IV CZ 96/05

Sygn. akt IV CZ 96/05 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 13 października 2005 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący) 
SSN Irena Gromska-Szuster 
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) 
 
ze skargi Skarbu Państwa Prezydenta Miasta S. oraz interwenientki ubocznej B. R.  
o 
wznowienie 
postępowania 
zakończonego 
prawomocnym 
wyrokiem 
Sądu 
Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2001 r. sygn. akt I ACa (…), 
w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta S. przeciwko B. B. z 
udziałem interwenientki ubocznej po stronie powodowej B. R. o uzgodnienie treści księgi 
wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2005 r. dwóch zażaleń - strony 
powodowej i interwenientki ubocznej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 22 
lutego 2005 r., sygn. akt I ACa (…), 
 
oddala oba zażalenia; zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3 600 (trzy 
tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 22 lutego 2005 r. Sąd Apelacyjny odrzucił dwie skargi o 
wznowienie postępowania, tj. skargę Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta S. oraz 
skargę interwenientki ubocznej - B. R. W skargach domagano się wznowienia 
postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2001 r., w 
którym oddalone zostało powództwo Skarbu Państwa wniesione przeciwko B. B. 
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Uzgodnienie to 
dotyczyło własności nieruchomości położonej w S. przy ul. H. (zabudowanej budynkiem 
wielomieszkaniowym). Sąd Apelacyjny uznał, że wskazane w obu skargach okoliczności 
i środki dowodowe nie mogły być zaliczone do okoliczności i środków dowodowych 

 
2 
określonych w art. 403 § 2 k.p.c., dlatego obie skargi nie zawierały odpowiednich 
podstaw ustawowych. 
W zażaleniu strony powodowej na postanowienie z dnia 22 lutego 2005 r. 
podniesiono zarzut naruszenia art. 403 § 2 k.p.c., ponieważ w skardze wskazano 
okoliczności faktyczne i środki dowodowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, 
istniały one w czasie poprzedniego procesu (do dnia 26 kwietnia 2001 r.), nie mogły być 
wykorzystane z przyczyn obiektywnych przez stronę powodową w poprzednim 
postępowaniu. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie 
dotyczącym Skarbu Państwa. 
W zażaleniu interwenientki ubocznej również sformułowano zarzut naruszenia art. 
403 § 2 k.c. z tej racji, że w skardze o wznowienie przedstawiono jednak odpowiednie 
okoliczności faktyczne i środki dowodowe, mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie, 
istniały one w poprzednim postępowaniu (zakończonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 
dnia 26 kwietnia 2001 r.) i nie mogły zostać wykorzystane przez interwenienta 
ubocznego w tymże postępowaniu. Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia w zakresie dotyczącym interwenientki ubocznej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. W obu skargach o wznowienie postępowania skarżący jako podstawę prawną 
wznowienia wskazali przepis art. 403 § 2 k.p.c. (facta nova). Uzasadniać tę podstawę 
miało wykrycie – według skarżących - nowych okoliczności, a mianowicie tego, że: a) M. 
B. lub jej spadkobierca (jedyny) pozwany B. B. otrzymali już od władz RFN 
rekompensatę za pozostawioną w S. nieruchomość przy ul. H.; b) M. B. zawarła 
pierwszy związek małżeński w 1897 r. Ten pierwszy fakt mógłby wynikać z pisma 
Nadburmistrza Miasta D. z dnia 14 kwietnia 2004 r. Ten drugi fakt dokumentuje 
natomiast informacja USC w G. z dnia 1 lipca 2004 r. W ocenie skarżących, 
wspomniane okoliczności mogły mieć wpływ na wynik poprzedniego postępowania 
przed Sądem Apelacyjnym, a strona powodowa (oraz interwenientka uboczna) nie 
mogły z nich skorzystać w tym postępowaniu. 
2. Sąd Apelacyjny trafnie stwierdził, że o wyniku postępowania w sprawie sygn. 
akt I ACa 329/00, zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia 26 kwietnia 2001 r., 
zadecydowało ustalenie przez Sąd Apelacyjny tego, iż M. B. (nazwisko rodowe – K.) 
była narodowości polskiej i już od okresu międzywojennego posiadała obywatelstwo 
polskie, które zachowała w czasie wojny i po jej zakończeniu. Dowodził tego fakt 
posiadania przez nią dowodu osobistego, wydanego przez władze PRL. W toku 

 
3 
poprzedniego postępowania ustalono także i to, że M. B. nie utraciła obywatelstwa 
polskiego również po wyjeździe z Polski w 1956 r., najpierw do NRD, a po kilku latach - 
do RFN (gdzie zmarła w 1966 r.). Powód (Skarb Państwa) wywodził swoje roszczenie z 
treści art. 2 ust. 1 lit. 6 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i 
poniemieckich (Dz. U. Nr 13, in. 87), zgodnie z którym z mocy samego prawa 
przechodzi na własność Państwa wszelki majątek m.in. obywateli Rzeszy Niemieckiej i 
b. Wolnego Miasta Gdańska, z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez 
Niemców prześladowanej. Sąd Apelacyjny przyjął ostatecznie to, że nie było podstaw do 
uzyskania ex lege przez Skarb Państwa własności nieruchomości położonej w S. przy 
ul. H. na podstawie wspomnianego przepisu, skoro M. B. (spadkodawczyni pozwanego) 
była narodowości polskiej, przy czym Skarb Państwa nie nabył także tej nieruchomości 
na mocy art. 34 wspomnianego dekretu w wyniku tzw. przemilczenia. Nie było też 
podstaw do uznania, że powód nabył własność nieruchomości na podstawie art. 38 
ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. 
z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), skoro nie została spełniona wskazana w tym przepisie 
przesłanka utraty obywatelstwa polskiego w związku z wyjazdem z kraju, a przesłanki tej 
powód nie wykazał (art. 6 k.c.; s. 14 i 17 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 
26 kwietnia 2001 r.). 
Oznacza to, że dla zasadności roszczenie powoda (Skarb Państwa), 
występującego o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem 
prawnym, istotne znaczenie miał fakt legitymowania się przez M. B. narodowością 
polską w okresie obowiązywania dekretu z 1946 r. oraz fakt posiadania przez nią 
obywatelstwa polskiego w świetle przepisu art. 38 ustawy z 1961 r. 
Wskazując na powołane w obu skargach dwa wspomniane pisma (Nadburmistrza 
Miasta D. z dnia 14 kwietnia 2004 r. i USC z dnia 1 lipca 2004 r.), skarżący starali się 
wykazać to, że we wskazanym wcześniej okresie M. B. nie była narodowości polskiej lub 
nie miała obywatelstwa polskiego. Takie stanowisko jest podtrzymywane w obu 
zażaleniach, przy czym eksponowana jest w nich przede wszystkim treść pierwszego 
pisma (fakt uzyskania stosownej rekompensaty uzyskanej w Niemczech za sporną 
nieruchomość). 
3. Oba wniesione zażalenia należy uznać za nieuzasadnione. 
Sąd Apelacyjny trafnie wyszedł z założenia, że w świetle art. 403 § 2 k.p.c. 
możliwość powoływania nowych faktów i dowodów jest ograniczona jedynie do tych 
okoliczności i środków dowodowych, które istniały już w okresie trwania zakończonego 

 
4 
postępowania. Środek dowodowy, powstały po uprawomocnieniu się w wyroku, nie 
stanowi prawnej postawy do wznowienia postępowania. W związku z tym Sąd 
Apelacyjny trafnie przyjął, że oba środki dowodowe (pismo Nadburmistrza Miasta D. z 
dnia 14 kwietnia 2004 r. oraz pismo USC w G. z dnia 1 kwietnia 2004 r.), jako powstałe 
po dniu 26 kwietnia 2001 r., nie mogą stanowić prawnej postawy wznowienia 
postępowania w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. Przekonywująco brzmi stwierdzenie Sądu 
Apelacyjnego, że fakt przyznania w Niemczech rekompensaty B. B. za nieruchomość 
położoną w S. przy ul. J. H. (nawet gdyby nastąpił przed dniem 26 kwietnia 2001 r.) nie 
mógłby mieć jednak wpływu na wynik sprawy zakończonej wyrokiem Sądu 
Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2001 r. Nie pozwalał on bowiem na skuteczne 
zakwestionowanie ustaleń tego Sądu, zgodnie z którymi M. B. (spadkodawczyni B. B.) 
nie utraciła jednak obywatelstwa polskiego również po wyjeździe z Polski w 1956 r. (por. 
pkt 2 uzasadnienia), a takie właśnie ustalenia zadecydowały o oddaleniu powództwa 
Skarbu Państwa. 
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił oba zażalenia jako 
nieuzasadnione (art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.) i rozstrzygnął o kosztach 
postępowania zażaleniowego (art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.