III CZ 46/10

Postanowienie z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10 
 
1. W sprawach tzw. działowych nie zachodzi przewidziana w art. 520 § 2 i 
3 k.p.c. sprzeczność interesów tych uczestników, którzy domagają się 
podziału, niezależnie od tego, jaki sposób podziału postulują i jakie wnioski 
składają w tym względzie. 
2. Wniesienie apelacji od orzeczenia sądu pierwszej instancji o podziale 
majątku wspólnego przez uczestnika, który kwestionuje sposób podziału, nie 
stwarza sprzeczności jego interesów z interesem innego uczestnika 
akceptującego ten podział oraz niewnoszącego apelacji oraz nie uzasadnia 
obciążenia skarżącego kosztami postępowania apelacyjnego. 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Marta Romańska 
Sędzia SA Jan Kremer 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Agnieszki P. przy uczestnictwie Dariusza 
P. o podział majątku wspólnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie 
Cywilnej w dniu 19 listopada 2010 r. zażalenia uczestnika na postanowienie Sądu 
Okręgowego w Krakowie z dnia 15 lipca 2010 r. 
oddalił zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 30 lipca 2009 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-
Krowodrzy w Krakowie ustalił, że przedmiotem majątku wspólnego byłych 
małżonków Agnieszki P. i Dariusza P. jest spółdzielcze własnościowe prawo do 
lokalu mieszkalnego nr 113 położonego w K. przy ul. G. nr 24 wraz z wkładem o 
wartości 261 600 zł. Przyznał to prawo uczestnikowi Dariuszowi P., zasądzając od 
niego na rzecz wnioskodawczyni spłatę w wysokości 61 150 zł. 
W apelacji uczestnik domagał się zmiany postanowienia Sądu pierwszej 
instancji i oddalenia wniosku ze względu na brak majątku, który może być 

przedmiotem podziału, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie 
sprawy do ponownego rozpoznania. Mówiąc najogólniej, skarżący zarzucił, że 
uczestników łączyła umowa ustalająca skład majątku wspólnego nieobejmująca 
przedmiotowego prawa do lokalu spółdzielczego. Zarzucił również – z „ostrożności 
procesowej” – że Sąd Rejonowy nie ustalił nierównych udziałów w majątku 
wspólnym, choć stosownego wniosku w tym zakresie wcześniej nie złożył. 
Postanowieniem z dnia 15 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił 
apelację i na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. – w związku ze sprzecznością interesów 
uczestników – zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 1800 zł 
tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, odpowiadających wydatkowi 
związanemu z ustanowieniem pełnomocnika (adwokata). 
W zażaleniu na orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego uczestnik 
zarzucił naruszenie art. 520 § 3 k.p.c. oraz niewyjaśnienie motywów odstąpienia od 
zasady określonej w art. 520 § 1 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zasady orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego odbiegają od 
zasad orzekania o kosztach procesu. Zostały ustanowione w art. 520 k.p.c., 
zgodnie z którym każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swym 
udziałem w sprawie, co oznacza, że obciążają go koszty tej czynności, której sam 
dokonał, jak i czynności podjętej w jego interesie, także przez sąd, na jego wniosek 
lub z urzędu. Pomijając wyjątki przewidziane w art. 520 § 2 i 3, koszty poniesione 
przez uczestników, związane z ich udziałem w sprawie, nie podlegają wzajemnemu 
rozliczeniu (zwrotowi). Zasada rządząca kosztami w postępowaniu nieprocesowym 
odbiega więc od reguły dominującej w procesie, w myśl której strona przegrywająca 
sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi – na jego żądanie – wszystkie 
koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 i art. 
981). 
Zasada ujęta w art. 520 § 1 k.p.c. jest nienaruszalna wtedy, gdy uczestnicy są 
w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub – mimo braku tej 
równości – ich interesy są wspólne. W pozostałych wypadkach sąd może od tej 
zasady odstąpić i na żądanie uczestnika albo z urzędu – jeżeli działa on bez 
adwokata lub radcy prawnego (art. 109 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.) – orzec 
według dyrektyw określonych w art. 520 § 2 lub 3 k.p.c. Wyszczególnienie sytuacji, 
w których interesy uczestników postępowania nieprocesowego są sprzeczne, a 

więc tych sytuacji, o których mowa w zastosowanym przez Sąd Okręgowy art. 520 
§ 3 k.p.c., nie jest możliwe. Można jednak przyjąć, że w sprawach tzw. działowych, 
do których należy także sprawa o podział majątku wspólnego, nie występuje 
sprzeczność interesów między tymi uczestnikami (współwłaścicielami, 
spadkobiercami), którzy domagają się podziału (zniesienia współwłasności, działu 
spadku, podziału majątku wspólnego), niezależnie od tego, jaki sposób dokonania 
podziału proponują i jakie wnioski składają w tym względzie. Nie budzi wątpliwości, 
że stan współwłasności (wspólności praw) ma charakter tymczasowy, w związku z 
czym każdy współwłaściciel ma prawo – jeżeli nie zostało ono umownie wyłączone 
– żądania zniesienia tego stanu (por. art. 210 i 1035 k.c. oraz art. 46 k.r.o.). Prawo 
to – jego wielkość, moc i skuteczność – nie zależy od wielkości udziału, zakresu 
posiadania rzeczy wspólnej, rozmiaru roszczeń z tytułu spłat i dopłat itp.; nie można 
czynić takich rozróżnień, ponieważ nie czyni ich także prawo materialne, w związku 
z czym każdy współwłaściciel może domagać się „wyjścia” ze stanu wspólności w 
sposób, jaki uzna za stosowny oraz dla niego najkorzystniejszy. Interesy osób 
domagających się uwzględnienia wniosku w postępowaniu o zniesienie 
współwłasności (dział spadku, podział majątku wspólnego) są zatem wspólne i 
niesprzeczne. Podobnie jest także np. w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku, 
w których zazwyczaj interes wszystkich uczestników jest zbieżny, oczekują bowiem 
na orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku, niezależnie od tego, czy sami – i w 
jakim udziale – dziedziczą spadek. Różne udziały w spadku lub – w sprawach o 
podział – we wspólności mogą natomiast rzutować na stopień zainteresowania w 
wyniku postępowania, o którym mowa w art. 520 § 2 k.p.c. 
Oczywiście, w postępowaniu nieprocesowym są również rozpoznawane 
sprawy, w których interesy uczestników są sprzeczne. Jest tak zazwyczaj np. w 
sprawach o stwierdzenie nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie, o 
ustanowienie służebności albo w niektórych sprawach o ubezwłasnowolnienie lub z 
zakresu prawa rodzinnego; w sprawach tych powstaje wyraźna kontradykcja co do 
oczekiwanego wyniku sprawy, gdyż wnioskodawca oczekuje uwzględnienia 
wniosku, a będący w opozycji uczestnik jego oddalenia (por. orzeczenie Sądu 
Najwyższego z dnia 3 grudnia 1959 r., 2 CR 859/58, OSN 1961, nr 2, poz. 45). 
W tym stanie rzeczy trafne jest twierdzenie sformułowane w zażaleniu, że 
niezgoda uczestnika na określony sposób podziału majątku wspólnego i wniesienie 
przez niego apelacji nie stwarza samo przez się sprzeczności jego interesu z 

interesem wnioskodawczyni i nie uzasadnia obciążenia go kosztami postępowania. 
Rzecz jednak w tym, że uczestnik domagał się oddalenia wniosku o podział, 
zarzucając, iż nie istnieje majątek wspólny, a w apelacji – przy sprzeciwie 
wnioskodawczyni – żądał ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, choć 
wcześniej, co stwierdził Sąd Okręgowy, takiego wniosku nie złożył. Okoliczności te 
wskazują jednoznacznie, że zastosowanie art. 520 § 3 k.p.c. było prawidłowe. 
W konsekwencji Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako bezzasadne (art. 385 w 
związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.).