IV CZ 7/09

Sygn. akt IV CZ 7/09 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 6 lutego 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) 
SSN Marian Kocon 
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych  
przeciwko M.S. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 6 lutego 2009 r., 
zażalenia pozwanej  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 19 listopada 2008 r., sygn. akt [...], 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 19 listopada 2008 r. Sąd Apelacyjny uchylił 
zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia 29 maja 2008 r. w części 
utrzymującej w mocy nakaz zapłaty z dnia 21 grudnia 2006 r. (pkt l) oraz w  pkt II i 
III, zniósł postępowanie w tym zakresie i odrzucił zarzuty pozwanej M.S. od nakazu 
zapłaty wydanego na rzecz powódki Agencji Nieruchomości Rolnych. 
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd podniósł, że nakaz zapłaty 
został wydany w dniu 21 grudnia 2006 r. Nakaz ten został wysłany na warszawski 
adres pozwanej i awizowany dwukrotnie: w dniu 29 grudnia 2006 r. oraz w dniu 
6  stycznia 2007 r. W dniu 16 stycznia umieszczono na przesyłce adnotację 
o zwrocie przesyłki z uwagi na jej niepodjęcie w terminie. Postępowanie przy 
doręczaniu tej przesyłki spełniało wymogi przewidziane w art.139 § 1 k.p.c. oraz 
w § 9 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. 
w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę 
w postępowaniu cywilnym (Dz.U. nr 62, poz. 697 ze zm.). W dniu 20 kwietnia 
2007 r. powódka, na wezwanie Sądu Okręgowego, przedłożyła zaświadczenie 
o miejscu zameldowania pozwanej - był to ten adres, na który wysłany został nakaz 
zapłaty. 
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny uznał, że w dniu 16 stycznia 2007 r. 
rozpoczął się bieg terminu do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty, gdyż tzw. 
doręczenie zastępcze było skuteczne. Termin ten upłynął bezskutecznie, 
gdyż  zarzuty zostały wniesione dopiero po powtórnym doręczeniu nakazu zapłaty. 
W orzecznictwie przyjęto, że ponowne doręczenie przez sąd orzeczenia nie 
powoduje rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia środka odwoławczego, gdy 
poprzednie doręczenie zastępcze było prawidłowe (tak postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 9 grudnia 1999 r., II UKN 687/99, OSNP 2001, nr 11, 
poz. 400). Sąd Apelacyjny uznał, że w tych okolicznościach nakaz zapłaty 
uprawomocnił się w dniu 31 stycznia 2007 r. Zarzuty wniesione w dniu 15 maja 
2007 r. podlegały więc odrzuceniu jako wniesione po upływie terminu (art. 494 § 1 

 
3 
k.p.c.). Dalsze postępowanie w sprawie dotknięte zostało nieważnością, albowiem 
sprawa została prawomocnie osądzona (art. 379 pkt 3 k.p.c.). 
W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwana wskazuje naruszenie art. 
139 § 1 k.p.c. oraz § 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 
1999 r., a także art. 45 Konstytucji RP i art. 494 § 1 k.p.c. Podnosi także 
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Dla rozpoznawanej sprawy decydujące znaczenie ma odpowiedź na pytanie, 
czy przewidziana w kodeksie postępowania cywilnego możliwość pozostawienia 
pisma sądowego w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia może znaleźć 
zastosowanie do pierwszego pisma doręczanego stronie. Sąd Najwyższy 
stwierdza, że taką możliwość należy wykluczyć. 
Pozostawienie pisma sądowego w aktach ze skutkiem doręczenia jest 
przewidziane w sytuacjach szczególnych i stanowi swoistą sankcję za nie 
dopełnienie przez stronę obowiązków wynikających z ustawy. O takim charakterze 
analizowanego uregulowania świadczy treść art. 136 § 2 zdanie pierwsze i art. 139 
§ 3 k.p.c. Jednocześnie, ponieważ jest oczywiste, że aby dopełnić obowiązku 
ustawowego należy mieć świadomość jego istnienia, w art. 136 § 2 zdanie drugie 
k.p.c. nałożona została na sąd powinność pouczenia strony o obowiązku 
informowania sądu o każdej zmianie swego zamieszkania (art. 136 § 1 k.p.c.) przy 
pierwszym doręczeniu. Już z tego uregulowania wynika w sposób jednoznaczny, że 
pozostawienie pisma w aktach sądowych ze skutkiem doręczenia nie może znaleźć 
zastosowania 
do 
pierwszego 
doręczenia 
w 
sprawie. 
Takie stanowisko 
prezentowane jest także w doktrynie, zresztą bez bliższego uzasadnienia (jak się 
wydaje, ze względu na swoją oczywistość). 
Za prezentowanym poglądem, poza argumentami wskazanymi wyżej, 
niewątpliwie przemawia także wzgląd na gwarantowane przepisami rangi 
konstytucyjnej prawo do sądu. Gwarantowane w art. 45 Konstytucji prawo 
obywatela do sprawiedliwego rozpoznania sprawy może być realizowane jedynie 
wówczas, gdy zainteresowana osoba ma świadomość wszczęcia postępowania 
(bądź, jak w przypadku postępowania upominawczego, jego nieprawomocnego 

 
4 
zakończenia). Takiej świadomości zabraknie, gdy pismo sądowe, pierwsze 
w sprawie i zwykle, wywołujące potrzebę podjęcia obrony, nie dotrze realnie do 
adresata. W takiej sytuacji dodatkowo naruszone zostaje prawo do obrony swoich 
interesów. 
Odnosząc te stwierdzenia do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy 
stwierdzić, że stanowisko zaprezentowane przez Sąd Apelacyjny pozostaje 
w sprzeczności 
z 
obowiązującymi 
przepisami. 
Samo 
zastosowanie 
trybu 
doręczania 
pism 
sądowych 
przewidzianego 
w 
rozporządzeniu 
Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu 
doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. nr 62, 
poz. 697 ze zm.) nie oznacza automatycznie prawidłowego doręczenia. 
W odniesieniu do pierwszego pisma w sprawie, a takim pismem był odpis nakazu 
zapłaty wydanego przeciwko pozwanej w dniu 21 grudnia 2006 r., niezbędne jest 
doręczenie go do rąk adresata, ewentualnie w sposób zastępczy przewidziany 
w art. 138 k.p.c. Jako skuteczne należy więc ocenić dopiero „powtórne" doręczenie 
pozwanej nakazu zapłaty. 
Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie 
i  przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (art. 3941 w związku z art. 39815 
k.p.c.).