IV CZ 52/14

Sygn. akt IV CZ 52/14 POSTANOWIENIE Dnia 26 września 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSA Elżbieta Fijałkowska w sprawie ze skargi pozwanego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 19 września 2012 r., w sprawie z powództwa G. R. przeciwko M. W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 września 2014 r., zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 27 lutego 2014 r. oddala zażalenie. 2 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 19 września 2012 r., którym oddalona została jego apelacja od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 1 lutego 2012 r. Sąd Apelacyjny uznał, że nie zasługiwał na podzielenie zarzut nieważności postępowania oparty na braku legitymacji czynnej powódki, występującej pod „fałszywą tożsamością”, która błędnie określiła swoje nazwisko, a następnie sprostowała jego oznaczenie i dalsze postępowanie prowadzone było z udziałem właściwie określonej strony powodowej. Okoliczności te wyjaśnione były w postępowaniu także przed Sądem drugiej instancji. Skarżący nie był pozbawiony możności obrony, skoro brał udział w postępowaniu i korzystał z przysługujących mu środków odwoławczych. Pozwany nie przywołał, ani nie uprawdopodobnił istnienia dowodów lub okoliczności, które w świetle art. 403 § 2 k.p.c. mogłyby stanowić przyczynę wznowienia postępowania. Pismo Urzędu Stanu Cywilnego w L. z dnia 24 września 2013 r., dotyczące zmiany nazwiska przez powódkę decyzją z dnia 4 lipca 2013 r., zostało sporządzone po wydaniu wyroku z dnia 19 września 2012 r. Kwestia nazwiska powódki była przedmiotem rozważań przez Sądy obu instancji. Zgłaszane przez skarżącego wnioski dowodowe w dużej mierze są tożsame z wnioskami uprzednio zgłaszanymi w postępowaniu rozpoznawczym i miały dowodzić okoliczności, które były już przedmiotem analizy Sądów. Nie zachodziła również podstawa przewidziana w art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c., w ramach której pozwany powołał się na wydanie wyroku w oparciu o fałszywe zeznania powódki, skoro za przypisywane jej przez skarżącego przestępstwo nie została skazana prawomocnym wyrokiem karnym. Nie wykazał także pozwany, że postępowanie karne jest prowadzone. Skarżący w zażaleniu zarzucił, że bezzasadnie doszło do wydania drugiego postanowienia w przedmiocie tej samej skargi oraz przypisania mu pozycji strony 3 powodowej. Wbrew treści art. 410 § 1 k.p.c., Sąd dokonał merytorycznej oceny skargi o wznowienie postępowania. Podtrzymał stanowisko, że powódka posługiwała się „fałszywą tożsamością”, ponieważ w pozwie swoje nazwisko określiła jako „R.”, a zatem nie miała legitymacji czynnej. Sąd nie był władny prostować jej nazwiska umieszczonego w pozwie. Tym samym pozwany nie mógł wdać się w spór i podjąć swojej obrony, co wyjaśnione zostało w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2001 r., III CZP 10/01 (OSNC 2001, nr 10, poz. 147). Dokonanie oceny nieprzydatności powoływanych dowodów bez ich przeprowadzenia wypaczyło sens skargi o wznowienie postępowania. Istnieją okoliczności podnoszone przez skarżącego, z których nie mógł skorzystać w zakończonym postępowaniu. Decyzja Banku wydana po rozpatrzeniu skargi powódki nie była znana pozwanemu; pozyskał ją prokurator w prowadzonym śledztwie, a ma kluczowe znaczenie dla uwzględnienia skargi. Nową okolicznością jest również to, że pozwany nie był stroną umowy rachunku bankowego. Dokument umowy pomiędzy powódką i Bankiem nie był dowodem w postępowaniu rozpoznawczym, a wniosek pozwanego o zażądanie od Banku przedstawienia tego dokumentu nie został uwzględniony. Pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzeczenia o wznowieniu postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga pozwanego o wznowienie postępowania będąca przedmiotem zaskarżonego postanowienia skierowana została, niezgodnie z treścią art. 405 k.p.c., do wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 1 lutego 2012 r. Zaszła zatem konieczność przekazania jej Sądowi Apelacyjnemu jako właściwemu. Konieczność oceny obu skarg spowodowana została działaniem pozwanego. Tak w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2014 r., jak i z dnia 27 lutego 2014 r. skarżący jest traktowany jako strona przeciwna w stosunku do powódki. Skarga o wznowienie postępowania, spełniająca wymagania formalne (art. 409 k.p.c.) i opłacenia (art. 3 ust. 2 pkt 8 a u.k.s.c.), podlega badaniu, stosownie do art. 410 k.p.c., czy została wniesiona w terminie (art. 407 k.p.c.), 4 czy jest dopuszczalna ze względu na rodzaj orzeczenia, uprawnienie do wniesienia tego środka lub żądanie dalszego wznowienia (art. 416 k.p.c.) oraz czy została oparta na ustawowej podstawie. Niedochowanie któregokolwiek z tych warunków powoduje odrzucenie skargi. Ze względu na to, że wznowienie postępowania polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem co do istoty sprawy, może do niego dojść, po uczynieniu zadość warunkom formalnym oraz wykazaniu, że zachodzą określone w ustawie przyczyny. Oznacza to, że jest ono dopuszczalne tylko po wykazaniu istnienia przesłanek wskazujących na przyczyny wymienione w kodeksie postępowania cywilnego (art. 401, art. 4011 , art. 403 k.p.c.), które skarżący może powołać jako podstawę skargi. Charakter skargi o wznowienie postępowania jako nadzwyczajnego środka, prowadzącego do wzruszenia prawomocnego orzeczenia, przemawia za ścisłą wykładnią zwrotu zawartego w art. 410 § 1 k.p.c. „oparcia skargi na ustawowej podstawie”. Wymaganie to uznaje się za spełnione, jeżeli powołana przez skarżącego podstawa odpowiada wzorcowi którejkolwiek z podstaw wznowienia, przewidzianych w art. 401 do 403 k.p.c., jeżeli rzeczywiście wystąpiła. Badanie skargi w tym kontekście na posiedzeniu niejawnym, nie ogranicza się zatem do kontroli, czy wskazane w skardze okoliczności odpowiadają ustawowym podstawom, ale obejmują również ustalenie, czy podstawa ta rzeczywiście istnieje (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2005 r., I CZ 35/12, niepubl.; z dnia 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05, OSNP 2007, nr 3-4, poz. 48; z dnia 16 maja 2007 r., IV CZ 22/07, niepubl.; z dnia 13 lutego 2009 r., II CZ 97/08, niepubl.). Na tym etapie wstępnego badania dopuszczalności skargi, wyłączona jest możliwość wkraczania w ocenę zasadności tej skargi. Sąd Apelacyjny dokonał właściwej interpretacji zakresu kognicji przewidzianej w art. 410 § 1 k.p.c. Skarżący nie wykazał, że w sprawie zachodzi przyczyna nieważności postępowania objęta art. 401 pkt 2 k.p.c. Powódka posiadała zdolność sądową, która stosownie do art. 64 § 1 k.p.c., jest atrybutem każdej osoby fizycznej oraz zdolność procesową, posiadając pełną zdolność do czynności prawnych, zgodnie 5 z art. 65 § 1 k.p.c. Nie należy do zakresu tej przyczyny nieprawidłowe oznaczenie przez powódkę w pozwie jej nazwiska. Usunięcie tej niepoprawności przez powódkę było dopuszczalne, zwłaszcza że nie było wątpliwości co do jej tożsamości. Temu celowi służyło pismo powódki z dnia 9 sierpnia 2011 r. i było ono podstawą sprostowania nazwiska powódki w postanowieniu Sądu Okręgowego z dnia 26 kwietnia 2011 r., dokonanego postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2011 r., ponieważ było niewątpliwe, że to powódka wniosła pozew. Dalsze postępowanie toczyło się z uwzględnieniem prawidłowego oznaczenia nazwiska powódki. Nie było podstaw do przyjęcia, że niepoprawność zawarta w pozwie, traktowana przez skarżącego jako „nieprawdziwa tożsamość” wypełniała podstawę wznowienia określoną w art. 401 pkt 2 k.p.c. Kwestia legitymacji procesowej należy do zagadnień materialnoprawnych. Niesłusznie również skarżący upatrywał w niezupełnym oznaczeniu nazwiska przez powódkę niemożności podjęcia obrony swoich praw. Ugruntowane zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne stanowisko, że nieważność z powodu pozbawienia możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c. i art. 401 pkt 2 k.p.c.) zachodzi wtedy, gdy strona nie mogła brać udziału w postępowaniu sądowym lub jego istotnej części na skutek naruszenia przepisów postępowania przez sąd lub przeciwnika w sporze (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01; z dnia 13 czerwca 2013 r., I CSK 654/12, niepublikowane; wyroki z dnia 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSP 1975, nr 3, poz. 66; z dnia 19 lipca 2012 r., II UK 336/11; z dnia 4 marca 2009 r., IV CSK 468/08; z dnia 26 czerwca 2012 r., II PK 273/11, niepublikowane). Nie doszło do takiej sytuacji w odniesieniu do pozwanego, który brał czynny udział w postępowaniu i korzystał z przysługujących mu uprawnień procesowych. Pozbawione uzasadnionych podstaw było twierdzenie o niedopuszczalności drogi sądowej do rozpoznania powództwa, w którym nazwisko powódki nie było właściwie oznaczone, niezależnie od tego, że art. 401 k.p.c. nie obejmuje przyczyny wznowienia wskazanej w art. 379 pkt 1 k.p.c. Podkreślenia wymaga również i to, że postanowieniem z dnia 19 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej 6 pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 września 2012 r., co oznacza, że nie stwierdził istnienia przyczyn nieważności postępowania przed tym Sądem. Kwestia związana z powództwem określonym przez skarżącego jako wzajemne nie ma znaczenia dla oceny dopuszczalności wznowienia postępowania, skoro nie było ono objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem. Do istoty przyczyny, przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c., należy wykazanie, że doszło do wykrycia nowych okoliczności lub środków dowodowych, które istniały w toku poprzedniego postępowania, ale nie zostały powołane, niemożliwości skorzystania z nich przez skarżącego w postępowaniu rozpoznawczym oraz możliwości ich wpływu na wynik sprawy. Chodzi zatem o konkretne okoliczności lub dowody, które obiektywnie były niemożliwe do ujawnienia przez skarżącego. Nie może to być środek, który nawet gdyby został przedstawiony w poprzedniej sprawie, to nie mógłby mieć wpływu na wynik tej sprawy. Środki dowodowe powstałe po uprawomocnieniu się orzeczenia nie są objęte zakresem art. 403 § 2 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 maja 1968 r., I CO 1/68, OSNCP 1969, Nr 2, poz. 36; z dnia 10 lutego 1999 r., II CKN 807/98, niepubl; z dnia 17 stycznia 2001 r., IV CKN 1515/00, niepubl.; z dnia 12 lutego 2004 r., V CZ 158/03, niepubl.; z dnia 4 marca 2005 r., III CZ 134/04, niepubl.; wyrok z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09, niepubl.; z dnia 10 października 2012 r., I CZ 104/12, niepubl.; z dnia 4 grudnia 2013 r., II CZ 81/13, niepubl.; z dnia 16 stycznia 2014 r., IV CZ 104/13, niepubl.). Wnioski pozwanego nie spełniają tych wymagań. Dokumenty dotyczące umowy rachunku bankowego, treści udzielonego pełnomocnictwa, czy odpowiedzi Banku na skargę powódki, obiektywnie oceniając, mogły być przez niego powołane jako dowody, a ich przydatność dla rozstrzygnięcia sporu podlegała ocenie Sądu. Do powołania podstawy objętej art. 401 § 1 pkt 2 k.p.c. wymagane było, zgodnie z art. 404 k.p.c., przedstawienie prawomocnego wyroku skazującego za popełnienie przestępstwa albo przyczyn niemożności wszczęcia go lub umorzenia z powodu braku dowodów, czego skarżący nie przedstawił. 7 Z powyższych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.