IV CZ 47/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy zmienił postanowienie Sądu Okręgowego w zakresie kosztów postępowania apelacyjnego, oddalając wniosek o zasądzenie tych kosztów od uczestniczki postępowania.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie uczestniczki postępowania Krystyny T. na postanowienie Sądu Okręgowego dotyczące kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zasądził koszty od Krystyny T. na rzecz Jana T., uznając go za stronę wygrywającą. Sąd Najwyższy uznał jednak, że w postępowaniu nieprocesowym o dział spadku nie ma sprzeczności interesów uzasadniającej odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów przez każdego uczestnika we własnym zakresie (art. 520 § 1 k.p.c.). W związku z tym Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie, oddalając wniosek o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie uczestniczki postępowania Krystyny T. na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 25 maja 2010 r., które w punkcie III zasądziło od Krystyny T. na rzecz wnioskodawcy Jana T. koszty postępowania apelacyjnego w kwocie 2317 zł, uznając Jana T. za stronę wygrywającą. Krystyna T. zarzuciła naruszenie art. 520 § 1 k.p.c. przez zaniechanie oddalenia wniosku o zasądzenie kosztów, art. 520 § 3 k.p.c. przez jego zastosowanie w wyniku błędnej oceny stanu faktycznego, oraz art. 233 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Sąd Najwyższy uznał zażalenie za zasadne, odwołując się do zasady ponoszenia kosztów przez każdego uczestnika w postępowaniu nieprocesowym (art. 520 § 1 k.p.c.), która odchodzi od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej w procesie. Sąd podkreślił, że zasada ta jest nienaruszalna, gdy interesy uczestników są wspólne lub w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania. W sprawach działowych, jak ta, nie występuje sprzeczność interesów. W związku z tym, wbrew Sądowi Okręgowemu, nie było podstaw do zastosowania art. 520 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie, oddalając wniosek Jana T. o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, a także oddalił wniosek Krystyny T. o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, w sprawach działowych, gdzie uczestnicy domagają się podziału, nie występuje sprzeczność interesów uzasadniająca odstąpienie od zasady z art. 520 § 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasada z art. 520 § 1 k.p.c. (każdy ponosi koszty związane ze swoim udziałem) jest podstawą w postępowaniu nieprocesowym. Odstępstwo od niej (art. 520 § 2 i 3 k.p.c.) jest możliwe tylko w przypadku sprzeczności interesów. W sprawach o dział spadku, gdzie celem jest podział, interesy uczestników są zazwyczaj wspólne, a nie sprzeczne, co wyklucza zastosowanie przepisów o zasądzeniu kosztów od przeciwnika.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zmiana zaskarżonego postanowienia
Strona wygrywająca
Krystyna T. (w zakresie kosztów postępowania apelacyjnego)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Jan T. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Aleksander T. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| Józef T. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| Krystyna T. | osoba_fizyczna | uczestniczka postępowania |
Przepisy (9)
Główne
k.p.c. art. 520 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Koszty te nie podlegają wzajemnemu rozliczeniu, chyba że zachodzą wyjątki przewidziane w § 2 i 3.
Pomocnicze
k.p.c. art. 520 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może odstąpić od zasady z § 1 i orzec według dyrektyw z § 2 lub 3, jeżeli interesy uczestników są sprzeczne.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W procesie strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi niezbędne koszty do celowego dochodzenia praw i obrony.
k.p.c. art. 109
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów zastępstwa procesowego, w związku z art. 13 § 2 k.p.c. (stosowanie przepisów o procesie do postępowania nieprocesowego).
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o procesie do postępowania nieprocesowego.
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany zaskarżonego postanowienia przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 3941 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie kosztów.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania przed Sądem Najwyższym w przedmiocie zażalenia.
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
W postępowaniu nieprocesowym o dział spadku nie zachodzi sprzeczność interesów uzasadniająca odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów przez każdego uczestnika we własnym zakresie (art. 520 § 1 k.p.c.).
Odrzucone argumenty
Jan T. był stroną wygrywającą postępowanie apelacyjne, co uzasadniało zasądzenie od Krystyny T. kosztów na podstawie art. 520 § 3 k.p.c.
Godne uwagi sformułowania
każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie koszty poniesione przez uczestników, związane z ich udziałem w sprawie, nie podlegają wzajemnemu rozliczeniu Zasada ujęta w art. 520 § 1 k.p.c. jest nienaruszalna wtedy, gdy uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub - mimo braku tej równości - ich interesy są wspólne. W sprawach tzw. działowych, nie występuje sprzeczność interesów między tymi uczestnikami
Skład orzekający
Krzysztof Pietrzykowski
przewodniczący
Marian Kocon
członek
Agnieszka Piotrowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie rozstrzygnięć o kosztach w postępowaniu nieprocesowym, w szczególności w sprawach o dział spadku, gdzie brak sprzeczności interesów uniemożliwia zasądzenie kosztów od jednego uczestnika na rzecz drugiego."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie postępowania nieprocesowego i specyfiki spraw działowych. Nie ma zastosowania do postępowań procesowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Orzeczenie wyjaśnia kluczową różnicę w zasadach ponoszenia kosztów między postępowaniem procesowym a nieprocesowym, co jest istotne dla praktyków. Pokazuje, że nawet w sprawach o podział majątku, gdzie wydaje się, że strony są przeciwne, sąd może uznać ich interesy za wspólne w kontekście kosztów.
“Kto płaci za dział spadku? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady kosztów w sprawach nieprocesowych.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt IV CZ 47/11 POSTANOWIENIE Dnia 16 września 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Marian Kocon SSA Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Jana T. przy uczestnictwie Aleksandra T., Józefa T. i Krystyny T. o dział spadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 września 2011 r., zażalenia uczestniczki postępowania Krystyny T. na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie III postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 25 maja 2010 r., 1. zmienia zaskarżone postanowienie zawarte w pkt III postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 25 maja 2010 r w ten sposób, że oddala wniosek Jana T. o zasądzenie od Krystyny T. kosztów postępowania apelacyjnego 2. oddala wniosek Krystyny T. o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego Uzasadnienie 2 Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r. w sprawie […] uwzględnił apelację wnioskodawcy Jana T. od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 4.11.2009 r., sygn. […] i zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie II w sposób postulowany przez skarżącego, zasądzając w punkcie III na podstawie art. 520 § 3 k.p.c., od uczestniczki Krystyny T. na rzecz wnioskodawcy Jana T. koszty postępowania apelacyjnego w kwocie 2317 zł i wskazując, że wnioskodawca jest stroną wygrywającą postępowanie wywołane złożoną przez niego apelacją. W zażaleniu na to postanowienie, uczestniczka Krystyna T. zarzuciła naruszenie przepisu art. 520 § 1 k.p.c. przez zaniechanie oddalenia przez Sąd II instancji wniosku Jana T., w przedmiocie zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, nadto przepisu art. 520 § 3 k.p.c., przez jego zastosowanie, w wyniku błędnej oceny stanu faktycznego sprawy oraz art. 233 k.p.c. wobec przekroczenia przez Sąd Okręgowy granic swobodnej oceny dowodów. Formułując powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie jego punktu III sentencji i oddalenie wniosku Jana T. w przedmiocie zasądzenia od niej na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, a nadto zasądzenia od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki postępowania kosztów postępowania zażaleniowego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu celem jej ponownego rozstrzygnięcia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie uczestniczki postępowania uznać należy za zasadne. Zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c., w postępowaniu nieprocesowym, każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, co oznacza, że każdego z nich obciążają koszty dokonanej przez niego czynności oraz czynności podjętej w jego interesie. Pomijając wyjątki przewidziane w art. 520 § 2 i 3, koszty poniesione przez uczestników, związane z ich udziałem w sprawie, nie podlegają wzajemnemu rozliczeniu (zwrotowi). Zasada rządząca kosztami w postępowaniu nieprocesowym odbiega więc od reguły dominującej w procesie, w myśl której, strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi - na jego żądanie - wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.). 3 Zasada ujęta w art. 520 § 1 k.p.c. jest nienaruszalna wtedy, gdy uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub - mimo braku tej równości - ich interesy są wspólne. W pozostałych wypadkach sąd może od tej zasady odstąpić i na żądanie uczestnika, albo z urzędu - jeżeli działa bez adwokata lub radcy prawnego (art. 109 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.) - orzec według dyrektyw określonych w art. 520 § 2 lub 3 k.p.c. Wyszczególnienie sytuacji, w których interesy uczestników postępowania nieprocesowego są sprzeczne, nie jest do końca możliwe do przeprowadzenia. Można jednak przyjąć, że w sprawach tzw. działowych, nie występuje sprzeczność interesów między tymi uczestnikami (współwłaścicielami, spadkobiercami), którzy domagają się podziału (zniesienia współwłasności, działu spadku, podziału majątku wspólnego), niezależnie od tego, jaki sposób dokonania podziału proponują i jakie wnioski składają w tym względzie (por. postanowienie SN z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10, OSNC 2011/7-8/88). Uznanie przez sąd w postępowaniu nieprocesowym, że wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania nie uzasadnia odstąpienia od reguły wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c., powoduje oddalenie tego wniosku (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 1999 r., III CKN 497/98, OSNC 2000, nr 6, poz. 116). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy nie sposób postrzegać wnioskodawcy Jana T., jako „stronę wygrywającą” rozpatrywaną sprawę. Pomiędzy wnioskodawcą, a uczestniczką Krystyną T. trudno bowiem, dostrzec sprzeczność interesów, sprzeczność ta nie wynika również z wyliczeń rachunkowych w zakresie wzajemnych zobowiązań uczestniczki postępowania Krystyny T. i wnioskodawcy Jana T. W konsekwencji, wbrew Sądowi II instancji, nie zachodziły, w przedmiotowej sprawie, przesłanki do zastosowania przepisu art. 520 § 3 k.p.c., jako odstępstwa od generalnej reguły wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c. postanowił jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie w art. 520 § 1 w związku z art. 108 § 1 w związku z art. 3941 § 3 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c. 4
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI