IV CZ 65/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie powoda na postanowienie o kosztach procesu, uznając, że pozbawienie wolności nie jest wystarczającą przesłanką do odstąpienia od zasady ponoszenia kosztów przez stronę przegrywającą.
Powód złożył zażalenie na postanowienie o kosztach procesu, domagając się uchylenia zasądzenia od niego kwoty 2700 zł na rzecz Skarbu Państwa, powołując się na art. 102 k.p.c. i swoją szczególną sytuację osobistą i materialną, w tym pozbawienie wolności. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, stwierdzając, że art. 102 k.p.c. jest przepisem szczególnym i wymaga wyjątkowych okoliczności, których w tej sprawie nie było. Sąd uznał, że pozbawienie wolności wynikające z popełnienia przestępstwa nie jest samodzielną podstawą do zwolnienia z kosztów, a sprawa miała charakter typowy.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie powoda J. J. na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 listopada 2010 r. Powód domagał się uchylenia zasądzenia od niego kwoty 2700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz Skarbu Państwa, argumentując naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego pominięcie. Powód wskazywał na swoją szczególną sytuację osobistą i materialną, w tym pozbawienie wolności, jako podstawę do nieponoszenia kosztów. Sąd Najwyższy zważył, że art. 102 k.p.c. stanowi odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu i powinien być stosowany jedynie w wyjątkowych okolicznościach. W ocenie Sądu Najwyższego, w niniejszej sprawie takie okoliczności nie wystąpiły. Sąd Apelacyjny zasadnie przyjął, że sprawa miała charakter typowy, nie była skomplikowana, a powód korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Sąd podkreślił, że samo pozbawienie wolności, będące następstwem popełnienia przestępstwa, nie jest wystarczającą przesłanką do odstąpienia od zasady ponoszenia kosztów przez stronę przegrywającą, zwłaszcza że powód ma możliwość poprawy swojej sytuacji majątkowej po odbyciu kary. W związku z tym Sąd Najwyższy oddalił zażalenie powoda, zasądził od niego koszty postępowania zażaleniowego na rzecz Skarbu Państwa oraz oddalił wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu z powodu braków formalnych wniosku.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, samo pozbawienie wolności nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania art. 102 k.p.c.
Uzasadnienie
Art. 102 k.p.c. jest przepisem szczególnym, wymagającym wyjątkowych okoliczności. Pozbawienie wolności wynikające z popełnienia przestępstwa nie jest okolicznością, która samodzielnie uzasadnia odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów przez stronę przegrywającą, zwłaszcza gdy sprawa ma charakter typowy i powód korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
Skarb Państwa
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. J. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w G. | organ_państwowy | pozwany |
| Skarb Państwa - reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu i powinien być stosowany jedynie w wyjątkowych okolicznościach, które pozwalają na przyjęcie, że przełamanie zasady określonej w art. 98 § 1 k.p.c. jest ze względu na te okoliczności zasadne i usprawiedliwione.
Pomocnicze
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 394¹ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu art. § 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 3 i § 2 ust. 2
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa art. 11 § ust. 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości art. § 16
Wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, niezawierający oświadczenia, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części, podlega oddaleniu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 102 k.p.c. wymaga wyjątkowych okoliczności. Pozbawienie wolności wynikające z popełnienia przestępstwa nie jest samodzielną podstawą do odstąpienia od zasady ponoszenia kosztów. Sprawa miała charakter typowy i nie była skomplikowana. Powód korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie zawierał wymaganego oświadczenia.
Odrzucone argumenty
Szczególna sytuacja osobista i materialna powoda (w tym pozbawienie wolności) uzasadnia zastosowanie art. 102 k.p.c.
Godne uwagi sformułowania
regulacja ta jest odstępstwem od przewidzianej w art. 98 § 1 k.p.c. zasady odpowiedzialności za wynik procesu, a więc stanowi rozwiązanie szczególne, niepodlegające wykładni rozszerzającej. art. 102 k.p.c. powinien być stosowany jedynie w wyjątkowych okolicznościach Nie można także z góry zakładać, że stan majątkowy powoda nie ulegnie w przyszłości poprawie, skoro po odbyciu kary pozbawienia wolności będzie on miał możliwość podjęcia odpowiednich starań w celu poprawy swojej sytuacji majątkowej.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący
Dariusz Dończyk
sprawozdawca
Hubert Wrzeszcz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 102 k.p.c. w kontekście sytuacji osobistej strony, w tym pozbawienia wolności, oraz zasady ponoszenia kosztów procesu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji powoda i charakteru sprawy. Nie stanowi przełomu w orzecznictwie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Orzeczenie wyjaśnia ważną kwestię stosowania art. 102 k.p.c. w kontekście sytuacji osobistej strony, co jest istotne dla praktyków prawa cywilnego.
“Czy pozbawienie wolności zwalnia z kosztów procesu? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
koszty postępowania zażaleniowego: 300 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt IV CZ 65/11 POSTANOWIENIE Dnia 20 października 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z powództwa J. J. przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w G. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 października 2011 r., zażalenia powoda na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 listopada 2010 r., 1) oddala zażalenie; 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – reprezentowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa kwotę 300 (trzysta) zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego; 3) oddala wniosek pełnomocnika powoda o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. 2 Uzasadnienie W punkcie trzecim (III) wyroku z dnia 10 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny zasądził od powoda – J. J. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2 700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. W zażaleniu na to postanowienie powód wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy, w tym zakresie, Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, podnosząc naruszenie przez ten Sąd art. 102 k.p.c. przez jego pominięcie, co skutkowało zasądzeniem od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, mimo że ze względu na szczególną sytuację osobistą i materialną powód nie powinien kosztów tych ponosić. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Trafnie wskazał Sąd Apelacyjny, że regulacja ta jest odstępstwem od przewidzianej w art. 98 § 1 k.p.c. zasady odpowiedzialności za wynik procesu, a więc stanowi rozwiązanie szczególne, niepodlegające wykładni rozszerzającej. W konsekwencji art. 102 k.p.c. powinien być stosowany jedynie w wyjątkowych okolicznościach, które pozwalają na przyjęcie, że przełamanie zasady określonej w art. 98 § 1 k.p.c. jest ze względu na te okoliczności zasadne i usprawiedliwione. Taka sytuacja w sprawie nie występuje. Zasadnie bowiem przyjął Sąd Apelacyjny, że sprawa ma charakter typowy, nie jest szczególnie skomplikowana pod względem faktycznym i prawnym, a powód korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, z którym powinien skonsultować celowość wytoczenia, a następnie popierania powództwa, mając na uwadze także możliwe dla niego konsekwencje majątkowe wynikające z popierania nieuzasadnionego powództwa. Za przyjęciem szczególnego wypadku, uzasadniającego rozliczania kosztów według art. 102 k.p.c., nie może przemawiać wyłącznie okoliczność, że powód jest osobą 3 pozbawioną wolności, gdyż jest to następstwem popełnienia przez niego czynu, za który sam jest odpowiedzialny. Pozbawienie wolności, będące następstwem skazania określonej osoby za popełnienie przestępstwa, nie jest okolicznością, która samodzielnie uzasadnia odstąpienie od zasady rozliczania kosztów procesu przewidzianej w art. 98 § 1 k.p.c. Nie można także z góry zakładać, że stan majątkowy powoda nie ulegnie w przyszłości poprawie, skoro po odbyciu kary pozbawienia wolności będzie on miał możliwość podjęcia odpowiednich starań w celu poprawy swojej sytuacji majątkowej. Z tych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3, art. 99 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. przy uwzględnieniu przepisów § 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 3 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.). Sąd Najwyższy oddalił wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, albowiem wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, niezawierający – zgodnie z § 16 wymienionego wyżej rozporządzenia – oświadczenia, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części, podlega oddaleniu, jako nieuzasadniony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., II CKN 687/98, OSNC 1999, nr 3, poz.63).