu do dokonania 
czynności procesowej zostało przez stronę zawinione. Jest ono zatem wynikiem 
oceny faktów przeszłych, dokonywanej na podstawie zaofiarowanych sądowi 
dowodów. Powołany przepis dopuszcza zmianę postanowienia nie kończącego 
postępowania w sprawie w razie zmiany tych okoliczności, które stanowiły 
podstawę  rozstrzygnięcia, czyli zdecydowały o treści postanowienia, a nie w razie   

 
4 
przedstawienia nowych, dalszych dowodów na te same okoliczności, które mogą 
prowadzić do innej oceny przeszłych faktów.  
  
Sąd Apelacyjny trafnie kwestionując, w ramach kontroli dokonywanej na 
podstawie art. 380 k.p.c., postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 23 czerwca 
2010 r., nie był jednak uprawniony do dokonywania takiej kontroli w odniesieniu 
do postanowienia z dnia 30 marca 2010 r., oddającego wniosek pozwanego 
o przywrócenie terminu. Zgodnie z treścią art. 380 k.p.c., Sąd odwoławczy może na 
wniosek strony, rozpoznać postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie 
podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie 
sprawy; wniosek taki strona ma obowiązek zgłosić w środku odwoławczym. 
W sprawie niniejszej, w apelacji od wyroku powodowa Spółdzielnia domagała się 
jedynie kontroli zasadności postanowienia z dnia 23 czerwca 2010 r., nie domagała 
się kontroli postanowienia poprzedniego, z dnia  30 marca 2010 r., było ono 
bowiem dla niej korzystne. Nie było zatem podstaw do oceny przez Sąd 
odwoławczy zasadności tego postanowienia, w szczególności nie było podstawy do 
wypowiadania poglądu, że pozwany uchybił terminowi ze swojej winy.   
 W zażaleniu  pozwany  dowodzi, że  uchybienie terminu nastąpiło bez jego 
winy, w związku z czym Sąd Apelacyjny nie miał podstaw do uchylenia wyroku 
i odrzucenia zarzutów. Ocena, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy  
skarżącego oznacza potrzebę kontroli postanowienia z dnia 30 marca 2010 r.  
Takiej kontroli Sąd Najwyższy dokonać nie może, chociażby z tej przyczyny, że jest 
to postanowienie Sądu pierwszej, a nie drugiej instancji. Postanowienie to może 
oczywiście podlegać kontroli instancyjnej. Dojdzie do tej kontroli i doszłoby 
niewątpliwie już wcześniej, gdyby Sąd Okręgowy ustrzegł się  wadliwości w swoim 
postępowaniu. Oddalając postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r. wniosek 
pozwanego o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów, Sąd Okręgowy miał 
obowiązek rozstrzygnięcia o zarzutach. Zarzuty te Sąd powinien był odrzucić jako 
spóźnione. 
Postanowienie 
w 
przedmiocie 
odrzucenia 
zarzutów 
podlega 
zaskarżeniu zażaleniem. W razie wniesienia zażalenia,  rozstrzygając o zażaleniu 
na takie postanowienie, sąd odwoławczy, na wniosek skarżącego mógłby, 
na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c., rozstrzygnąć 
o zasadności odmowy przywrócenia terminu, już z uwzględnieniem nowych 

 
5 
dowodów przedstawionych przez pozwanego. Nieprawidłowość w podejmowaniu 
przez 
Sąd 
pierwszej 
instancji 
czynności 
procesowych 
mógł 
usunąć 
Sąd odwoławczy, przez uchylenie zaskarżonego wyroku i nie odrzucanie zarzutów, 
ale przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem odrzucenia zarzutów 
przez ten Sąd. Tylko  wówczas interesy prawne pozwanego są chronione 
w gwarantowanym art. 176  Konstytucji dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym. 
Z tych też względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. 
w związku z art. 3941 § 2 i 3 k.p.c. i art. 108 § 2 w związku z art. 38921 k.p.c. orzekł 
jak w sentencji.