IV CZ 40/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie sądu okręgowego w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego w sprawie o dział spadku, uznając, że w określonych okolicznościach interesy uczestników mogą być sprzeczne.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie uczestnika postępowania na postanowienie o kosztach zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą w sprawie o dział spadku. Sąd Okręgowy oddalił wniosek o zasądzenie tych kosztów, opierając się na zasadzie, że w postępowaniu nieprocesowym koszty zazwyczaj ponosi każdy we własnym zakresie (art. 520 § 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy uznał jednak, że w sytuacji, gdy jeden z uczestników żąda oddalenia wniosku o dział spadku z powodu wcześniejszego umownego podziału, a drugi mimo to domaga się sądowego podziału, interesy uczestników są sprzeczne w rozumieniu art. 520 § 2 i 3 k.p.c., co uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał zażalenie uczestnika postępowania, Piotra B., na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 21 października 2010 r. w punkcie drugim, dotyczące kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą w sprawie o dział spadku zainicjowanej przez Adama B. Sąd Okręgowy, oddalając apelację wnioskodawcy, jednocześnie oddalił wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, powołując się na art. 520 § 1 k.p.c. i podkreślając, że w postępowaniu nieprocesowym nie ma przeciwstawnych stron w tradycyjnym rozumieniu, a zasada ponoszenia kosztów przez każdego uczestnika we własnym zakresie jest regułą, chyba że interesy stron są sprzeczne (art. 520 § 2 i 3 k.p.c.). Sąd Okręgowy uznał, że wniosek o zasądzenie kosztów nie uzasadniał odstąpienia od tej reguły. Sąd Najwyższy uznał jednak zażalenie za zasadne. Przypomniał, że choć w postępowaniu nieprocesowym zasadą jest ponoszenie kosztów przez każdego uczestnika, to w sytuacjach sprzecznych interesów sąd może orzec inaczej, stosując zasady odpowiedzialności za wynik sprawy. Sąd Najwyższy wskazał, że sprawy o dział spadku zazwyczaj nie charakteryzują się sprzecznością interesów uczestników domagających się podziału. Jednakże, w sytuacji gdy jeden z uczestników żąda oddalenia wniosku o dział spadku z powodu wcześniejszego umownego podziału, a drugi mimo to nadal domaga się sądowego orzeczenia o dziale spadku, interesy tych uczestników mogą być uznane za sprzeczne w rozumieniu art. 520 § 2 i 3 k.p.c. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie dotyczącym kosztów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, w takiej sytuacji interesy uczestników mogą być uznane za sprzeczne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że choć w postępowaniu nieprocesowym zasadą jest ponoszenie kosztów przez każdego we własnym zakresie, to w przypadkach sprzecznych interesów sąd może orzec inaczej. W sprawie o dział spadku, gdy jeden uczestnik kwestionuje potrzebę sądowego podziału z powodu umownego działu, a drugi nadal się go domaga, powstaje sprzeczność interesów uzasadniająca zastosowanie przepisów o kosztach według zasady odpowiedzialności za wynik sprawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie postanowienia
Strona wygrywająca
Piotr B. (w zakresie kosztów)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Adam B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Piotr B. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
Przepisy (6)
Główne
k.p.c. art. 520 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W postępowaniu nieprocesowym zasadą jest, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
k.p.c. art. 394 § 1 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia Sądu Najwyższego w przedmiocie uchylenia postanowienia.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzeczenia Sądu Najwyższego w przedmiocie uchylenia postanowienia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 520 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może orzec, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, jeżeli uczestnicy w różnym stopniu byli zainteresowani wynikiem postępowania albo ich interesy były sprzeczne.
k.p.c. art. 520 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może orzec na zasadzie zawinienia, jeżeli uczestnicy w różnym stopniu byli zainteresowani wynikiem postępowania albo ich interesy były sprzeczne.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Artykuł 520 § 1 k.p.c. wyłącza zastosowanie art. 108 § 1 k.p.c. (zasada odpowiedzialności za wynik sprawy w postępowaniu procesowym).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interesy uczestników w sprawie o dział spadku mogą być sprzeczne, gdy jeden kwestionuje potrzebę sądowego podziału z powodu umownego działu, a drugi nadal się go domaga. Sprzeczność interesów uzasadnia odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów przez każdego we własnym zakresie w postępowaniu nieprocesowym.
Odrzucone argumenty
W postępowaniu nieprocesowym zawsze obowiązuje zasada, że każdy ponosi koszty we własnym zakresie (art. 520 § 1 k.p.c.), bez wyjątków w sprawach o dział spadku.
Godne uwagi sformułowania
w postępowaniu nieprocesowym nie ma dwóch przeciwstawnych stron postępowania, nie można zatem mówić o przegrywającym, który powinien zwrócić koszty postępowania wygrywającemu w tzw. sprawach działowych nie zachodzi przewidziana w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. sprzeczność interesów tych uczestników, którzy domagają się podziału Wyjątkowo jednak w sprawie o dział spadku interesy uczestników postępowania mogą być uznane za sprzeczne w rozumieniu art. 520 § 2 i 3 k.p.c., jeżeli jeden z nich żąda oddalenia wniosku na tej podstawie, że już wcześniej został dokonany umowny dział spadku, drugi zaś mimo to domaga się orzeczenia przez sąd o dziale spadku.
Skład orzekający
Krzysztof Pietrzykowski
przewodniczący-sprawozdawca
Marian Kocon
członek
Agnieszka Piotrowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o kosztach postępowania nieprocesowego (art. 520 k.p.c.) w sprawach o dział spadku, zwłaszcza w kontekście sprzeczności interesów uczestników."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji w sprawie o dział spadku, gdzie jeden z uczestników kwestionuje potrzebę sądowego podziału z powodu wcześniejszego umownego działu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Orzeczenie wyjaśnia niuanse w stosowaniu przepisów o kosztach w postępowaniu nieprocesowym, co jest istotne dla praktyków prawa cywilnego, choć nie dotyczy szerokiej publiczności.
“Kiedy w sprawie o dział spadku można żądać zwrotu kosztów od przeciwnika?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt IV CZ 40/11 POSTANOWIENIE Dnia 16 września 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marian Kocon SSA Agnieszka Piotrowska w sprawie z wniosku Adama B. przy uczestnictwie Piotra B. o dział spadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 września 2011 r., zażalenia uczestnika postępowania na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 21 października 2010 r., uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie drugim. 2 Uzasadnienie Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 7 września 2010 r. w punkcie pierwszym oddalił apelację wnioskodawcy oraz w punkcie drugim oddalił wniosek uczestnika Piotra B. o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą. W uzasadnieniu do punktu drugiego, odnosząc się do regulacji zawartych w przepisach art. 520 k.p.c., podkreślił, że w postępowaniu nieprocesowym nie ma dwóch przeciwstawnych stron postępowania, nie można zatem mówić o przegrywającym, który powinien zwrócić koszty postępowania wygrywającemu (art. 98 § 1 k.p.c.). Artykuł 520 § 1 k.p.c. wyłącza zastosowanie art. 108 § 1 k.p.c., tylko zaś wyjątkowo, jeżeli uczestnicy w różnym stopniu byli zainteresowani wynikiem postępowania albo ich interesy były sprzeczne, sąd może orzec, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 520 § 2 k.p.c.) lub na zasadzie zawinienia (art. 520 § 3 k.p.c.). W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy uznał, powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1999 r., III CKN 497/98 (OSNC 2000, nr 6, poz. 116), że wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą nie uzasadnia odstąpienia od reguły określonej w art. 520 § 1 k.p.c. Uczestnik postępowania Piotr B. wniósł zażalenie na postanowienie o kosztach postępowania odwoławczego, zarzucając naruszenie art. 520 § 3 k.p.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy interesy uczestników postępowania były sprzeczne, a apelacja wnioskodawcy została oddalona. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 6 czerwca 2008 r. oddalił wniosek Adama B. o dział spadku po Annie B., ustalając w szczególności, że Adam B. i Piotr B. zawarli ustną umowę o dział spadku. Sąd Rejonowy, powołując się na art. 520 § 3 k.p.c., nałożył ponadto na Adama B. obowiązek zwrotu Piotrowi B. kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie, a szczegółowe rozliczenie kosztów postępowania pozostawił referendarzowi sądowemu. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 7 września 2010 r. wprawdzie oddalił apelację, aprobując 3 w ten sposób rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, inaczej natomiast niż Sąd Rejonowy ocenił zasadność wniosku uczestnika postępowania Piotra B. w kwestii zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą. Z takim rozstrzygnięciem nie można się zgodzić. W postępowaniu nieprocesowym jest wprawdzie zasadą, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.). Jednakże w sytuacji, gdy interesy uczestników są sprzeczne, sąd może orzec zgodnie z regułą odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 520 § 2 lub 3 k.p.c.). Istnieją zaś takie sprawy rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym, w których interesy stron są z natury rzeczy sprzeczne. Do takich spraw należą w szczególności sprawy o stwierdzenie nabycia własności rzeczy przez zasiedzenie (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2011 r., III CZ 27/11, niepubl.). Natomiast w tzw. sprawach działowych nie zachodzi przewidziana w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. sprzeczność interesów tych uczestników, którzy domagają się podziału, niezależnie od tego, jaki sposób podziału postulują i jakie wnioski składają w tym względzie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10, OSNC 2011, nr 7-8, 88). Wyjątkowo jednak w sprawie o dział spadku interesy uczestników postępowania mogą być uznane za sprzeczne w rozumieniu art. 520 § 2 i 3 k.p.c., jeżeli jeden z nich żąda oddalenia wniosku na tej podstawie, że już wcześniej został dokonany umowny dział spadku, drugi zaś mimo to domaga się orzeczenia przez sąd o dziale spadku. Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39815 § 1 k.p.c.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI