IV CZ 82/10

Postanowienie z dnia 4 listopada 2010 r., IV CZ 82/10 
 
Na postanowienie uwzględniające tylko część żądanych kosztów 
procesu, pomimo nieoddalenia wniosku w pozostałym zakresie, stronie 
przysługuje zażalenie. 
 
Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
Sędzia SN Bogumiła Ustjanicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Briana C. przeciwko Towarzystwu 
Ubezpieczeń i Reasekuracji "W." S.A. w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na 
posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 listopada 2010 r. zażalenia strony 
pozwanej na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu 
Okręgowego w Gdańsku z dnia 16 kwietnia 2010 r. 
zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zasądził od powoda na 
rzecz strony pozwanej kwotę 1200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania 
apelacyjnego oraz zasądził kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania 
zażaleniowego. 
 
Uzasadnienie 
 
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił 
apelację i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 600 zł tytułem zwrotu 
kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą. 
Pozwana w zażaleniu wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez 
podwyższenie zasądzonej z tytułu kosztów kwoty 600 zł do kwoty 1200 zł i 
podniosła, że skoro wartość przedmiotu zaskarżenia apelacyjnego wynosiła kwotę 
11 726 zł, to należne pozwanemu koszty zastępstwa procesowego powinny 
wynieść żądaną w zażaleniu kwotę (§ 12 pkt 1 w związku z § 6 pkt 5 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat 
za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów 

pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm. – dalej: 
„rozporządzenie”). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje co do kosztów procesu, które nie 
były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (art. 3941 § 1 pkt 2 
k.p.c.). Hipoteza tego przepisu nie jest ograniczona do spraw, w których przysługuje 
skarga kasacyjna. Zapatrywanie to ma oparcie nie tyko w treści wskazanego 
przepisu, ale także w wykładni systemowej. W sprawach, w których przysługuje 
skarga kasacyjna, jest dopuszczalny omawiany środek odwoławczy w wypadkach 
określonych w art. 3941 § 2 k.p.c. Gdyby ustawodawca zamierzał ograniczyć 
dostępność zażalenia co do kosztów procesu w zależności od dopuszczalności w 
sprawie skargi kasacyjnej, przepis ten zostałby umieszczony w paragrafie drugim i 
miałby inną treść. 
W obecnym stanie prawnym orzeczenie o kosztach może mieć charakter 
rozstrzygnięcia ostatecznego, tj. może określać, kto i w jakiej wysokości je ponosi 
ze wskazaniem ściśle oznaczonej kwoty, albo wyrzeczenia przesądzającego tylko 
zasady poniesienia przez uczestników kosztów (art. 108 § 1 k.p.c.). 
Orzeczenie ostateczne o kosztach powinno być zupełne, tj. powinno 
rozstrzygać, kto i w jakiej wysokości ponosi koszty postępowania, a więc 
obejmować wszystkie opłaty i wydatki poniesione w sprawie, także koszty 
postępowania mediacyjnego, zażaleniowego, zabezpieczającego, apelacyjnego i 
kasacyjnego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1971 r., 
I CZ 57/71, OSPiKA 1972, nr 6, poz. 105 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 
kwietnia 1973, II CR 159/73, OSNCP 1974, nr 5, poz. 90). 
W judykaturze został już rozstrzygnięty problem, kiedy strona może 
skorzystać, ze środka w postaci wniosku o uzupełnienie orzeczenia w przedmiocie 
kosztów (art. 351 § 1-3 k.p.c.) oraz kiedy przysługuje jej zażalenie na takie 
rozstrzygnięcie. Nie budzi wątpliwości stanowisko, że wykładnia prawa 
procesowego nie może prowadzić do konkluzji, iż od tego samego rozstrzygnięcia 
przysługują stronie do wyboru dwa środki prawne – wniosek o uzupełnienie lub 
zażalenie. 
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zażalenie na orzeczenie o zwrocie kosztów 
procesu przysługuje stronie także wtedy, gdy sąd uwzględnił tylko część żądanych 
kosztów i nie oddalił pozostałej reszty (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 

grudnia 1972 r., III PZP 14/72, OSNCP 1972, nr 12, poz. 215). Nie przysługuje 
natomiast stronie ten środek odwoławczy, lecz tylko wniosek o uzupełnienie, jeżeli 
w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji brak w ogóle rozstrzygnięcia o 
kosztach, a strona we właściwej formie i w przewidzianym terminie zgłosiła wniosek 
o przyznanie kosztów. Poza tym nawet w razie niezłożenia takiego wniosku i braku 
rozstrzygnięcia o kosztach w orzeczeniu kończącym stronie działającej bez 
adwokata radcy prawnego lub rzecznika patentowego przysługuje tylko wniosek o 
uzupełnienie orzeczenia (art. 109 § 1 k.p.c.). Pogląd ten znajduje podstawę w art. 
351 § 1 k.p.c., który wprost stanowi, że wniosek o uzupełnienie przysługuje, jeżeli 
sąd nie zamieścił w orzeczeniu dodatkowego rozstrzygnięcia, które według 
przepisów ustawy powinien zamieścić z urzędu. 
Wskazane zasady ukształtowały praktykę i nie budziły wątpliwości także w 
literaturze aż do czasu wprowadzenia do kodeksu postępowania cywilnego art. 
1081. W świetle tego unormowania, jeżeli nie orzeczono o obowiązku poniesienia 
kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objęto całej kwoty należnej z tego tytułu, 
postępowanie w tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym w każdym 
czasie sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. W wyniku tej 
zmiany w literaturze pojawił się pogląd, że obecnie brak wymaganego przez art. 
108 k.p.c. orzeczenia o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub nieobjęcie 
całej kwoty rozstrzygnięciem dotyczącym tych kosztów nie może być potraktowane 
jako negatywne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie lub zakresie, gdyż z art. 1081 
k.p.c. wynika domniemanie, że orzeczenie sądu jest w takiej sytuacji niepełne i 
wymaga uzupełnienia. 
Zażalenie dotyczy jednak kosztów zastępstwa procesowego, a nie kosztów 
sądowych, a w zakresie kosztów procesu brak istotnych argumentów 
uzasadniających odejście od zasad wyrażonych w uchwale Sądu Najwyższego z 
dnia 11 grudnia 1972 r., III PZP 14/72. Także w obecnym stanie prawnym z art. 351 
k.p.c. wynika samodzielność aktu rozstrzygania o kosztach procesu, gdyż 
uzupełnienie orzeczenia w części dotyczącej kosztów następuje niezależnie od 
tego, czy jednocześnie ma również miejsce uzupełnienie wyroku co do zgłoszonych 
roszczeń, a nadto w dalszym ciągu istnieje możliwość odrębnego zaskarżenia 
orzeczenia o kosztach procesu na podstawie art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. 
Na podstawie tego przepisu zażalenie przysługuje m.in. na postanowienie w 
przedmiocie zwrotu kosztów. Takie szerokie ujęcie przepisu wskazuje, że ten 

środek odwoławczy może być wniesiony na każde zawarte w orzeczeniu 
rozstrzygnięcie dotyczące zwrotu kosztów nawet wtedy, gdy strona stoi na 
stanowisku, iż należy się jej z tego tytułu większa niż kwota zasądzona. Także 
hipoteza art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. jest ujęta szeroko. Z tych względów można 
wywieść wniosek, że gdy rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów procesu w 
sądzie drugiej instancji zapadło i w ocenie strony jest ono niezgodne z prawem, to 
przysługuje jej zażalenie. 
Za utrzymaniem dotychczasowej praktyki przemawiają także skomplikowane 
zasady rządzące rozliczeniem kosztów procesu, np. gdy strona złożyła wniosek o 
zasądzenie kosztów według norm przepisanych, a sąd stosunkowo rozdzielił koszty 
i zastosował co do niektórych czynności zasadę zawinienia (art. 103 k.p.c.), to po 
zapadnięciu orzeczenia ani powód, ani pozwany nie są w stanie, aż do otrzymania 
szczegółowego pisemnego uzasadnienia, zorientować się co do kompletności 
orzeczenia o kosztach. Poza tym trzeba pamiętać, że przepisy dotyczące opłat za 
udzielanie stronom pomocy prawnej wprawdzie określają stawki minimalne, 
niemniej sąd, zasądzając adwokatom i radcom prawnym koszty z tytułu zastępstwa 
prawnego, bierze pod uwagę nakład pracy, charakter sprawy i ich wkład w 
przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sporu (§ 2 ust 1 rozporządzenia). 
Także z tych względów strony w chwili zapadania orzeczenia w przedmiocie zwrotu 
kosztów mogą mieć utrudnioną ocenę co do zupełności tego orzeczenia. 
Na marginesie trzeba zauważyć że przepis zawarty obecnie w art. 1081 k.p.c. 
obowiązywał już od dnia 20 czerwca 1967 r. i stanowił go poprzednio art. 13 ustawy 
z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 
24, poz. 110). 
Z tych względów należało przyjąć, że od przedmiotowego orzeczenia 
przysługuje zażalenie, a ponieważ koszty zastępstwa procesowego dla 
zastępującego pozwaną radcy prawnego zostały zasądzone przez Sąd Okręgowy 
poniżej minimalnej stawki (§ 12 pkt 1 w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia), 
zażalenie, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 
k.p.c.), należało uwzględnić, na podstawie art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.