IV CZ 70/14

Sygn. akt IV CZ 70/14 POSTANOWIENIE Dnia 9 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska w sprawie z powództwa J. R. przeciwko M. Ś. o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 października 2014 r., zażalenia powódki na wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia 28 kwietnia 2014 r., oddala zażalenie. 2 UZASADNIENIE W wyniku apelacji pozwanego M. Ś. od wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 22 sierpnia 2013 r., w sprawie z powództwa J. R. o wydanie nieruchomości, Sąd Okręgowy w R. wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2014 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w R. wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania odwoławczego. Jako przyczynę uchylenia wyroku Sąd drugiej instancji wskazał w szczególności wadliwe wykluczenie przez Sąd pierwszej instancji możliwości powoływania się w niniejszej sprawie przez pozwanego na zarzut prawa zatrzymania i, to że, według Sądu odwoławczego, Sąd ten nie dokonał żadnych ustaleń dotyczących rodzaju i wysokości nakładów pozwanego na nieruchomość powódki, przez co nie rozpoznał istoty sprawy. W zażaleniu na wyrok Sądu Okręgowego powódka zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 386 § 4 k.p.c. poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. Ponadto zarzucone zostało naruszenie art. 207 § 3 w związku z art. 278 § 1 k.p.c., jak też art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania zażaleniowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c. sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania istoty tej sprawy przez sąd pierwszej instancji albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy zastosował ten przepis uznając, że nie została rozpoznana istota sprawy i to uzasadnił. Należy zatem zbadać, czy rozstrzygnięcie to jest prawidłowe w świetle tego uzasadnienia. Jak zostało to już podniesione przy zaprezentowaniu stanu sprawy, Sąd drugiej instancji zarzucił wyrokowi Sądu Rejonowego, że rozstrzygając spór pomiędzy stronami wykluczył zastosowanie w sprawie możliwości powołania się na 3 zarzut zatrzymania (ius retentionis), o którym mowa w art. 461 § 1 k.c., a to ze względu na wyłączenie tego zarzutu wobec osób, przeciwko którym zgłoszone jest roszczenie o zwrot rzeczy użyczonych (art. 461 § 2 k.c.). Tymczasem nie zostało wykazane w postępowaniu dowodowym, że pomiędzy stronami była zawarta skuteczna umowa użyczenia gruntu, na którym stawiany był budynek, wspólnymi siłami i środkami finansowymi obu stron, którym miał służyć. Z dokonanych ustaleń faktycznych w sprawie nie wynika, aby między stronami była zawarta umowa użyczenia, w sytuacji gdy oboje temu zaprzeczali twierdząc, że w rzeczywistości chodziło tylko o upoważnienie pozwanego do podejmowania czynności faktycznych i prawnych związanych z budową wspólnego domu stron, na działce będącej własnością powódki. Za brakiem użyczenia przemawia w szczególności pozostawanie gruntu przez cały okres budowy we współposiadaniu przez obie strony i czynieniu nakładów na nieruchomość powódki również przez pozwanego. Innymi słowy, zachowanie stron nie spełniało przesłanek umowy użyczenia, która polega na zezwoleniu biorącemu, aby przez czas oznaczony lub nieoznaczony bezpłatnie używał rzeczy, która mu w tym celu na ten czas została oddana (art. 710 k.c.). Umowa ta wygasa, gdy w razie użyczenia na czas nieoznaczony biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie (art. 715 k.c.). Upoważnienie pozwanego do dokonywania czynności na rzecz jego i powódki, bez wydania pozwanemu gruntu, na którym powstawał ich wspólny dom, nie odpowiada ani celowi, ani treści umowy użyczenia. W sprawie nie zostało jednak dostatecznie wyjaśnione, jaka w takim razie umowa łączyła strony i czy wynika z niej wyłączenie prawa zatrzymania, zgodnie z art. 461 § 2 k.c., czy też wyłączenie to nie jest zasadne. Dlatego uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania już z tego względu było zasadne i odpowiadało przesłankom z art. 386 § 4 k.p.c. Przeprowadzenie postępowania uzupełniającego dowody w sprawie przez sąd drugiej instancji, tak jak tego oczekuje się poprzez wniesione zażalenie, prowadziłoby do rozstrzygnięcia, którego weryfikacja byłaby już instancyjnie niemożliwa. 4 Podobny wniosek nasuwa się w związku z drugą przyczyną, którą Sąd Okręgowy wskazał jako uzasadnienie uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji. Chodzi o niedokonanie żadnych ustaleń dotyczących rodzaju i wartości nakładów pozwanego na nieruchomość powódki. Jeżeli w sprawie miałyby zastosowanie przepisy o tzw. roszczeniach uzupełniających związanych z roszczeniem windykacyjnym, to należałoby ustalić zasadność tych roszczeń ze strony pozwanego w sytuacji uwzględnienia powództwa o wydanie rzeczy. Jeżeli Sąd Rejonowy, uwzględniając powództwo na podstawie art. 222 § 1 k.c. uznał, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o roszczeniach uzupełniających, to rozliczenie stron powinno się odbyć - jak wskazał Sąd Okręgowy - na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.) i w tym kierunku należało poczynić odpowiednie ustalenia. Wbrew twierdzeniom zażalenia istota sprawy nie została rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji w takim stopniu, który pozwalał na dokonanie tylko uzupełnienia postępowania dowodowego oraz ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego poprzez wydanie orzeczenie reformatoryjnego. Istota sprawy nie została bowiem dostatecznie rozpoznana, gdyż nie było ku temu wystarczających podstaw faktycznych na gruncie zebranego materiału dowodowego, a orzeczenie o zwrocie nieruchomości powódce tylko częściowo, choć dla niej wystarczająco, rozstrzygało spór pomiędzy stronami. Z tych względów było zasadne zastosowanie przez Sąd Okręgowy art. 386 § 4 k.p.c. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie wtedy, gdy sąd drugiej instancji w celu wydania orzeczenia reformatoryjnego miałby przeprowadzać postępowanie dowodowe co do istotnej części sporu między stronami, w ogóle nie rozpatrzonego w postępowaniu przed pierwszą instancją sądową. Mając to na uwadze należało, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., oddalić zażalenie.