IV CZ 72/11

Sygn. akt IV CZ 72/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
 
Dnia 21 października 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) 
SSN Marta Romańska (sprawozdawca) 
SSA Roman Dziczek 
 
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości B. Spółki z o.o. w  O. 
przeciwko Janowi B. i Dariuszowi P. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 21 października 2011 r., 
zażalenia pozwanego Dariusza P. 
na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie II wyroku  
Sądu Apelacyjnego  
z dnia 23 lutego 2011 r.,  
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie i wniosek o zasądzenie 
kosztów postępowania przekazuje do ponownego rozpoznania 
Sądowi 
Apelacyjnemu, 
pozostawiając 
temu 
Sądowi 
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego. 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
Postanowieniem zawartym w punkcie II wyroku z 23 lutego 2011 r. Sąd 
Apelacyjny odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego. 
Jako podstawę tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 102 k.p.c., uzasadniając jego 
zastosowanie tym, że powód występował w sprawie jako syndyk masy upadłości, a 
tym samym jego obowiązkiem była ochrona interesów wierzycieli upadłego przy 
wykorzystaniu wszystkich dostępnych środków procesowych. W  konsekwencji, 
zdaniem Sądu Apelacyjnego, względy słuszności sprzeciwiają się obciążeniu go 
kosztami postępowania w związku z oddaleniem wniesionej przez niego apelacji. 
W zażaleniu na to postanowienie pozwany zarzucił naruszenie art. 98 k.p.c. 
i  art. 102 k.p.c. przez bezpodstawne przyjęcie, że w sprawie doszło do spełnienia 
przesłanek „szczególnie uzasadnionego wypadku”, o jakim mowa w art. 102 k.p.c., 
wyłącznie z uwagi na występowanie powoda jako syndyka. Stwierdził on także, że 
złożona przez powoda (profesjonalistę korzystającego z fachowej obsługi prawnej) 
apelacja była oczywiście nieuzasadniona, zaś pozwany został w jej wyniku 
zmuszony do ponoszenia kosztów postępowania odwoławczego. Wskazał ponadto, 
że odstąpienie od obciążenia syndyka kosztami postępowania stoi w sprzeczności 
z wymogami sprawiedliwości, bowiem uchyla się on od zapłaty zasądzonych 
dotychczas 
kosztów postępowania. 
Na 
tej podstawie 
wniósł 
o 
zmianę 
zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie na swoją rzecz kosztów 
postępowania za drugą instancję w kwocie 5.400 zł oraz rozstrzygnięcie o kosztach 
postępowania zażaleniowego. 
Powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów postępowania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie jest zasadne. 
Wprawdzie możliwość odstąpienia od obciążania strony przegrywającej 
kosztami postępowania, wprowadzona w art. 102 k.p.c. stanowi dyskrecjonalną 
kompetencję sądu rozpoznającego sprawę, nie oznacza to jednak, by stosowanie 
tego przepisu mogło następować w sposób całkowicie dowolny (por. postanowienia 
Sądu Najwyższego: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, niepubl. oraz z 15 czerwca 
2011 r., V CZ 23/11, niepubl.). 

 
3 
Obowiązek zwrotu kosztów postępowania zgodnie z ogólną regułą 
odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.) ma na celu ochronę 
interesów majątkowych strony wygrywającej, która poniosła nakłady w celu obrony 
swoich praw. Odstąpienie od tej zasady ze względów słuszności, dopuszczone 
przez ustawodawcę w art. 102 k.p.c., stanowi rozwiązanie o wyjątkowym 
charakterze, 
wymagające 
proporcjonalnego 
wyważenia 
interesów 
stron 
postępowania w świetle okoliczności sprawy. Przepis ten wprowadza wyjątek od 
reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę przegrywającą na rzecz jej 
przeciwnika 
procesowego, 
częściowo 
lub 
całkowicie 
uniemożliwiając 
mu 
rekompensatę nakładów poniesionych w związku z prowadzeniem postępowania. 
W konsekwencji, regulacja ta nie powinna podlegać wykładni rozszerzającej (tak 
Sąd Najwyższy w postanowieniach: z 13 października 1976 r., II PZ 61/76, niepubl. 
oraz z 11 marca 2011 r., II CZ 104/10, niepubl.). 
Nie ulega wątpliwości, że uzasadnienie zastosowania art. 102 k.p.c. 
wyłącznie okolicznością pełnienia przez powoda funkcji syndyka, prowadzi do 
niedopuszczalnego rozszerzenia zakresu stosowania tego przepisu. Obowiązek 
reprezentowania przez powoda cudzych interesów, wynikający z pozycji ustrojowej 
i zadań syndyka, na który wskazuje Sąd Apelacyjny, nie stanowi dostatecznej 
podstawy odstąpienia od obciążania go kosztami przegranej sprawy. Wyrażona 
pośrednio przez Sąd Apelacyjny reguła, zgodnie z którą z samego faktu 
występowania w postępowaniu przez syndyków wynika konieczność odstąpienia od 
obciążania 
ich 
kosztami 
postępowania 
prowadziłaby 
w 
istocie 
do 
nieproporcjonalnego uprzywilejowania tych osób względem ich przeciwników 
procesowych. Ryzyko prowadzenia sporu, którego jeden z aspektów stanowi 
konieczność poniesienia kosztów udziału w sprawie, z góry przerzucone zostałoby 
więc na drugą stronę, zmuszając ją do samodzielnego poniesienia tych nakładów 
w  wypadku bezzasadności dochodzonego przeciwko niej roszczenia. Stałoby to 
w  oczywistej 
sprzeczności 
z 
podstawowymi 
założeniami 
ochrony 
praw 
w  postępowaniu 
cywilnym, 
zakładającej 
równy 
rozkład 
ryzyka 
udziału 
w  postępowaniu (wyrażający się m.in. w ogólnej regule zwrotu kosztów wyrażonej 
w art. 98 § 1 k.p.c.) i jedynie w wyjątkowych wypadkach (do których zalicza się 
art. 102 k.p.c.) dopuszczającej preferencyjne traktowanie jednej ze stron. 

 
4 
Pozostałe twierdzenia podniesione w zażaleniu nie wiążą się bezpośrednio 
z  istotą argumentacji Sądu Apelacyjnego kwestionowanej przez skarżącego i mogą 
zostać rozważone wyłącznie jako jedna z przesłanek stosowania art. 102 k.p.c. 
przez Sąd drugiej instancji. 
W związku z oparciem zażalenia na zarzutach naruszenia prawa 
procesowego w sprawie brak jest podstaw do orzeczenia co do istoty sprawy 
(art. 39816 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.). 
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 
k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu.